Elordada tuzy azaıtylǵan nan pisiriletinine qýanyshtymyn – dáriger

Onyń negizgi baǵyty - durys tamaqtaný mádenıetin qalyptastyrý jáne jastardyń densaýlyǵyn nyǵaıtý maqsatynda nan, nan-toqash ónimderinde tuzdy kezeń-kezeńmen azaıtý.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń usynystaryna sáıkes, tamaq ónimderindegi tuz mólsherin azaıtýdy jappaı tutynylatyn ónim retinde nannan bastaǵan tıimdi.

S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń nan jáne nan-toqash ónimderin óndiretin eksperımentaldyq-óndiristik tsehynda JOO stýdentteri men oqytýshylaryna quramynda tuz mólsheri az nan pisiretin bolady, bul óz kezeginde juqpaly emes aýrýlardyń aldyn alýdyń negizgi sharasynyń biri bolyp tabylady.

Osyǵan baılanysty, taraptar bul bastamany basqa da nan-toqash ónimderin óndirýshiler qoldaıtynyna úmit artatynyn bildirdi.

Sonymen qatar, ýaqyt óte kele medıtsınalyq uıymdar ózderiniń jańa mıssııasyn iske asyrýy kerek: halyqty densaýlyqty qalaı saqtaý kerektigin, profılaktıkalyq sharalarǵa jáne durys tamaqtanýǵa úıretý. Osylaısha, medıtsınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek deńgeıinde densaýlyq saqtaý júıesiniń damýyn anyqtaıtyn - «aýrýdan myqty densaýlyqqa» jáne «emdeýdiń ornyna úıretý jáne kútim jasaý» sııaqty mańyzdy qaǵıdalar júzege asyrylýy tıis.

Tuzdy shamadan tys tutyný, jalpy, durys emes tamaqtaný densaýlyqqa qandaı zııan tıgizetini týraly Nur-Sultan qalasyndaǵy №3 qalalyq emhananyń terapııa bólimshesiniń meńgerýshisi, dáriger Emına Tuńǵyshbaıqyzy Ilıasova bylaı deıdi:

Adamdar kóbine tuzdy qansha mólsherde tutynatynyn bilmeıdi. Kóptegen elderde tuzdyń negizgi mólsheri adam aǵzasyna óńdelgen taǵamdardan (daıyn astan; bekon, vetchına men salıamı sııaqty et ónimderi, irimshik pen tuzdy tiskebasarlar) nemese kóp mólsherde (mysaly, nan) tutynylatyn taǵamdardan túsedi.

Adam aǵzasy barlyq qajetti zattardy tamaq pen sý arqyly alady. Azyq-túlik ónimderiniń quramy jáne olardyń qasıetteri densaýlyqqa, fızıkalyq damýyna, jumys qabilettiligine, emotsıonaldy kúıge, tutastaı alǵanda, ómir súrý sapasy men uzaqtyǵyna tikeleı áser etedi.

Durys emes tamaqtaný kez-kelgen jasta adam densaýlyǵyna aıtarlyqtaı zııan keltirýi múmkin. Bul fızıkalyq jáne aqyl-oıdyń damý deńgeıiniń tómendeýi, sharshaǵańdyq, jumysqa degen qabilettiliktiń tómendeýi jáne ómir súrý uzaqtyǵynyń qysqarýy.

Tuzdy shamadan tys qabyldaý organızmdegi zat almasý protsesiniń buzylysyna ákeledi: sý-tuz almasýy, tuz organızmde jınalyp, tister buzylady, gastrıt, asqazan jarasy paıda bola bastaıdy. Qartaıý protsesin jyldamdatady. Tuzdy shamadan tys qabyldaý qan qysymynyń joǵarylaýyna yqpal etedi, bul óz kezeginde júrek aýrýy jáne ınsýlt qaýpin arttyrady.

Qazir balalar men jasóspirimder kóbinese kompıýter aldynda, áleýmettik jelilerde otyra beretin az qozǵalmaly ómir saltyn ustanady, fastfýdpen tamaqtanady, shujyq, chıpsy, qytyrlaq nan, maıonez kóp jeıdi. Ásirese ystalǵan shujyqtarda tuz mólsheri kóp bolady. Durys emes tamaqtaný jáne fızıkalyq belsendiliktiń bolmaýy búkil álem boıynsha densaýlyq úshin úlken qaýip bolyp tabylady.

Men elimizdiń bas qalasynda quramynda tuz mólsheri azaıtylǵan nan pisiretinine qýanyshtymyn. Tuzdyń usynylatyn táýliktik mólsheri - kúnine 5 gramm (bir shaı qasyq) quraıdy.

Óz tájirıbemde aıta ketsem, men jáne meniń otbasym salaýatty ómir saltyn ustanyp, durys tamaqtanamyz. Biz nan jáne nan-toqash ónimderin tutynýdy azaıttyq, kóbinese kókónister, aqýyzdy taǵamdarmen jıi tamaqtanamyz. Tipti meniń balalarym da tárelkedegi tamaqty kóz mólsherimen 4 bólikke bólip, ústelden jeńil ashtyq sezimmen turý kerek ekendigin biledi. Keshke biz jeńil as: alma jep, aıran ishemiz. Men balalarǵa durys tamaqtanýdy úıretý múmkin ekendigine kóz jetkizdim, tek qana ata-analar tarapynan túsindirme jumysy jasalýy kerek.

Qazirgi kezde semizdikke shaldyqqan, artyq salmaǵy bar balalar men jasóspirimder óte kóp. Olarǵa kómekteskin keledi, janyna baryp durys tamaqtan, jattyǵý jasa, tuz ben qantty az mólsherde tutyn dep te aıtqyn keledi.

Ata-analar balalaryna tuz ben durys emes tamaqtanýdyń zııany týraly túsindirýleri qajet. Mektepte birinshi synyptan bastap túsindirý jumystaryn júrgizý kerek, eger durys túsindirse, balalar tez ańǵaryp, zııandy tamaqty eshqashan iship, jemeıtin bolady.

Búgin durys tamaqtana otyryp – biz kópjyldarǵa densaýlyǵymyzdy saqtaýǵa kómektesemiz.