Elimizde tótenshe jaǵdaı jarııalaý algorıtmi qandaı

Aqtóbe oblysy Baıǵanın aýdanynyń ortalyǵy Qaraýylkeldide qatty daýyl turyp, nóser jaýyn jaýǵan kezde úı de, mektep te, túrli kásipkerlik nysan da shyǵynǵa ushyrady. Baspanasynan aıyrylǵan adamdar qazir mektep-ınternatty ýaqytsha panalap otyr. Keıingi jyldary sý tasqyny kezinde ǵana emes, ózge de tabıǵı apatta tótenshe jaǵdaı jarııalana bastady. Sol sebepti tosyn jaǵdaı kezindegi alǵashqy algorıtmdi bildik. 

Qaraýylkeldidegi tótenshe jaǵdaı 

Aqtóbe oblystyq TJD tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý basqarmasy bastyǵynyń mindetin ýaqytsha atqarýshy Anýar Ahmetalınniń aıtýynsha, aıtyp kelmeıtin tabıǵı apattyń aýqymy mańyzdy. Qaraýylkeldide úıler, áleýmettik, kásipkerlik nysandary búlindi. Tıisinshe jergilikti aýqymdaǵy tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı rejımi engizildi. 

— Aqtóbe oblysy Baıǵanın aýdanynda saraptamalyq qorytyndy jáne oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń jedel derekteri negizinde jergilikti aýqymdaǵy tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı rejımi jarııalandy. Sheshimdi aýdan ákimi qabyldady. Sebep — joıqyn daýyl. Saldarynan 271 nysan, onyń ishinde 233 turǵyn úı, 14 áleýmettik nysan jáne 24 kásipkerlik nysan zaqymdanyp, bıiktigi 47 metrlik uıaly baılanys munarasy qulady. Elektr baǵanalary da qırap, aýdannyń barlyq eldi mekeninde jaryq berý toqtatyldy. Tótenshe jaǵdaı 9-shilde kúni jarııalanyp, elektrmen jabdyqtaý 12 shilde saǵat 16:00–de tolyq qalpyna keltirildi, — dedi Anýar Ahmetalın.

Alǵashqy algorıtm

Aýa raıy týraly málimet TJD men jergilikti ákimdikke kún saıyn túsip otyrady. Bul aqparatty Qazgıdromettiń jergilikti jerdegi fılıaldary taratady. TJD daýyldy eskertý alǵan soń halyqty qulaqtandyrýy tıis. 

— Uıaly baılanys operatorlary arqyly jappaı SMS-habarlamalar jiberildi. Máselen Qaraýylkeldidegi 9-shilde kúni daýyl boldy. Munda 7-8 shilde kúnderi habarlama jiberiledi. Sonymen birge TJD men aýdan ákimdiginiń resmı áleýmettik jeli paraqshalarynda, BAQ-ta habarlandyrý jarııalanady. Tek habarlama emes, saqtyq sharasy aıtylady. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, sý tasqyny, órt kezinde qaýip deńgeıin aldyn ala boljap, anyqtaýǵa bolady. Dabyl júıesi de iske qosylady. Al daýyldy eskertýde alda ne bolary belgisiz. Daýyldan keıin Baıǵanın aýdandyq tótenshe jaǵdaılar bólimi janynan tótenshe jaǵdaıdyń saldaryn joıý jónindegi jedel shtab quryldy. Azamattyq qorǵaý qyzmetteriniń ózara is-qımyly uıymdastyryldy jáne táýlik boıy jedel aqparatty jınaý men taldaý júrgizildi. Jedel shtab basshysy — aýdan ákimi, shtab basshysynyń orynbasary — aýdandyq tótenshe jaǵdaılar bóliminiń bastyǵy, — Aqtóbe oblystyq TJD tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý basqarmasy bastyǵynyń mindetin ýaqytsha atqarýshy A. Ahmetalın. 

Shtab qurylǵan soń TJD bólimsheleri, jergilikti atqarýshy organdar, azamattyq qorǵaý qyzmetteri, kommýnaldyq kásiporyndar, elektrmen jabdyqtaý jáne baılanys mekemeleri, densaýlyq saqtaý, polıtsııa qyzmeti men eriktiler birigip jumys isteıdi. Aldymen avarııalyq-qutqarý jumysy júredi. Qaraýylkeldide qıraǵan dúken úıindisiniń astynan 6 adam, onyń ishinde 3 kámeletke tolmaǵan bala qutqaryldy.

