Elimizdegi qaı óńirde alma baǵy kóp
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda otandyq baǵbandyqty damytý, jemis-jıdek ónimderin óndirý kólemin arttyrý jáne eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtý baǵytyndaǵy jumystar júıeli júrgizilip keledi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginshşe, bul rette alma baqtarynyń aýmaǵyn ulǵaıtýǵa, ónimdi saqtaý men óńdeý ınfraqurylymyn jetildirýge, sondaı-aq qazaq baǵbandyǵynyń maqtanyshyna aınalǵan áıgili «Aport» almasyn qaıta túletýge basymdyq berilip otyr.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, byltyr elimizdegi alma baqtarynyń jalpy aýmaǵy 26,2 myń gektarǵa jetti. Jyl sońynda 205,2 myń tonna alma jınalyp, ár gektardan alynǵan ortasha ónimdilik 83,9 tsentnerdi qurady. Alma baqtarynyń basym bóligi Túrkistan oblysynda – 13,4 myń gektar, Almaty oblysynda – 6,3 myń gektar, Jetisý oblysynda – 3 myń gektar jáne Jambyl oblysynda 1,4 myń gektar aýmaqty alyp jatyr.
Qazirgi tańda ishki naryqtaǵy almaǵa degen suranystyń 74%-y otandyq óndiris esebinen qamtamasyz etiledi. Aldaǵy ýaqytta óndiris kólemin arttyryp, salanyń tıimdiligin kóterý ımportqa táýeldilikti azaıtýǵa jáne halyqty jergilikti ónimmen turaqty qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge qoldaý kórsetý maqsatynda memleket birqatar sýbsıdııalaý sharalaryn júzege asyryp jatyr. Mıneraldyq tyńaıtqyshtar men pestıtsıdter satyp alýǵa jumsalǵan shyǵyndardyń 60%-ǵa deıingi, kóshet satyp alý shyǵyndarynyń 50%-ǵa deıingi, al sýarý sýyna jumsalǵan shyǵyndardyń 85%-ǵa deıingi bóligi óteledi.
Sondaı-aq ınvestıtsııalyq sýbsıdııalaý aıasynda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alý shyǵyndarynyń 30%-ǵa deıingi, sýarý júıelerin salý jáne keńeıtý shyǵyndarynyń 80%-ǵa deıingi bóligi memleket tarapynan óteledi. Al keminde 5 gektar aýmaqqa qarqyndy alma baǵyn otyrǵyzýǵa jumsalǵan ınvestıtsııalyq shyǵyndardyń 40%-yna deıingi mólsherde sýbsıdııa beriledi. Budan bólek, syıymdylyǵy 1 000 tonnadan asatyn jemis saqtaý qoımalaryn salý jáne keńeıtý shyǵyndarynyń 40%-ǵa deıingi bóligi óteledi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, qazaq baǵbandyǵynyń tarıhynda aıryqsha orny bar «Aport» alma sortyn qaıta túletý jumystary da jalǵasyp keledi. Sapaly kóshet ósirý, analyq aǵashtardy saqtaý jáne osy sort egiletin baqtardyń aýmaǵyn keńeıtý mindetterin «Qazaq jemis-kókónis sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty» seriktestiginiń Talǵar óńirlik fılıaly júzege asyryp jatyr.
Ótken jyly mamandar 2 080 kóshet ósirip, 10 gektar jerge «Aport» alma baǵyn otyrǵyzdy. Al bıyl kóshet ósirý, analyq aǵashtardy kútip-baptaý, jańadan otyrǵyzylǵan baqtardyń jaı-kúıin agrotehnıkalyq talaptarǵa saı ustaý jáne aldaǵy jyldarǵa qajetti otyrǵyzý materıalyn daıyndaý baǵytynda keshendi jumystar júrgizildi.
Atalǵan sharalar sapaly kóshetterdiń qoryn molaıtýǵa, «Aport» sorty egiletin alqaptardy kezeń-kezeńimen keńeıtýge jáne osy biregeı sorttyń óndiristik áleýetin qalpyna keltirýge baǵyttalǵan.
Baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý aıasynda aldaǵy ýaqytta birneshe negizgi baǵyt boıynsha jumystar júrgizý josparlanyp otyr. Olardyń qatarynda «Aport» sortynyń sapaly kóshetterin kóbeıtý jáne óndiris kólemin birtindep arttyrý, analyq jáne qalemshe alynatyn baqtardy saqtaý men damytý, olardy agrotehnıkalyq talaptarǵa saı kútip-baptaý bar.
Sonymen birge Sıvers almasynyń tuqymynan telitýshi kóshetter ósirý, kóshet óndirýge qajetti telitýshi materıal qoryn qalyptastyrý, aǵashtardy telý men kózshelep ulastyrý ádisterin jetildirý, birjyldyq standartty kóshetter ósirý tehnologııalaryn damytý kózdelgen. Buǵan qosa, kóshet pıtomnıkteriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý, «Aport» sortyn ósirýge nıetti fermerlerdi sapaly otyrǵyzý materıalymen qamtamasyz etý jáne kóshet óndirýdiń ǵylymı negizderin jetildirý jumystary jalǵasady.
Alma sharýashylyǵynyń órkendeýi ónimdi tereń óńdeý salasynyń damýyna da serpin berip otyr. 2025 jyly Qazaqstanda 19,6 mln lıtr alma shyryny óndirildi. Al 2026 jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda bul kórsetkish 12,6 mln lıtr boldy.
Jalpy, elimizde alma sharýashylyǵyn damytý kóshet ósirýden bastap, baq otyrǵyzý, ónim jınaý, saqtaý jáne óńdeýge deıingi óndiristiń barlyq kezeńin qamtıdy.
Memlekettik qoldaý sharalary, zamanaýı tehnologııalardy engizý jáne baǵaly genetıkalyq qordy saqtaý otandyq baǵbandyqtyń áleýetin arttyryp, salanyń turaqty damýyna jol ashady.
Al áıgili «Aport» sortyn qaıta túletý – tek aýyl sharýashylyǵy óndirisin damytýǵa baǵyttalǵan bastama ǵana emes, ulttyq murany saqtaýdyń da mańyzdy bóligi. Ǵylymı zertteýler men zamanaýı agrotehnologııalardy baǵbandyqtyń baı dástúrimen ushtastyrý arqyly Qazaqstannyń dańqyn asyrǵan osy biregeı almanyń ósirilý aıasyn keńeıtip, keler urpaqqa amanat etýge jol ashylmaq.
«Almaty aportyn» saqtap qalýdyń jańa múmkindigi paıda bolǵanyn jazǵan tedik.
