Elimizdiń ishki jalpy ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesi 12,7 paıyzǵa jetti
ASTANA. KAZINFORM – Elimizdegi óńdeý ónerkásibi jyl saıyn turaqty ósý qarqynyn kórsetip keledi. 2025 jyldyń qorytyndysyna súıensek, óńdeý ónerkásibiniń óndirisi 6,4%-ǵa ulǵaıǵan. Bul týraly Ónerkásip jáne qurylys mınıstrligi málim etti.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń óńdeýshi ónerkásipti damytýǵa jáne tereń qaıta óńdeý isin ilgeriletýge qatysty tapsyrmalaryn oryndaý sheńberinde Qazaqstan eksportynyń shıkizat sektoryna táýeldiligin tómendetýge jáne tehnologııalyq jaǵynan anaǵurlym kúrdeli salalardy damytýǵa baǵyttalǵan ekonomıkanyń qurylymdyq transformatsııasy jalǵasyp keledi.
Osylaısha, Ónerkásip jáne qurylys mınıstrligi bazalyq shıkizatty tereń óńdeýge jáne lokalızatsııalanǵan óndiristerdi damytýǵa basa nazar aýdara otyryp, júıeli jumys júrgizip otyr.
Óńdeý ónerkásibi óndirýshi saladan alǵa shyqty
Aıta keteıik, elimizdegi óńdeý ónerkásibi jyl saıyn turaqty ósý qarqynyn kórsetip keledi. 2024 jyldan bastap úlesi 11,9%-dy quraıtyn bul salanyń kórsetkishi taý-ken óndirý sektorynan asyp tústi, bul ekonomıkanyń negizgi sektorlary arasyndaǵy qurylymdyq ózgeristerge ákeldi.
2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha ishki jalpy ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesi 12,7%-ǵa jetti. Kórsetkishterdiń ósýi birqatar salalardyń, sonyń ishinde metallýrgııa, mashına jasaý, hımııa ónerkásibi, qurylys materıaldary, rezeńke jáne plastmassadan jasalǵan buıymdar óndirisi, sondaı-aq jeńil ónerkásiptiń damýy esebinen qamtamasyz etildi.
2025 jyldyń qorytyndysyna qarasaq, óńdeý ónerkásibiniń óndirisi 6,4%-ǵa ulǵaıdy. Ósim barlyq negizgi segmentterde baıqaldy.
Metallýrgııa ónerkásibinde qara metallýrgııa ónimin óndirýdi 4,3%-ǵa ulǵaıtý esebinen óndiris kólemi 1,2%-ǵa artty.
Sondaı-aq mashına jasaý salasy aıtarlyqtaı ilgerilep otyr. Sektordaǵy ósim 12,9%-dy qurady. Bul avtokólik óndirisiniń 17,5%-ǵa, ózge de kólik quraldarynyń — 3,8%-ǵa, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń — 18,1%-ǵa, elektr jabdyǵynyń — 16,0%-ǵa, kompıýterler, elektrondyq jáne optıkalyq jabdyqtar shyǵarýdyń 1,5 esege ulǵaıýynyń arqasynda múmkin boldy.
Hımııa ónerkásibinde óndiris kólemi polıpropılen óndirisiniń 65,5%-ǵa, ammofos — 63,3%-ǵa jáne ammıak selıtrasynyń 10,3%-ǵa ósýi esebinen 9,8%-ǵa artty.
Qurylys materıaldary óndirisi 9,7%-ǵa ósti. Ósim taýarlyq beton shyǵarý kólemin 0,8%-ǵa, qurylys eritindilerin — 9,5%-ǵa, ákti — 7%-ǵa, otqa tózimdi buıymdardy — 3,5%-ǵa, tsementti — 17,2%-ǵa jáne betonnan qurastyrylǵan qurylys konstrýktsııalaryn — 2,4%-ǵa ulǵaıtý arqasynda qamtamasyz etildi.
Jeńil ónerkásipte óndiris kólemi 13,2%-ǵa ósip, josparly kórsetkishten asyp tústi. Tarqata aıtsaq, salada toqyma buıymdar óndirisiniń 23,5%-ǵa jáne bylǵary — 2,2%-ǵa artýynyń arqasynda oń dınamıkaǵa qol jetkizildi.
Ónerkásip salasynda jańa óndiris oryndary kóbeıdi
Sonymen qatar ónimdilikti arttyrýǵa, ekonomıkany tehnologııalylyq turǵyda jetildire túsýge jáne tereń qaıta óńdelgen, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarý úshin jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan ónerkásiptik saıasatty iske asyrý barysynda 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha 1,5 trln teńge somasyna 190 joba qolǵa alynyp, nátıjesinde 22,5 myń turaqty jumys orny quryldy.
Onyń ishinde 6,7 myń jumys orny aýyldyq jerlerge, al 1,5 myńy monoqalalarǵa tıesili. Jobalar tolyq qýatqa ıe bolǵannan keıin olardyń jıyntyq óndiris kólemi shamamen 2,3 trln teńgeni quraıdy. Bul rette quny 0,8 trln teńgeniń ónimin eksporttaý josparlanýda, al ımportty almastyrý kólemi 1,5 trln teńgeni quraıdy.
2025 jyly elimizde buryn shyǵarylmaǵan 10-nan astam jańa taýar óndirisi jolǵa qoıyldy. Mashına jasaýda lokomotıvterdiń tirek arqalyqtaryn, kólik quraldaryna arnalǵan shatyr qaptamalary jáne búıirlik qaptamalardy, jetekshi kópirlerdiń arqalyqtaryn, tsılındr bloktaryn, jumys týrbınalarynyń qalaqtaryn, jylý elektr stansalary týrbınalarynyń korpýstyq bólshekterin, keri osmostyq membranalyq elementter (súzgi) men glıýkometrler shyǵarý josparlanyp otyr.
