Elorda áýejaıynda úıretilgen ıtter jarylǵysh zattardy qalaı tabady
NUR-SULTAN. QazAqparat – Áýejaıda adam qaýipsizdigin qamtamasyz etýde kınolog mamandar men úıretilgen ıtterdiń róli zor. Olar kúndelikti tekseristen tys, qaýipti, jarylǵysh zat nemese qaraýsyz qalǵan belgisiz zat týraly habar kelip túskende dereý iske kirisedi. Kınologtar qandaı jaǵdaıda jumys isteıdi jáne ıtterdi qalaı úıretetini týraly Nursultan Nazarbaev áýejaıynyń aǵa ınspektor-kınology Stanıslav Babenko QazAqparat tilshisine aıtyp berdi.
«Bul ıtter jarylǵysh zattardy izdep, tabýǵa úıretilgen. Olardy kúndelikti jattyqtyryp otyramyz, bizdiń ıtter 18-den astam túrli jarylǵysh zattarmen tanys. Qaýipti nemese jarylǵysh zattardy tabý úıretilgen ıtke qıyndyqqa soqpaıdy, olar úshin jumys emes oıyn sekildi. Negizi ıtterge júkteletin mindet aýyr, olar uzaq ýaqyt, túrli jaǵdaıda jumys isteıdi. Mysaly, úlken kólemdegi zattardyń arasynan jarylǵysh zatty tabýy tıis nemese kóp adamdardyń arasynan jarylǵysh zat kimde eken tabýy tıis. Olardyń jumysyndaǵy basty ereje men talap – senim men ózara til tabysý. Kınologtyń ıtke degen senimi kerisinshe ıttiń mamanǵa senýi. Sol sııaqty ózara til tabýda mańyzdy», - dedi S. Babenko.
Onyń aıtýynsha, ıisshil ıttterdiń kómegimen áýejaıdyń aýmaǵy, áýe reısteri jáne qaraýsyz qalǵan zattar tekseriledi.
«Josparǵa sáıkes áýejaıdyń ishi-syrty, jolaýshylardyń júkteri, klıentterge arnalǵan termınaldar, qajet jaǵdaıda ushaqtyń ishin de ıisshil ıttiń kómegimen tekseremiz. Qazirgi tańda elorda áýejaıynda 8 úıretilgen ıt bar. Buǵan deıin 4-eý bolǵan, jýyrda taǵy 4 ıtti úırettik. Jalpy ıt kúshik kezinen úıretiledi, árıne onymen kınolog mamany aınalysady. Bizdegi mamandardyń barlyǵy óz isin biledi, tájirıbeli. Ár ıtti kınolog óz betinshe tárbıelep, baýlıdy jáne olarǵa at qoıylady. Itterdi irikteýde qoıylatyn basty talap, onyń oıynpaz jáne izdempaz qasıetiniń bolýy. ıAǵnı úıretilgen ıt belgili nárseni izdegende tamaq tabýdyń qamy emes oıyn dep qabyldaýy tıis. Bul óte mańyzdy», - deıdi ol.
Úıretilgen ıtterge keste men arnaıy talapqa saı tamaq beriledi. Jáne olarǵa tıisti deńgeıde kútim de jasalady.
«Itter rejimge saı kúnine 2 ret qorektenedi. Tańerteń jáne keshke. Keshki astyń kólemi kóbirek, sebebi kúndiz jumys istedi, demek kóp energııa jumsaldy. Sonymen qatar, jumysqa kiriser aldynda jáne jumystan soń ıtterdiń jalpy jaǵdaıy qaralyp, tekserýden ótedi. Onyń ishinde ózin qalaı sezinip tur, jumys babynda jaraqat alyp qalmady ma taǵy sol sııaqty. Aıtpaqshy, ıtter de adam sekildi psıhologııalyq temperament túrlerine ajyratylady. Úıretilgen ıtter negizinen holerık nemese sangvınık bolyp keledi. ıAǵnı olarǵa únemi qozǵalysta bolǵan unaıdy. Iisshil ıtter qaýipti zatty (múmkin qaýipsiz de shyǵar) ózdiginen qozǵamaýy tıis jáne buıryq berilmeıinshe eshqandaı artyq áreket jasamaıdy. It belgisiz zatty tapqan jaǵdaıda ony mamanǵa murnymen nusqap kórsetedi, odan ári iske kınolog kirisedi», - dedi aǵa kınolog.
Mamannyń málimdeýinshe, úıretilgen ıt izdegen zatty tapqan jaǵdaıda mindetti túrde onymen sál oınaý kerek. Bul oǵan kórsetiletin alǵystyń belgisi.
«Jalpy ıtterge tolyqtaı kınolog mamany jaýapty. ıAǵnı tańerteń ár kınolog ózine bekitilgen ıtti tekseredi, serýendetedi, jattyqtyrady jáne tamaqtandyrady. Árıne ıtterge de ýaqytyly demalý kerek. Itter jarylǵysh zattardan bólek, qarý-jaraqty da taba alady. Jumys nátıjesine kelsek, elorda áýejaıynan osy ýaqytqa deıin jarylǵysh zat nemese basqa da qaýipti zat tabylǵan emes. Bul ıtterdiń eńbegi», - dedi ol.
Sondaı-aq, kınolog kópshilikti tolǵandyratyn jáne jurtshylyq jıi qoıatyn saýalǵa jaýap berdi.
«Halyq arasynda aıtylyp júrgen «ıisshil ıtterge esirtki beriledi, olar esirtkini qoldanǵannan keıin ony tez taba alady» degen – jalǵan. Óıtkeni, ıisshil ıtter qatań buıryq jáne nusqaýmen ǵana jumys isteıdi. Sol úshinde olardy kúshik kezinen úıretedi. Sol sııaqty ıt kez-kelgen ıistiń molekýlasyn 1 sharshy metr aýadan sezip, anyqtaı alady», - deıdi maman.
Úıretilgen ıtter qyzmetten keıin qolǵa beriledi nemese kúzetshi retinde qyzmet atqarady eken.
«Ortasha eseppen bir ıt 6 jyl qyzmet etedi. Qyzmettegi ıt únemi shıraq, shapshaq ári izdempaz bolý kerek. Eger ıttiń boıynda atalǵan qasıetter ýaqyt óte kele azaıyp, onyń jumysy aqsaı bastasa demek ony aýystyrý kerek degen sóz. Taǵy bir aıtyp ótetin jaıt, ıisshil ıtter kóbinese belgııalyq ovcharka tuqymynan bolady. Óıtkeni olar tózimdi, jumystan keıin tez qalpyna kele alady jáne júıke júıesi joǵary damyǵan. Kınologtar ıtpen tek qyzmet barysynda ǵana emes, bos ýaqytynda aınalysady. Jáne ıtterdi úıretýdegi basty talaptyń biri ony asa erkeletpeý, qutyrtpaý. ıAǵnı olarda adam sekildi, balaǵa tárbıe bermeı, jónsiz erkeletse sońy nemen aıaqtalady túsinikti bul da sol sekildi», - dedi Stanıslav Babenko.
Búginde Nur-Sultan áýejaıynda 4 kınolog maman jumys isteıdi.
