Elordada Holokost qurbandaryn eske alýǵa arnalǵan kesh ótti
ASTANA. QazAqparat – Elordada Izraıl elshiliginiń uıymdastyrýymen halyqaralyq Holokost qurbandaryn eske alý kúnine arnalǵan kesh ótti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵys tarıhynyń eń bir qaraly betteriniń biri sanalatyn Holokost qurbandaryn eske alýǵa arnalǵan sharaǵa ondaǵan memlekettiń Qazaqstandaǵy elshilikteri men eldegi evreı qaýymdastyǵynyń ókilderi, Holokost taqyrybyna qalam terbep júrgen shyǵarmashylyq adamdary shaqyrylǵan.
Sharaǵa jınalǵandar qıyn kezeńde batyl sheshiminiń arqasynda ondaǵan myń adamdy soǵys órtinen qutqaryp qalǵan portýgalııalyq dıplomat Arıstıdesh de Soýza Mendeshti eske alyp, tiri kýágerlerdiń esteligi beınelengen derekti fılmdi tamashalady.
Portýgalııa dıplomaty Frantsııanyń Bordo qalasynda Bas konsýl bolyp turǵan kezinde, naqtyraq aıtsaq 1940 jyldyń 16-23 maýsymy aralyǵynda óz Úkimetiniń nusqaýyna qaramastan, soǵystan jan saýǵalaı qashqan 30 myńnan astam evreı men ózge de bosqyndarǵa shuǵyl vıza ashyp bergen. Sol áreketiniń arqasynda 10 myńdaı evreıdi Holokosttan qutqaryp qaldy degen derekter aıtylady. Sharada sóz alǵandar dıplomattyń bul erligi keıin ǵana laıyqty baǵasyn alǵanyn atap ótti.
Tarıhı derekterge sensek, Soýza Mendesh Úkimet nusqaýyna baǵynbaı, derbes áreket etkeni úshin quqyǵy shektelip, zeınetaqysyz qalady. Al onyń áýleti Portýgalııadan ózge elderge qonys aýdarýǵa májbúr bolady. Dıplomatqa qoıylǵan shekteýler tek 1988 jyly ǵana resmı túrde alynady.
Eske alý keshin Izraıldiń Qazaqstandaǵy elshisi Edvın ıAbo Glýsman ashyp, evreı halqynyń tarıhyndaǵy qasiretti kezeńnen búkil adamzat sabaq alý kerektigin aıtty.
«1940 jyly Arıstıdesh Soýza Mendesh Frantsııanyń Bordodaǵy Portýgalııa konsýly boldy. Bordo Eýropa tarıhyndaǵy adamdardyń eń úlken kóshi-qon marshrýttarynyń birinde ornalasqan. Konsýl adamdardyń ómirin qutqarý úshin Lıssabonnan kelgen nusqaýlardy elemeýi kerek bolady. Sol sheshimi úshin 15 bala bar óz otbasy kedeılikke ushyraıdy. Bul jaıt keıin ony júıke aýrýyna shaldyqtyryp, biraz ýaqytyn tósekte ótkizdi. Biraq, ımany men izgilikke degen qushtarlyǵy ony júıke aýrýynan aman alyp shyqty. Artynda «Men adammen birge Qudaıǵa qarsy turǵannan góri Qudaımen birge adamǵa qarsy turǵandy jón kóremin» degen sózi qaldy.
Arıstıdesh Soýza Mendeshtiń týysy Qazaqstanda Portýgalııanyń ókili bolǵandyqtan, biz bul keshti soǵan arnaǵymyz keldi. Freıd óziniń birneshe eńbeginde urpaqtar arasyndaǵy psıhıkalyq transmıssııa týraly jazdy. Sondyqtan, qurmetti áriptesimiz Elshi Marııa de Fatıma Mendeske onyń otbasy múshesiniń áreketi úshin jáne portýgaldyq dıplomat Arıstıdesh Soýza Mendeshke degen tereń qurmetimiz ben tańdanysymyzdy bildirýge jáne alǵys aıtýǵa tolyq negiz bar», - dedi Izraıl elshisi.
Shara barysynda QR Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Qanat Týmysh ta sóz sóılep, qarapaıym ǵana konsýldyń sol bir táýekelge toly áreketi arqyly dıplomattardyń mıssııaǵa adaldyǵy myńdaǵan adamdy qutqara alatynyn kórsetip ketkenin aıtty.
Bir qyzyǵy, sol Soýza Mendeshtiń jaqyn týysqany, bir áýletten taraǵan dıplomat Marııa de Fatıma Mendes – Portýgalııanyń Qazaqstandaǵy elshisi. Sharada ol da sóz alyp, Portýgalııa búginde Holokostty eske alý jónindegi halyqaralyq alıanstyń (IHRA) tolyq múshesi ekenin eske saldy.
Eske alý keshine kelgenderge qaraǵandylyq sýretshi Izıa Smırnovtyń Holokost taqyrybyna arnalǵan sýretter toptamasynan kórme usynyldy.
Izraıl ýaqyt óte kele soǵys bosqyndaryna janashyrlyq tanytqan Ispanııa, Shveıtsarııa, Japonııa, Túrkııa jáne Portýgalııa dıplomattarynyń qurmetine «Álemniń ádil dıplomattary» markasyn shyǵarǵan. Ol markada Soýza Mendeshtiń tulǵasy da beınelengen. Sharany uıymdastyrýshylar sondaı markany Portýgalııanyń Qazaqstandaǵy elshisi Marııa de Fatıma Mendeske tabystady.
Shara sońynda keshtiń mártebeli meımandary Holokost qurbandaryna arnap shyraq tutatý rásimine qatysty.
