Elordada Ton-uquq, Terkin eskertkishteriniń ǵylymı kóshirmesiniń ornatylýy men «Kúltegin» derekti fılminiń kórsetilimine arnalǵan merekelik shara ótedi

«Bul, Elbasy N.Nazarbaevtyń tikeleı aralasýymen sońǵy 5 jyl boıy iske asyrylyp jatqan «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasynyń nátıjesinde Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń tapsyrmasymen Ton-uquq, Terkin eskertkishteriniń ǵylymı kóshirmesin elordamyzǵa alyp kelip ornalastyrýǵa, «Kúltegin» derekti fılminiń betasharyna arnalǵan mádenı shara», delingen baspasóz habarlamasynda.

Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń tikeleı uıymdastyrýmen L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professor-ǵalymdary arnaıy tapsyrys alyp, sońǵy úsh jyl boıy eńbektenýdiń nátıjesinde budan 1300 jyl buryn babalarymyz tasqa qashap qaldyrǵan tarıhymyz ben tilimizdiń túpnusqa jazba muralaryn ulyqtap, elorda tórine qurmetpen ornalastyryldy. Sonymen qatar erte orta ǵasyrda Eýrazııa tórinde bılik quryp, búkil álemge Kók túrk ataýyn pash etken Kók túrk qaǵanatynyń bas qolbasshysy Kúlteginniń memleket tuǵyryn bekemdeýge qosqan úlesi, ishki buratartýshylardy tynyshtandyryp, syrtqy jaýlarmen shaıqasyn sýrettegen derekti fılmniń betasharyna osy mádenı is-shara arnalyp otyr.

«Mádenı sharanyń maqsaty: baıyrǵy túrkterdiń qaldyrǵan bul eskertkishterin, búkil túrki halyqtarynyń, sonyń ishinde búgingi qazaq halqynyń kóne tarıhy men mádenıetiniń birden bir túpnusqa derekkózi retinde tanyp bilý, ult rýhyna sińirý; Eýrazııa aımaǵynda mundaı asyl qundylyqtarymyzdy jınap, zerttep, ultymyzdyń, jas urpaǵymyzdyń aldyna qoıyp, kózine kórsetý arqyly, olardyń patrıottyq sezimin oıatý, ult súıispenshiligin kúsheıtý; Qazaqstannyń tarıhı-áleýmettik, mádenı-rýhanı tek-tamyryn jalpy túrkilik órkenıet aıasynda paıymdaý jáne tarıhı sabaqtastyq máselesine den qoıý; babalar rýhyn boıǵa sińire otyryp, elimizdiń keleshegine senimmen qarap, el birligin nyǵaıtý; Elbasy kóterip otyrǵan túrk halyqtarynyń mádenı-rýhanı qundylyqtaryn jaqyndastyryp, tegi bir, tamyry bir ekenine kóz jetkizý; túrki halyqtarynyń mádenıetin álemdik órkenıettiń quramdas bóligi retinde zerdeleý», dep naqtylaı túsken baspasóz baıanynda.

Bul sharanyń L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde ótýi tegin emes. Sebebi atalǵan ýnıversıtette Túrkitaný jáne altaıtaný ǵylymı-zertteý ortalyǵy jumys isteıdi. Osy ortalyqtyń ǵalymdary túbi bir túrki halyqtarynyń eń alǵashqy jazba muralarynyń bas kitaby «Orhon eskertkishteriniń tolyq atlasynyń» І tomyn shyǵaryp, álemniń 82 eline taratty. ІІ tomy baspaǵa daıyndyq ústinde. Sondaı-aq «Birikken túrk qaǵanaty» (2001), «Orhon muralary» (2003), «Baıyrǵy túrik jazýynyń genezısi» (2007) eńbekterinen tys 2001 jyldan beri 4 márte halyqaralyq ǵylymı-teorııalyq konferentsııa ótkizilip, álem ǵalymdarynyń jasaǵan baıandamalary jınaq bolyp jaryq kórdi. Dúnıejúzindegi 38 túrk halyqtarynyń 3000 jyl boıy qoldanǵan jazý mádenıetine oraı «Jazý tarıhy» murajaıy Qazaqstanda birinshi ret uıymdastyrylǵan bolsa, sol mádenı oshaq L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde ornalasqan. Kúltegin eskertkishiniń ǵylymı kóshirmesi, ІІ túrk qaǵanatyn ornatýshylardyń biri, ári biregeıi Elteris Qutluǵ qaǵannyń túpnusqa bas músini osy murajaıdyń bedelin kóterip turǵan jádigerlikter. Sonymen qatar túrkologııa zerthanasynda Sibir, Mońǵolııa, Qytaıdyń Ortalyq jáne Shyǵys Túrkistan aımaqtarynan, Ortalyq Azııadan jınaqtalǵan 30 saǵattyq beınerolık saqtaýly tur. Budan tys ejelgi jáne erte orta ǵasyrda jasalǵan tarıhı-mádenı muralardyń 10 000 dana fotosýretteri saqtalǵan. Bular túrktanýdyń jáne baıyrǵy mádenıetimizdiń asa úlken qory.

Baıyrǵy túrk qundylyqtaryn halyq jadyna sińirýge ýnıversıtet ǵalymdary aıanbaı eńbek etý ústinde. Ǵalymdar radıo, teledıdar arqyly baıyrǵy muralardy nasıhattaýmen qatar teatr sahnasy men kıno ekrandy da paıdalanýda. Máselen, «Naz» bı ansamblimen birigip kók túrk taqyrybynda «Tuıǵyndar» bı spektaklin, «Qas» telestýdııasymen birigip «Kúltegin» derekti fılmin ómirge ákeldi. Bolashaqta Úkimet tarapynan qoldaý bolyp jatsa, baıyrǵy túrkilerdiń alpaýyt eltutqalary Tuı-uquq, Bilge qaǵan, Kúlli-chor, El-etmish Bilge Tur-aıyn qaǵan jáne Orda-balyq qalasy sııaqty 6 derekti fılm túsirip, halyq ıgiligine usynýǵa múmkinshiligi bar.