Elimizde TÚKSh-ti aýqymdy tsıfrlandyrý tarıfterge qalaı áser etedi
ASTANA. KAZINFORM – Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektordy jańǵyrtý boıynsha ulttyq jobanyń qoǵamdyq keńesi kezekti otyrysyn ótkizdi. Onda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn (TÚKSh) tsıfrlandyrý máselesi qozǵaldy. Jıynda Smart Turmys platformasyn iske qosý, biryńǵaı tólem qujatyn jáne resýrstar shyǵynyn tutastaı baqylaý júıesin engizý jóninde talqylandy. Sondaı-aq tarıfter jaıy da áńgimege arqaý boldy.
TÚKSh-tegi tsıfrlandyrý jóninde
Otyrysta QR Ónerkásip jáne qurylys vıtse-mınıstri Jánnat Dúbirova biryńǵaı tólem júıesi týraly aıtty. Jańa júıe JEO-da resýrs óndirilgennen bastap ony jeliler men turǵyn úılerge jetkizgenge deıingi, ıaǵnı tutas tsıkldegi barlyq derekti qamtıdy. Vıtse-mınıstrdiń sózinshe, JI-diń arqasynda, óndirilgen jáne aqysy tólengen resýrstar kólemin, sondaı-aq jasyryn jáne normadan tys shyǵyndardy baqylap otyrýǵa bolady.
– Biz barlyq aqparatty biryńǵaı júıege jınaǵymyz keledi. Senimdi jáne sapaly derekter negizinde saraptama jasap, TÚKSh salasyn damytýǵa bolady, – dedi ol.
Sonymen birge jylý jelilerin avtomattandyrý taqyrybyna aıryqsha nazar aýdaryldy. Jańa tehnologııa qysym men temperatýrany qashyqtan baqylaýǵa, ınfraqurylymnyń jaǵdaıyn onlaın tekserýge jáne aqaý shyqsa, jedel áreket etýge múmkindik beredi.
– Bir ǵana Astanany alalyq. Keıde túsiniksiz shyǵyndar tirkeledi. Qaı jerden aqaý shyqqanyn anyqtaı almaımyz. Al jańa qurylǵylar bizge resýrster naqty qaı tusta tógilip jatqanyn, qandaı másele týyndaǵanyn bilýge jol ashady. Sonyń arqasynda jyldam ári túbegeıli jóndeýge bolady. Elimizde tsıfrlandyrý úderisi bastalyp ketken óńirler retinde Astana, Almaty jáne Shymkentti atar edim, – dedi «Turǵyn úı kommýnaldyq-sharýashylyǵyn jańǵyrtý jáne damytýdyń qazaqstandyq ortalyǵy» AQ departamentiniń dırektory Álibek Zárýbek.
Vedomstvo málimetinshe, tsıfrlandyrýdyń basty nátıjeleriniń biri biryńǵaı elektrondy tólem qujatynyń engizilimi bolýy tıis. Barlyq qarjylaı aýdarymdy bir tsıfrlyq kvıtantsııaǵa biriktirý jáne biryńǵaı rastaý bazasyn engizý qandaı da bir qatelikterdiń aldyn alyp, qarjy esebin ashyq qylady.
– Bizdiń mindetimiz – úderisterdi avtomattandyrý ǵana emes, sonymen qatar salany jurt úshin túsinikti ári ashyq etý. Júıe resýrstyń qaıda jumsalǵanyn, shyǵyndy, aýdarym men satyp alýdy árdaıym kórsetip turǵany – ishki tehnıkalyq másele ǵana emes, azamattardyń ómir súrý sapasyna áser etetin nárse, – dedi Jánnat Dúbirova.
Onyń málimdeýinshe, vedomstvo Smart Turmys biryńǵaı elektrondy platformasyn qurý boıynsha jumys júrgizip jatyr. Ol salalyq derekterdi bir júıege biriktiredi. Ázirge ondaı derekter QR Energetıka mınıstrligine, QR Óndiris jáne qurylys mınıstrligine, sondaı-aq sý arnalaryna qarasty ártúrli sýbektilerge tıesili.
Platformany damytýda naqty josparlar mynadaı: JI kómegimen saraptama jasaıtyn modýl, qoldanýshylardyń jeke kabıneti jáne kommýnaldyq qyzmetterdi basqarý quraldary engizilmek.
Mamandardyń sózinshe, ınfraqurylym daıyn. Endi ol memlekettik bazalarmen biriktirilip jatyr. Tehnıkalyq tapsyrmalardy oryndaýǵa qajetti jaǵdaı jasalyp jatyr. Joba Eýrazııalyq damý bankiniń (EADB) grantymen qarjylandyrylmaq. Komıtet bekitse, 2026 jyldyń sáýirinde kelisimshart jasalady.
Jıynda sondaı-aq Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý ulttyq jobasy baılanys ortalyǵynyń jumysy qaraldy. Ol – halyqpen keri baılanys jasaý quraly. 2025 jyldyń kúzinde iske qosylǵannan beri ortalyqqa 1 myńnan astam azamat tirkelgen. Al 2026 jyldyń alǵashqy úsh aıynda kelip túsken ótinishter kórsetkishi byltyrǵydan úsh ese kóp.
