Elorda irgesinde er adam 8 jyldan beri búıreksiz ómir súrip keledi

Sap-saý júrgen aǵamyzdyń 2006 jyly aıaqastynan qos búıregi isten shyqqan. Búırek - ár bes mınýt saıyn adam boıyndaǵy bes lıtrge jýyq qandy tolyqtaı tazartyp turatyn tirshilik úshin eń mańyzdy organnyń biri. Eger búırek isten shyqsa, ýly zattar adam denesine jaıylyp, deneni isirip jiberedi. Bylaısha aıtqanda, adam denesi ýlanady. Munyń aqyry adam ómirine úlken qater tóndiretini belgili. Medıtsına tilinde bul kisiniń derti - sozylmaly pıelonefrıt dep atalady eken. Ol - búırektiń jáne búırek túbeginiń kóbinese ınterstıtsııalyq talshyǵynyń qabynýy jáne búırektiń eń jıi kezdesetin aýrýy. Búırek isten shyqsa, adamdar dıalızdik qurylǵyǵa tańylady. Dıalızdik qurylǵy búırektiń qyzmetin atqaryp, adamnyń qanyn tazalap, ózine qaıta quıady. Adam ómirin saqtap turý úshin bul qurylǵyǵa kúnara jatyp turý kerek, bul degenimiz naýqas aptasyna 3 márte qan tazartatyn apparattyń kómegine júginedi degen sóz. Bul kisige memleket tarapynan kórsetilgen bir kómek, osy dertke shaldyqqannan 4 aıdan keıin jubaıyn ózine kútýshi etip taǵaıyndap bergen. Bul I dárejeli múgedekterge jasalatyn qamqorlyq. Az da bolsa arnaıy jalaqysy bar. Baıqaǵan bolsańyzdar, dárigerler mundaı naýqastardyń ómirin nebary eki kúnge sozyp beredi. Qalǵany Jaratqannyń qolynda! Qalada turatyn naýqastardyń jaıy sál de bolsa jaqsy, al aýylda turatyn dertti kisiler qystyń kózi qyraýda jol jabylyp, qar basyp, kele almaı qalsa, bitti degen sóz. Sol kún onyń sońǵy kúni bolmaq. Qan tazalaıtyn qurylǵyǵa ár tańylǵan saıyn qol qoıamyz! Iá, dıalız qurylǵysy - ol da bir temir! Temirdiń qolynan adam janyn aıalaý kelmeıdi jáne temir bolǵan soń buzylmaı turmaıdy. Joǵary qysymmen adam boıynan qandy soryp alyp, tazartyp, qaıta quıyp jatqan sátterdiń birinde qysym artyp ketse, ony adamnyń tamyrlary kótere almaıdy. ıAǵnı, jarylady. Tamyr - jarylsa jalǵaı salatyn sym emes. Sondyqtan bul qurylǵyǵa ár jatqan saıyn naýqastar arnaıy qol qoıady eken. Bunysy «eger em qabyldaý kezinde qandaı da bir oqys oqıǵa bolyp (apparat buzylyp, qysym ózgerip degendeı), olaı-bulaı bolyp ketsem, eshkimge kiná artpaımyn» degendi bildiredi. Adam ár eki kún saıyn osyndaı oımen qol qoıyp jatqanyn kóz aldyńyzǵa elestetińizshi?! Ár qol qoıǵan saıyn beıne ólimge óz kelisimińmen bara jatqandaı bolmaı ma! Bir-birimizge baýyr baspaımyz! Búıregi jumysyn toqtatqan jandar el qatarly toı-tomalaqqa barmaıdy, úıden uzap shyqpaıdy, ýaqtyly as iship, ýaqtyly demalýlary kerek. Sodan da bolar, olar bireýmen áńgimeleskisi keledi. Jalǵyzdyq pen únsizdikten jalyǵady. Biraq, sozylmaly gemodıalız bóliminiń naýqastary bir-birimen tanysyp, jaqyn sóılesip, baýyr basýlaryna bolmaıdy. Onyń da óz sebebi bar. Aǵamyzdyń aıtýynsha, onyń syry mynada eken: apparatta