Elimizde tuqym sapasy qalaı tekseriledi
AQTÓBE. KAZINFORM – Dıqandar jylyna eki ret tuqym sapasyn tekserip alýy tıis. Kúz jáne kóktemde. Sapasy arnaıy zerthanalarda tekserýden ótse ǵana onyń shyǵymyn boljaýǵa múmkindik bar. Kazinform tilshisi Aqtóbe jáne Batys Qazaqstan oblystaryndaǵy tuqym sapasyn tekserip beretin, taldaý jasaıtyn mamandarmen kezdesti.
Tuqymmen qatar topyraqty da zerttegen durys
«Qazaqstan agrarlyq saraptamasy» AQ Aqtóbe fılıalynda 9 zerthana bar. Onyń ekeýi jumysyn toqtatty. Zerthananyń tórteýi Batys Qazaqstan, qalǵan úsheýi Aqtóbede ornalasqan.
Qazirgi kezde óńirdegi 525 aýyl sharýashylyǵy qurylymynyń tek 185-i ǵana tuqymdy teksertip alady.
Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy tapsyrys berse, jumys 025 jáne 045 baǵdarlamalary aıasynda tegin júrgiziledi. Aqtóbede 11 300 zertteý júrgizilse, onda birneshe aýdan sharýasynyń úlesi bar.
Al Batys Qazaqstan oblysynda 9 554 zertteý júrgiziledi. Jumystyń qomaqtysy Terekti aýdany men Oral qalasynyń ózinde atqarylady.
— Eksportqa shyǵarylatyn astyqqa da tehnologııalyq saraptama jasalady. Dánniń ylǵaldylyǵy, daqyl jelimteginiń sapasy, bıdaıdyń túsý sany, ıaǵnı, a-amılaza fermentiniń belsendiligi anyqtalady. Topyraqqa agrohımııalyq taldaý da júrgiziledi. Ol kezde fosfor, kalıı, kúkirt, nıtratty azot pen organıkalyq zattyń mólsheri anyqtalady. 2023 jyldan bastap qoımalardy óńdeımiz. Jyl saıyn ózgeris baıqalady. Tuqym seppes buryn teksertip alatyndar sany artyp keledi. Bul dıqandarǵa kerek dúnıe. Keıbiri egini shyqpaı qalyp, renjip keledi. Sáıkestik paıyzy 99% bolsa elıta, al 80% kem bolsa shyǵymy az bolady. Negizi tuqym sapasyn kóterý úshin tuqym sharýashylyǵy jaqsy jumys isteýi kerek. Aqtóbe oblysynda «Qumqudyq» jáne «Dılend» JShS bar. Osy sharýashylyqty qolǵa alǵan sharýalar tuqymdy ózgelerge tarata alady. Sonymen birge tuqymnyń shyǵymyn anyqtaý úshin synaqtan da ótkizedi. Aqtóbe oblysynda osy isti qolǵa alǵan 5 sharýashylyq bar, — dedi «Qazaqstan agrarlyq saraptamasy» AQ Aqtóbe fılıalynyń dırektory Marat Quspanov.
Daqyldy tehnıkalyq taldaý
Dıqandar jıǵan astyqty eksportqa shyǵarýdy josparlasa aldymen onyń sapasyn teksertip alady.
«Qazaqstan agrarlyq saraptamasy» AQ Aqtóbe fılıaly taldaý ortalyǵynyń jetekshisi Juldyz Turǵanbaevanyń aıtýynsha, mamandar aldymen qolǵa alǵan úlginiń jalpy jaǵdaıyn qaraıdy.
Eki kelilik dándi súzgiden ótkizip, birneshe taldaýǵa daıyndaıdy.
— Dánniń salmaǵy óte mańyzdy. Salmaǵy neǵurlym aýyr bolsa, sapaly bolǵany. Al jeńil bolsa, kebegi kóp, dánniń de usaqtalyp qalǵany. Eger ony elektrondy túrde ólshese salmaǵy naqty bolmaıdy. Ári Qazaqstan men TMD standarty boıynsha arnaıy gir tasy qoldanylady. Bul senimdi ári dál keledi. Esportqa shyǵarylatyn bıdaıǵa tehnıkalyq taldaý jasalady. Ylǵaldylyǵy, salmaǵy, daqyl jelimteginiń sapasy, bıdaıdyń túsý sany anyqtalady. Jumys tamyzdan jeltoqsan aıyna deıin qyzý júredi. Qysta kóp sharýa demalys jarııalap, ýaqytty ótkizip alady, — dedi ol.
