Elimizde jemqorlyqpen kúres qalaı júrgizilip jatyr

ASTANA. KAZINFORM – 18 qarasha – Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet organdarynyń kúni. Osyǵan oraı Kazinform tilshisi qyzmettiń qalyptasý tarıhy men qurylymyndaǵy ózgeristerge, maman daıarlaý júıesi men eldegi jemqorlyqqa qarsy kúrestiń nátıjelerine sholý jasady.

Borba s korrýptsıeı
Foto: Kazinform / JI

Tarıhy men qurylymyndaǵy ózgerister

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet organdarynyń tarıhy 2014 jyldan bastalady. Dál osy jyldyń 18 qarashasynda Qazaqstan zańnamasynda alǵash ret «sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet organdary» degen uǵym paıda boldy. Al 2015 jylǵy 18 qarashada «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zań qabyldandy.

Keıin, 2019 jylǵy maýsymda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi ulttyq bıýro derbes organǵa aınalyp, Prezıdentke tikeleı baǵynatyn agenttik quryldy. Jurtshylyq arasynda bul vedomstvo Antıkor degen ataýmen tanyldy.

2024 jyly 18 qarasha kásibı mereke retinde bekitildi. Alaıda arada bir jyl ótpeı, vedomstvo qaıta qurylymdaldy. 2025 jylǵy 30 maýsymdaǵy №927 Jarlyqqa sáıkes, Antıkor Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń quramyna qosylyp, onyń negizinde Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl qyzmeti quryldy. Al sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý, tıisti saıasatty qalyptastyrý jáne qoǵamda jemqorlyqqa qarsy mádenıetti damytý mindetteri Memlekettik qyzmet isteri agenttigine berildi.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bul sheshimge qatysty Antıkor jumysyna narazylyq bolmaǵanyn, alaıda eki vedomstvonyń bir baǵytta jumys isteýi tıimdilikke keri áser ete bastaǵanyn túsindirgen edi.

Qurylym ózgergenimen, qyzmettiń negizgi fýnktsııalary saqtaldy. Qoldanystaǵy erejege sáıkes, UQK-niń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl qyzmeti sotqa deıingi tergep-tekserýdi, jedel-izdestirý jáne qarsy barlaý qyzmetin júzege asyrady. Sondaı-aq jemqorlyq quqyq buzýshylyqtaryn anyqtap, jolyn kesedi, mundaı faktiler týraly habarlaǵan azamattardy qorǵaıdy jáne osy ister boıynsha tárkilengen múlikti esepke alý men ony iske asyrýǵa jaýap beredi.

Qyzmetke kimder qabyldanady?

Atalǵan organǵa jumysqa ornalasý úshin úmitkerlerge birqatar talap qoıylady. Kandıdattyń kásibı bilimimen qatar jeke qasıetteri, densaýlyǵy men fızıkalyq daıyndyǵy da eskeriledi.

sybaılas jemqorlyqpen kúres
Foto: Kazinform / JI

Antıkor qaıta uıymdastyrylǵanǵa deıin, 2023 jylǵy tártip boıynsha, qyzmetke 18-35 jas aralyǵyndaǵy, joǵary zańgerlik, ekonomıkalyq nemese qarjylyq bilimi bar Qazaqstan azamattary qabyldandy. Іrikteý birneshe kezeńnen turdy. Onyń ishinde testileý, áńgimelesý, áskerı-dárigerlik komıssııa, polıgrafologııalyq tekserý jáne zańnamalyq aktiler boıynsha emtıhan bar. Odan ótken úmitkerler Bas prokýratýra janyndaǵy Quqyq qorǵaý organdary akademııasynda alty aılyq bastapqy daıarlyqtan ótti. Onyń bes aıy teorııalyq jáne praktıkalyq sabaqtarǵa, bir aıy taǵylymdamaǵa arnaldy.

Qurylymdyq ózgeristerden keıin de maman daıarlaýda Akademııanyń róli saqtalyp otyr. Ótken jyly jeltoqsanda munda UQK-niń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl qyzmetine arnalǵan bastapqy daıarlyqtyń alǵashqy túlekteri oqýyn aıaqtady.

– Salaǵa kelýdi josparlaǵan jastar joǵary oqý oryndarynda «Quqyq» bilim berý baǵdarlamasy boıynsha bilim ala alady. Atalǵan baǵytqa túsý úshin UBT-da Dúnıejúzi tarıhy jáne Quqyq negizderi pánderinen test tapsyrý qajet.

Al Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń nemese UQK Shekara qyzmetiniń qatarynda qyzmet etýge nıetti azamattar birqatar talapqa saı bolýy tıis. Úmitker áreketke qabiletti, 18 jastan asqan bolýy kerek. Sonymen birge onyń moraldyq, kásibı jáne jeke qasıetteri, dene daıyndyǵy men densaýlyq jaǵdaıy eskeriledi, – delingen vedomstvonyń aqparatynda.

Statıstıka ne deıdi?

Jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń nátıjesin anyqtalǵan quqyq buzýshylyqtar men memleketke keltirilgen zalal kóleminen baıqaýǵa bolady. Sońǵy jyldardaǵy statıstıka bul máseleniń áli de ózekti ekenin kórsetedi.

jemqorlyq
Foto: Polisia.kz

2023-2025 jyldary Qazaqstanda 3 168 sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyǵy anyqtalǵan. Onyń 2 165-in memlekettik qyzmetshiler jasaǵan. Qalǵan faktiler ózge tulǵalarǵa, sonyń ishinde kvazımemlekettik sektor qyzmetkerlerine qatysty. Anyqtalǵan ister boıynsha jalpy soma 248 mlrd teńgeden asady.