Apattyq jaǵdaıdaǵy turǵyn úılerden 6 otbasy, ıaǵnı, 30 adam evakýatsııalandy. Olar ýaqytsha ornalastyrý pýnktine jetkizildi. Ári qaraı saldaryn joıý jumystary arqarylady. Azamattyq qorǵaý qyzmetteri men eriktiler ushqan shatyrdy, qıraǵan aǵashty jınap, tazalap, shyǵarady. Tek arnaıy qyzmetshiler emes, turǵyndar da jumyldy. 

— Kelesi qadam — zalaldy tekserý jáne baǵalaý. Zaqymdanǵan nysandardy tekserý úshin jergilikti atqarýshy organdardan 6 jumys toby qurylyp, úı-úıdi aralady, tekserý aktisi toltyryldy. Alǵashynda jalpy sany belgili bolyp, úı men ǵımarattardyń jaramdylyǵyn naqty bilý úshin táýelsiz sarapshylar shaqyryldy. Olar ǵımarattyń tehnıkalyq jaı-kúıi men keltirilgen materıaldyq zalal kólemi anyqtap beredi, — dedi A. Ahmetalın.

Tabıǵı sıpattaǵy apat kezinde qurylǵan jedel shtab alǵashqy qadamdy naqtylasa, odan keıin tek tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý jónindegi komıssııanyń otyrysy ótedi. Munda qolda bar aqparat saralanyp, kezekti jumys naqtylanady.

ıAǵnı tabıǵı apat kezinde 100-den astam adam kúndelikti ómir daǵdysynan aıyrylsa, ol jergilikti aýqymdaǵy tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı. Dál osy kezde jedel shtab basshysy qyzmetin atqaratyn aýdan ákimi jergilikti aýqymdaǵy tabıǵı sıpattaǵy TJ rejımin engizý týraly sheshimge qol qoıady. Memlekettik tirkeýden ótip, resmı habarlaıdy. 

Sońǵy qadam — zardap shekken azamattarǵa memlekettik kómek kórsetý úshin qajetti qujattardy daıyndaý jáne búlingen nysandardy qalpyna keltirý jumystaryn úılestirý. 

Jalpy elimizde tótenshe jaǵdaıdyń birneshe túri bar. 

— Birinshiden, tótenshe jaǵdaı tipti bir nysanda da jarııalanady. Zaýytta apat bolsa, obektilik tótenshe jaǵdaı dep esepteledi. Ekinshiden, qaza bolǵan adam sany 10-nan asyp, 50-ge jetpese, 100-den joǵary, biraq 500-den aspaıtyn adamnyń tirshilik áreketi buzylsa jergilikti aýqymdaǵy tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı dep sanalady. Baılanys úzilse, jaryq sónse, sý berilmese de osy sanatqa kiredi. Materıaldyq shyǵyny — 15 000 — 100 000 AEK aralyǵynda. Úshinshiden, óńirlik tótenshe jaǵdaı. Bul bir emes, eki oblysta qatar qamtıdy. Máselen órt bir oblysta bastalyp, ekinshi óńirge jaıylyp ketse tótenshe jaǵdaı tirkeledi. Tórtinsheden, eki oblystan kóp bolsa respýblıkalyq tótenshe jaǵdaı jarııalanady. Qalpyna keltirý jumysy tolyq aıaqtalǵannan keıin ǵana tótenshe jaǵdaı rejımi joıylady. Máselen Aqtóbe qalasy men oblystyń tórt aýdanynda 2024 jylǵy sý tasqyny kezinde jarııalanǵan tótenshe jaǵdaı rejıminiń kúshi áli joıylmady, — dedi A. Ahmetalın.

Talap boıynsha ár ákimdiktiń óz rezervi bolady. Tótenshe jaǵdaıdan keıingi qalpyna keltirý jumysyna qarjy dál sol rezervten bólinedi. 

— Tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaıdyń shyǵynyn baǵalaý jumysy aıaqtalǵan soń tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý jónindegi komıssııasy ákimniń sheshimin, baǵalaý aktisin, foto, vıdeo dálelderdi retteıdi. Sol qujat oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentine túsedi. Departament durys-burystyǵyn tekserip, qarjylandyrý úshin oblystyq qarjy basqarmasyna usynys beredi, — dedi A. Ahmetalın. 

Eske salsaq, qatty daýyl kezinde Qaraýylkeldi aýylynda 254 turǵyn úı, 14 áleýmettik nysan, 24 kásipkerlik sýbektisi jáne 6 ákimshilik ǵımarat zaqymdanǵan edi.