– Bul baılanys ortalyǵy qazir bıznes ókilderi men sýbektilerdiń barlyq ótinishin qabyldap jatyr. Onda mamandar platformaǵa tirkelý, otandyq ónimderdi satyp alý, ádisteme men erejeler jónindegi jáne t.b. suraqtarǵa jaýap beredi. Mundaı ortalyq qazir aýadaı qajet, – dep atap ótti vıtse-mınıstr.
Budan bólek otyrysta meks.zakup.sk.kz platformasy arqyly satyp alýdy tsıfrlyq baqylaý jaıynda aıtyldy. Qazir bul júıede 445 obektiniń 1,1 trln teńge kólemindegi saýdasy júzege asyp jatyr. Ol materıaldardy otandyq óndirýshilerden tikeleı satyp alýdyń ashyqtyǵy men úderisti qadaǵalaýdy qamtamasyz etedi. Platformaǵa qazaqstandyq 172 zaýyt tirkelip úlgergen. Sonyń arqasynda turbalar men qurylǵylar saýdasyna deldaldardyń aralasýy azaıady.
Jańǵyrtý tarıfterge áser ete me?
Álibek Zárýbektiń aıtýynsha, tsıfrlyq esepteýishter men tsıfrlyq júıeni engizýdiń tarıfterge áseri bolady. Biraq resýrs shyǵyndaryn azaıtýdyń arqasynda kommýnaldyq kompanııalardyń kirisi ósýi múmkin. Qosymsha tabystar basqa máselelerdiń sheshilýine jumsalady. Máselen, eski turbalar aýystyrylyp, jeliler jóndelýi yqtımal. Bul jóninde naqty sheshimdi jaýapty sýbektiniń ózi qabyldaıdy.
– Tsıfrlandyrý osyndaı máselelerdi sheshýge múmkindik beredi. Osy jumystar aıasynda biz esepke alý quraldaryn tańdaý jáne ornatý erejelerine ózgerister engizdik. Endi esepke alý quraldaryn jetkizýshi aqparattyq júıeni sýbektiniń qaramaǵyna tegin berýi tıis. Osylaısha, sýbekt aqparattyq júıeni satyp alýǵa qarjy jumsamaıdy, – dep túsindirdi sarapshy.
Onyń sózinshe, buryn sýbekt qajetti qurylǵyny, mysaly aqparattyq júıeni nemese esepteýdiń avtomattandyrylǵan júıesin satyp alsa, shyǵyndy óteý úshin tarıfti ósiretin. Munyń aldyn alý úshin, joǵaryda jazǵanymyzdaı, normatıvtik-quqyqtyq aktide norma bekitildi. Eger sýbekt qajetti quraldardy iri kólemde satyp alsa, jetkizýshi aqparattyq júıeni aqysyz berýge mindetti.
– Jylýdy esepteıtin qurylǵylar tegin turmaıtyny belgili. Olar úshin bireý aqsha tóleýi kerek. Alaıda munyń bári halyqtyń qaltasyn qaqpaıtyndaı uıymdastyrylady. Bıýdjetten qarjy bólinip, qajetti quraldar úshin tólenedi. Keıin tarıfter birden sharyqtap ketpeı, birte-birte ósip, ketken qarajattyń ornyn toltyrylady, – deıdi QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Dúısenbaı Turǵanov.
Ekinshiden, depýtattyń pikirinshe, tsıfrlyq quraldardy ornatý barlyq resýrsty (jylý energııasy, elektr energııasy, sý) únemdeýge sebep bolady.
– Qazir esepteý quraldary bolmasa, keı jaǵdaıda esepteý baspananyń sharshy metrine baılanysty júrgiziledi. Menińshe, bul durys emes. Sondyqtan atalǵan quraldardy ornatýǵa barlyq tarap múddeli. Biraq bári de munyń qalaı uıymdastyrylatynyna jáne belgilengen merzimge baılanysty, – deıdi ol.
Al Álibek Zárýbektiń aıtýynsha, QR Energetıka mınıstrligimen jáne QR Ulttyq ekonomıka mınıstrligimen birlesip, elektr energııasyn, jylýdy, sýdy jáne gazdy esepteýge arnalǵan esepteýishterdi ornatý boıynsha jospar daıyndalyp jatyr. Jalpy 8,3 mıllıon qurylǵy kerek. Qazir qajetti qarajatty «Báıterek» ulttyq ınvestıtsııalyq holdıngi men Ulttyq ekonomıka mınıstrligi eseptep jatyr.
Eske salaıyq, Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý ulttyq jobasy 2029 jylǵa deıin iske asyrylady. Onyń maqsaty – eldegi ınjenerlik ınfraqurylymdy jańartý, kommýnaldyq jelilerdiń tozý kórsetkishin 40%-ǵa tómendetý jáne apattardyń sanyn 20%-ǵa azaıtý.
Aıta keteıik buǵan deıin 2026 jyldyń І toqsanynan keıin Astanadaǵy kommýnaldyq tarıfter ózgerýi múmkin ekenin jazǵanbyz.
Sondaı-aq BQO-da 132 mln teńge tarıfterdi tómendetý tetigi arqyly tutynýshylarǵa qaıtarylady.
