Eńbek naryǵynda jumyssyzdyq máselesimen kúresýdegi memleket róli
ASTANA. QazAqparat - Ómirde árqıly jaǵdaılar bolady. Sońǵy kezde keı kásiporyndar men mekemelerdiń shtattary áýel basta durys oılastyrylmaǵandyqtan nemese basqa da sebeptermen qaıta qarastyrylyp, qyzmetkerlerdi shtattan qysqartý oqıǵalary jıi kezdesýde. Ondaıda burynǵy jumys ornyńnan nemese memleketten kómek kútýge bola ma?
Áýeli jumys berýshiniń jaýapkershiligine toqtalaıyq. Zańgerler keńesine qulaq túrsek, QR Eńbek kodeksiniń 157-babyna sáıkes, jumys berýshi mynadaı jaǵdaılarda qysqarǵan qyzmetkerge kómek berýge tıis:
1) jumys berýshi - zańdy tulǵa taratylǵan ne jumys berýshi - jeke tulǵa qyzmetin toqtatqan jaǵdaıda jumys berýshiniń bastamasy boıynsha eńbek sharty buzylǵanda; 2) qyzmetkerlerdiń sany nemese shtaty qysqarǵan jaǵdaıda jumys berýshiniń bastamasy boıynsha eńbek sharty buzylǵanda qyzmetkerge jumysynan aırylýyna baılanysty aıyna aılyq ortasha jalaqysy mólsherinde ótemaqy tólemin júrgizedi.
Eńbek shartyn jasasý kezinde jumys berýshi eńbek jaǵdaılary týraly dáıeksiz aqparat bergen, ne jumys berýshi Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek zańnamasyn, eńbek shartynyń, ujymdyq sharttyń talaptaryn buzǵan jaǵdaıda qyzmetkerdiń bastamasy boıynsha eńbek sharty buzylǵan kezde jumys berýshi qyzmetkerge jumysynan aırylýyna baılanysty úsh aıǵa ortasha jalaqysy mólsherinde ótemaqy tólemin júrgizedi.
Sondaı-aq Eńbek kodeksiniń 52-baby 4-tarmaǵyna sáıkes: Eńbek shartynda qyzmetkermen kelisim boıynsha, jumys berýshiniń qyzmetkerge bir jylǵy ortasha jalaqysynan kem emes mólsherde ótemaqy tóleı otyryp, 52-baptyń 2-tarmaǵynda belgilengen talaptardy saqtamaı-aq eńbek shartyn buzý quqyǵy kózdeledi.
Al endi kútpegen jerden jumyssyz qalǵan azamatqa memleket nendeı kómek kórsete alady? Jalpy, mindetti áleýmettik saqtandyrýdyń mynadaı túrleri bar, olar - eńbek etý qabiletin joǵaltqanda, asyraýshysynan aırylǵanda jáne jumysynan aırylǵanda kórsetiletin kómek. Mine, osyndaǵy úshinshi saqtandyrý túrine sáıkes, jumyssyz azamattyń burynǵy jumys berýshisi memlekettik áleýmettik saqtandyrý qoryna ýaqtyly tólemder aýdaryp otyrǵan bolsa, onyń sol qordan qosymsha járdem alýyna múmkinshiligi bar. Ol úshin turǵylyqty jerińizdegi zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyqqa baryp, qajetti qujattardy ótkizseńiz bolǵany. Tek aldyn ala jumyspen qamtý ortalyǵynda ýaqytsha jumyssyz retinde tirkelýdi umytpaǵaısyz.
Sizge tólenetin kómektiń somasy qalaı esepteledi? Bir mysal keltireıin. Aıtalyq, men sońǵy 7 jyl boıy belgili bir jaýapkershiligi shekteýli seriktestikte jumys istedim. Sońǵy 2 jyl turaqty túrde 50-100 myń teńge aralyǵynda eńbekaqy alyp júrdim delik. Maǵan tólenetin kómektiń mólsherin belgileý úshin sońǵy 24 aıdaǵy tabysym esepteledi. Sondaı-aq jumys ornymnyń 7 jyldan beri aýdaryp otyrǵan áleýmettik jarnalary da nazardan tys qalmaıdy. Sonyń bárin esepteı kele orta eseppen 19 myń teńge shyǵady eken. Jumyssyz retinde tirkelgen kúnnen bastap bir jyl boıy, aı saıyn osyndaı mólsherde ótemaqy ala alamyn. Bul mysal ǵana. Álbette, atalmysh kómektiń somasy sizdiń sońǵy 2 jyldaǵy alǵan jalaqyńyzdyń kólemine qaraı aýytqýy zańdy.
Tosynnan kelgen jumyssyzdyq - jalǵannyń bar qyzyǵy osymen bitti dep pessımızmge boı urýǵa, ómirden birjola túńilýge sebep bolmaýy tıis. Jumys ornynan jáne memleketten tólenetin tólemder árbir azamattyń kelesi qyzmetke ornalasqansha qalyptasqan ómir saltyn buzbaı, al, otbasynyń taryqpaı tirshilik keshýi úshin úlken demeý bolmaq.
Janat Qapalbaeva