Durysy qysta qoımadaǵy tuqymnyń sapasyn tekserý qajet. Keıde onyń keri áseri bar.
— Keıbir dıqan qys aılarynda qoımada saqtaǵan tuqymyn kóktemde satpaq bolady. Biraq kóktemde onyń ylǵaldylyǵy artyp, sapasy tómendeýi múmkin. Eger oǵan deıin ákelip teksertse biz keptirý, ornyn aýystyrý, qopsytý týraly aıtyp, baǵyt-baǵdar berer edik. Sharýa qojalyqtary, iri seriktestikter, elevator qojaıyndary qysta bul jumysqa mán bermeıdi. Dál osyny talap etý kerek dep esepteımiz. Satýshy nemquraıly bolǵanymen satyp alýshy úshin bul mańyzdy. Sondyqtan bolar satyp alýshylar ǵana zerthanalyq taldaý jasap berýge suranys beredi, — deıdi «Qazaqstan agrarlyq saraptamasy» AQ Aqtóbe fılıaly taldaý ortalyǵynyń jetekshisi Juldyz Turǵanbaeva.
Taldaý jasaıtyn mamandar sharýalarǵa úlgini qalaı alý kerek ekenin de aıtady. Eger sol zańdylyq saqtalsa, nátıjesi dál shyǵady.
Al eger bir búıininen ǵana alyp, úlgisin tapsyrsa, keıin sáıkes kelmeýi múmkin.
Tuqym sapasyn eki ret tekseredi
Eksporttan bólek ishki naryqta qoldanylatyn tuqym sapasy da tekseriledi. Tuqym zerthanasy eki kezeńdi qamtysa, naqty taldaý shyǵady.
— Egin oraǵy aıaqtalǵan soń, ıaǵnı tamyz-jeltoqsan aılary aralyǵynda aldyn ala taldaý jasalady. Onda tuqymnyń ylǵaldylyǵy, massasy, ónimdiligi jáne zııankesterdiń bar-joǵy tekseriledi. Al aqpan-naýryz aılarynda tolyq analız jasalady. Ol kezde tazalyǵy tolyq tekseriledi. Bir aıta keterligi, aldyn ala analız jasaıtyn kezde dıqandar úlgini tazartpaı ákeledi. Tuqym shok jaǵdaıynda turǵanda ónimdiligin anyqtaımyz. Keıin qoımada ózgeriske ushyraýy múmkin. Sapasy artyp, keıde túsip ketedi. Ekeýin de joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy, — deıdi bas tuqym sarapshysy Kamıla Naǵymova.
Tuqymnyń úsh klasy bolady. Birinshisinde 95-98 paıyz, ekinshi klasta 92-94 paıyz, al úshinshisinde 90- 91 paıyzdy kórsetýi tıis.
Úshinshi klastyń shyǵymy az bolýy múmkin. Odan tómeni qaýipti. Al elıta degenimiz — 99-100 paıyz.
— Bıdaı úshin 60 tonna bir úlgi degen sóz. Bir úlgige 1 keli dán ákeledi. Taryda 20 tonnaǵa 500 gramm úlgisin ákeledi. Ony ekige bólemiz. Birinshisine 400 dana dán kerek. Іriktep alǵan 400 danany ekige bólip, bir pishinge egemiz. Ony 5-10 kún baqylaımyz. Ekinshi bóligine 500 danasyn irikteımiz. Onda salmaǵy ólshenedi. Dándi daqylmen birge kartop, maıly daqyl, burshaq daqyldaryn da tekserip beremiz. Mal azyǵy daqyldaryn da taldaýdan ótkizemiz. Keıingi kezderi maıly daqyldar taldaýy kóbeıdi. Kóbi ımport úlgi, — deıdi Kamıla Naǵymova.
Eske salsaq, byltyr 1 mln tonna kólemde burshaq daqyldarynyń jáne 4,7 mln tonna kólemde maıly tuqymdardyń rekordtyq ónimi alynǵan edi.