Al bıylǵy jyldyń alǵashqy on aıynda 751 quqyq buzýshylyq tirkeldi. Onyń 546-sy memlekettik qyzmetshilerge, 205-i basqa tulǵalarǵa, sonyń ishinde kvazımemlekettik sektor qyzmetkerlerine tıesili.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste ashyqtyqtyń mańyzyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, qoǵamnan eshteńeni jasyrýǵa bolmaıdy, al laýazymdy tulǵalarǵa qatysty barlyq derek muqııat tekserilýi tıis.

– Sybaılas jemqorlyq ahýaly áli de kúrdeli, biraq biz qoǵamnan eshteńeni jasyrmaımyz. Biz bul saladaǵy jaǵdaıdy da, jemqorlyqty aýyzdyqtaý úshin qabyldanǵan jáne qabyldanyp jatqan sharalardy da ashyq aıtamyz. Sondyqtan túrli deńgeıdegi basshylardyń sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtaryna qatysty barlyq aqparat UQK-niń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl qyzmeti tarapynan Bas prokýratýranyń qatysýymen jedel ári muqııat tekseriledi, – dedi Prezıdent.

Memlekettik sektordaǵy sońǵy oqıǵalar da bul máseleni kún tártibine shyǵardy. Qasym-Jomart Toqaev «Samuryq-Qazyna» qory men «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy basshylarynyń ustalýyn memlekettik kompanııalarda sybaılas jemqorlyqtyń aýqymdy ekenin kórsetetin mańyzdy belgi dep atady.

Bul oqıǵalarǵa baılanysty Qaýipsizdik keńesiniń jedel keńesinde Úkimetke 24 qarashaǵa deıin kvazımemlekettik sektordaǵy jemqorlyqpen kúres jónindegi naqty sharalardy usyný tapsyryldy.

Osy isterdiń aıasynda 12 qarashada áleýmettik jelilerde Astanadaǵy Qonaev kóshesinde ornalasqan turǵyn úı kesheniniń mańynda shashylyp jatqan dollar beınelengen vıdeo tarady. Jeli qoldanýshylary qarajattyń basshylarmen baılanysy bolýy múmkin degen boljam jasady.

Prezıdent bul jaǵdaıǵa da toqtalyp, tergeý endi bastalǵanyn jáne onyń barysyna qatysty málimetterdi aldyn ala jarııalaýǵa bolmaıtynyn eskertti.

Memleket basshysy bul isti jańa Konstıtýtsııada bekitilgen «Zań jáne tártip» qaǵıdatynan keıin memlekettik kompanııalarda qozǵalǵan alǵashqy iri sybaılas jemqorlyq isi dep atady. Sondaı-aq laýazymyna, eńbegine nemese baılanystaryna qaramastan, eshkim zań aldynda artyqshylyqqa ıe bolmaýy kerektigin atap ótti.

Jańa mindetter men baqylaý tetikteri

Jemqorlyqpen kúres qylmysty anyqtap, kinálilerdi jaýapqa tartýmen shektelmeıdi. Memlekettik qarajattyń maqsatty jumsalýyn baqylaý, iri jobalardaǵy táýekelderdiń aldyn alý jáne memlekettik organdardyń jaýapkershiligin kúsheıtý de mańyzdy. Prezıdenttiń sońǵy tapsyrmalary osy baǵyttarǵa basymdyq berip otyr.

Antıkor
Foto: Kazinform

Máselen, Memleket basshysy «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasyn júzege asyrý kezinde sybaılas jemqorlyq toptary ınfraqurylymdyq jobalardyń bedeline nuqsan keltirip, olardyń oryndalýyna kedergi keltirýi múmkin ekenin eskertti.

Memlekettik qarajattyń jumsalýyn baqylaý úshin arnaıy Memlekettik komıssııa qurylady. Prezıdenttiń málimetinshe, onyń quramy kelesi aptanyń basynda jarııalanýy tıis.

Bul mindetter ulttyq qaýipsizdik organdarynyń jumysyna da qatysty. Osy aptada Prezıdent Marat Irmenovti UQK tóraǵasy etip taǵaıyndady. Ol 2022 jylǵy qańtardan beri komıtetti basqarǵan Ermek Saǵymbaevtyń ornyna keldi.

Jańa basshyny taǵaıyndaý kezinde Memleket basshysy ulttyq qaýipsizdik organdarynyń jumys tásilderin qaıta qarap, tıimdiligin arttyrýdy tapsyrdy. Atap aıtqanda, áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyqqa tónetin qaýipterdiń aldyn alý jáne memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý kezindegi sybaılas jemqorlyq táýekelderin azaıtý mindetterin belgiledi.

Sonymen qatar «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn nyǵaıtýǵa, ekonomıkalyq saladaǵy ulttyq múddelerdi qorǵaýǵa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımylǵa basymdyq berýdi tapsyrdy.

Aıta keteıik, jańa sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasat tujyrymdamasy 2027 jyly bastalady.