tańýly jatqan jerinen keı naýqastar jan tapsyryp jatatyn kez de bolyp turady. Bundaı sátte et júrekti adam balasy kózine jas alyp, kóńili bosap ketetini bar. Osyndaı kóńil aýany fızıologııalyq qubylysqa aınalyp, qysym kóteriledi. Al qurylǵyda jatqan adamnyń qysymy birqalypty bolýy kerek. Kóz aldyńda beıtanys bireýdiń óli denesin alyp ketip bara jatqany keshe ǵana qolyn qysyp, qushaǵyńa basqan, baýyryńdaı bolyp ketken jaqyn adamnyń múrdesin shyǵaryp bara jatqanǵa qaraǵanda sál de bolsyn jeńilirek tıedi. Sondyqtan, naýqastar bir-birimen lajy bolsa tanyspaı, tildespeı júrgeni lazym. Bata jasaýǵa bolmaıdy... Qazaqtyń kisi qaıtys bolǵan úıge bata jasap, azyn-aýlaq tıyn-teben aparatyny bar. Jańabaı aǵamyz da aýyldyń ádetine basyp, bir joly ómirden ótken bir naýqastyń otbasyna arnap bata jınatypty. Shamamen 50-ge jýyq kisi qosylsa kerek, otyz myńdaı teńgeniń basy quralypty. Biraq qazaly ýıge qarjylyq qoldaýdy bas dáriger jetkizýden bas tartypty. Onysyn áýelde Jańabaı aǵamyz durys túsinbese kerek. Keıin baryp dárigerdiń de onysy durys ekendigin moıyndapty. Sebebi ár bata jınalǵan saıyn naýqastar taǵy bir naýqastyń ómirden ótkendigin bilip otyrady. Bul -jyl mezgiliniń keı kezeńderinde jıilep ketetin qaıǵy. Al ondaı habardy dertti kisilerdiń bilmeı-aq qoıǵany jón. Kóńili bos jandar bulaı uzaq ómir súrmeıdi ekenbiz ǵoı degen oıdan densaýlyǵy kúrt nasharlap ketýi múmkin. Osynyń bárin eskergen mamandar naýqastar arasynda bata jasalǵanyn qup kórmepti. Jón-aq! «Jyǵylǵanǵa - judyryq» «Bir aınaldyrǵandy shyr aınaldyrady» demekshi, araǵa bir jyl salyp, juqarǵan densaýlyq taǵy syr beredi. Aǵamyzdyń denesine qan shaýyp, jarty táni jansyzdanyp qalady. Bul joly ol kisige ınsýlt degen dıagnoz qoıylady. Balasynyń aldy áli mektep bitirmegen Jańabaı aǵamyz sol kezde Qudaıdan osylar qaraqulaqtanyp, tym quryǵanda mektep bitirgeninshe ǵumyr bere kór dep tilegenin aıtady. Sebebi, jarty kún em qabyldaý ýaqytynan keshikse, bul kisiniń ómir súrýi ekitalaı edi. Táńiri tileýin artyǵymen berip, bul kúnde Jańabaı aǵamyz sol kezde 9 synyp oqyp júrgen ulynyń úılenip, basyna shańyraq kótergen qýanyshyna da aman jetipti. Derttiń daýasy - donor Qazirgi tańda dıalızdik qurylǵynyń kómegine súıengen naýqastar sany eki myńǵa jýyq. Bul naýqastardyń barlyǵynyń búıregi isten shyqqan, donor búırek qana olardyń odan ári ómirin uzarta alady. Atap aıta keter jaıt, sońǵy ýaqytta elimizde aǵza almastyrý otalaryna degen oń kózqaras qalyptasyp, transplantatsııa máseleleri de sheshilip keledi eken. Astana qalasynda bir klınıka, Almaty qalasynda eki birdeı klınıka qazir aǵza almastyrý jumystaryn jolǵa qoıǵan. Buryn donordyń joqtyǵynan elimizde mundaı otalar múldem jasalmasa, qazir týystyq donor arqasynda otalar sany kún sanap kóbeıýde. Biraq barlyq