Elimizde alǵash ret pure-pak suıyq ónimderine arnalǵan karton qaptamasynyń shyǵarylymy jolǵa qoıyldy, ol ımportty tolyq almastyrýǵa múmkindik beredi.
Budan basqa, 2025 jyly Aqtóbe, Qyzylorda jáne Atyraý oblystarynda jańa arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtar iske qosyldy: 17 AEA, 66 IA, 34 shaǵyn ónerkásiptik aımaq. Búgingi tańda AEA aýmaǵynda 558 joba iske asyryldy, onyń 85-i sheteldikterdiń qatysýmen atqaryldy. Qazir 453 joba júzege asyrylý kezeńinde, onyń 42-sine sheteldikter atsalysýda. AEA-ǵa baǵyttalǵan tikeleı sheteldik ınvestıtsııalardyń kólemi shamamen 1 trln 47,2 mlrd teńgeni qurady.
Qazirgi ýaqytta Ónerkásip jáne qurylys mınıstrligi quzyrynda jalpy somasy 5,4 trln teńge ınvestıtsııalyq 27 kelisim bar, onyń ishinde jalpy kólemi 3,2 trln teńge bolatyn 12 kelisimge 2025 jyly qol qoıyldy. Kelisimder metallýrgııa jáne ferroqorytpa óndirisi, mashına jasaý, hımııa ónerkásibi, qurylys materıaldaryn óndirý, toqyma jáne aǵash óńdeý salalary, sondaı-aq ózge de óńdeý óndiristeri syndy baǵyttardy qamtıdy.
2026 jyly shamamen 1,7 trln teńgege 200 jobany iske asyrý josparlanýda. Osy jobalar sheńberinde 19,1 myńǵa jýyq turaqty jumys ornyn qurý kózdelip otyr. Onyń 4,3 myńy aýyldyq jerlerge, 1,9 myńǵy monoqalalarǵa tıesili bolmaq.
Bıyl elimizde buryn-sońdy óndirilmegen 10-ǵa jýyq jańa taýar óndirisi jolǵa qoıylady. Mashına jasaýda 8×4, 90t jáne 105t modıfıkatsııaly júk kólikter, avtobetonalastyrǵyshtar, avtomobıl-manıpýlıator krandar, avtogreıderler, frontaldy tıegishter men jańartylatyn energııa kózderine arnalǵan transformatorlar shyǵarý josparlanǵan. Hımııa ónerkásibinde sýtegi men natrıı sýlfatyn óndirý kózdelgen.
Kásiporyndardy shıkizatpen qamtamasyz etý asa mańyzdy
Shıkizatty ishki naryqta óńdeýdi damytýdyń negizgi quraldarynyń biri zańnamalyq deńgeıde bekitilgen «otandyq shıkizatpen qamtamasyz etý» tetigi bolǵanyn atap óteıik. Ol otandyq óndirýshiler men shıkizat jetkizýshiler arasyndaǵy úılesimdi is-qımyldy damytýǵa yqpal etedi.
Osy tetik arqasynda iri óndirýshi kompanııalar birinshi kezekte ishki naryqty shıkizatpen qamtamasyz etedi, sodan keıin ǵana ónimin eksporttaýǵa ruqsat alady. Bul mys, alıýmınıı, myrysh jáne qorǵasynǵa qoldanylady. Jeńildik mólsheri ónimdi óńdeý deńgeıine baılanysty. Daıyn ónim úshin — LME -5%, aralyq ónim úshin — LME -1% jeńildik beriledi.
Úılesimdi is-qımyldyń, ıaǵnı, kooperatsııanyń jaqsy bir mysaly — «Qaınar-AKB» zaýyty. Kásiporyn qorǵasyndy «Qazmyrysh» kompanııasynan jeńildikti baǵamen satyp alady, al óndirilgen akkýmýlıatorlardy ishki naryqqa da, eksportqa da jóneltedi.
Otandyq elektrotehnıkalyq ónerkásip kásiporyndary «Qazaqmys» jáne «Qazaqstandyq elektrolız zaýyty"kompanııalary shyǵaratyn metaldardy paıdalanady.
«Qarmet» kompanııasynyń ónimderi «Silk Road Electronics» kásipornyna turmystyq tehnıka óndirý úshin, sondaı-aq vagon jasaý kásiporyndaryna qajetti metall prokatpen qamtamasyz etý maqsatynda jetkiziledi.
Sondaı-aq metallýrgııalyq kásiporyndar men kabeldik zaýyttar arasynda shıkizat jetkizý týraly kelisimder jasaldy.
Sonymen qatar qajet bolǵan jaǵdaıda óńdeý ónerkásibi kásiporyndarynyń ótinimderin qarastyrý arqyly otandyq shıkizat taýarlarynyń nomenklatýrasyn keńeıtý kózdelgen, onyń ishinde qara metallýrgııa jáne hımııalyq ónerkásipke arnalǵan shıkizat ónimderi de bar.
Jalpy, 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha shamamen otandyq 33 kásiporyn jeńildikpen katodty mys, bastapqy alıýmınıı, metall myrysh jáne qorǵasyn shıkizatyn aldy. Bul materıaldar kabeldik-ótkizgish ónimderdi, alıýmınıı buıymdardy, tereze men esik jabdyqtaryn jáne avtomobıl akkýmýlıatorlaryn óndirý úshin qoldanylady.
Aıta keteıik, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń ár túkpirinde jalpy quny 1,5 trln teńge bolatyn 190 óndiris orny iske qosylǵanyn aıtty.