naýqastardyń táýekelge baryp, bir búıregin beretin aǵaıyn-týysy tabyla bermeıdi. Mundaı jaǵdaıda qalǵan naýqastardyń máselesin ázirge sheshý múmkin bolmaı otyr. El ishinde túsindirý jumystary men atqarylyp jatqan sharalardan soń halqymyz transplantatsııaǵa kózqarasy ózgergen. Týystyq donordyń kóbeıip kele jatqany - osynyń aıǵaǵy. Al aldaǵy ýaqytta máıittik donor kóbeıse, elimizdegi talaı naýqastyń densaýlyǵy durystalar edi. Shyn máninde, aǵza donorlyǵyna zárý adamdar jeterlik. Statıstıkalyq derek boıynsha, dál qazirgi tańda 2 myńdaı adam dıalızdik qurylǵynyń arqasynda kún kórip júr. Dál osynsha adamǵa donor qajet degen sóz. Bul kórsetkish anyqtalǵan beri de biraz ýaqyt ótken eken, sondyqtan naýqastardyń sany artqan bolýy múmkin. Áli de úmitimdi úzbeımin! Jańabaı aǵamyzdy tańnan-tańǵa súırep kele jatqan áýeli sútpen kelgen qaısar minezi bolsa, ekinshi, ómirge degen qushtarlyǵy! Iá, ol kisi ómirdi súıe biletin jan. Áli de jańa túsken kelininiń jaryq dúnıege sábı ákelgenin kórip, ata atansam degen armany bar. Biraq... Astanadaǵy Jedel járdem ǴZI-iniń gemodıalız bóliminen em alatyn aǵamyz eki kúnniń birinde aýyldan qatynaıdy. Qaqaǵan aıazda bul saý adamnyń ózine aýyr tıedi, naýqas adam úshin tipti qıyn sharýa. Biraq, kelmeske amal qaısy?! Sol úshin aǵamyz elordadan baspana alý kezegine tirkelip, talaı tabaldyryqty tozdyrǵan. Birinshi toptyń múgedegi, Astananyń tirkeýinde burynnan tur. «Denim saý bolsa aýylymda-aq jata berer edim, em úshin elordaǵa qonystanýym kerek bolyp tur», - deıdi ózi. Sóz arasynda osy kúnge deıin shıpasyn aıamaı, kómek qolyn sozyp kele jatqan Marat Áýbákirov esimdi Jedel járdem ǴZI-dyń gemodıalız bólimi dırektoryna,osy bólimniń Muhtar Baızaqov atty meńgerýshisine jáne Qaırat Tórekeev esimdi emdeýshi dárigerine sheksiz alǵys bildirgisi keletinin aıtyp qaldy. Aq halatty abzal jandar naýqastardan emin de jan jylýyn da aıamaıtyn kórinedi. Áýeli Alla, odan soń osy dárigerlerdiń arqasynda kún keship kele jatqan jan úshin olardyń oryny, árıne, erekshe. Jaqynda aǵamyz «Samuryq Qazyna» jyljymaıtyn múlik qory múmkindigi shekteýli, úıge muqtaj jandarǵa baspana berý úshin qujat jınap bastady degendi estip, kóppen birge tirkelgen. Endi bir aıdyń kóleminde nátıjesi shyǵatyn kórinedi. Keler kúnge degen bar úmitin osy baǵdarlamaǵa artypty. Rasymen, budan basqa qandaı muqtajdyq bolýy múmkin?! Bireýge Astanada páterli bolý - taǵy bir úıli bolý, endi bireýge - qýanysh, taǵy birine - ómirindegi eń úlken baqyt! Al Jańabaı aǵamyz úshin ol - ÓMІR! Ras, ómirdiń qadirin bilmeımiz! Ár sátiń, ár sekýndyń - muńsyz, ár mınýtyń - ýaıymsyz, ár saǵatyń - qaıǵysyz ótip jatsa, eń úlken múmkindik pen eń ólsheýsiz baqyt osy ǵoı! «Aýyrmańyz, aǵa» dedik. Qolyn qysyp, saýyǵyp ketýin tiledik. Laıym, qabyl bolǵaı! Erbol JANAT