Elimizde psıhologter men koýchtarǵa shekteý engiziledi: mamandar ne deıdi

Elimiz táýelsizdik alǵannan beri psıhologterdiń qyzmeti zań júzinde tolyq rettelmegen. Zańgerdiń aıtýynsha, osy ýaqytqa deıin salada týyndaǵan máseleler bilim men densaýlyq saqtaý baǵyttary aıasynda ǵana qarastyrylyp, soǵan sáıkes rettelip kelgen eken.

— QR «Psıhologııalyq qyzmet týraly» arnaıy zań múlde bolmaǵan. Osy ýaqytqa deıin biz bul mamandardyń qyzmetin «Bilim týraly», «Pedagogterdiń mártebesi týraly» zańmen jáne Densaýlyq saqtaý kodeksimen rettep keldik. Elde advokattyq qyzmet týraly arnaıy zań bar. Olar lıtsenzııasyz qyzmet kórsete almaıdy. Sebebi advokattardyń jumysy adamnyń taǵdyrymen baılanysty. Al nege adamnyń janyn emdeıtin mamandarǵa osy kúnge deıin arnaıy zań bolmady? Bul suraq Májilistiń 8-shaqyrylymynda ǵana kóterile bastady. Sebebi áleýmettik jelilerde eshqandaı psıhologııalyq bilimi joq psevdomamandar kóbeıip ketti. Bul jandar adamdardy janama túrde zorlyq-zombylyq qurbanyna aınaldyryp jatyr deýge bolady, - dedi Aıgerim Qusaıynqyzy.

Spıker sózinshe, AQSh pen Eýropa elderinde kez kelgen adam ózin psıhologpyn dep ataı almaıdy. Ol úshin naqty biliktilik talaptary bolýy kerek eken. Tipti bakalavr dárejesi jetkiliksiz: mamandar magıstratýra men PhD deńgeıin aıaqtaýy tıis. Odan keıin de turaqty túrde kásibı biliktiligin arttyryp otyrady. Máselen, AQSh-ta «psıholog» ataýy zańmen qorǵalǵan. Spıker mundaı talaptar elimizde de engizý qajettigin aıtty. Sebebi osy ýaqytqa deıin zańda «psıholog» uǵymynyń naqty anyqtamasy da bolmaǵan.

— Pedagog-psıhologter mektepte jumys isteıdi jáne olardyń naqty biliktilik talaptary bar. Elde klınıkalyq psıhologtar da bar, olardyń da lıtsenzııalyq talaptary belgilengen. Alaıda jeke praktıkamen aınalysatyn mamandarǵa memleket tarapynan eshqandaı naqty talap bolǵan joq. Tipti arnaıy reestr de joq. Reestr bolmaǵandyqtan, elde qansha jeke praktık psıholog bar ekenin de bilmeımiz, naqty sany belgisiz. Sondaı-aq psıholog kim, kim ózin psıhologpyn dep ataı alady — munyń bári naqty aıqyndalmaǵan edi. Osynyń saldarynan bul sala naryqta ózin-ózi «vakýýmdyq» jaǵdaıda rettep keldi. Halyqtyń narazylyǵy týyndaǵannan keıin, tipti keıbir adamdar ózin «psıhologpyn» deıtinderden qashqaqtaıtyn jaǵdaıǵa jetti. Bul máselege depýtattardyń nazar aýdaryp, qulaq túre bastaýy, álbette, qýantady, - dedi maman.

Osy tusta Aıgerim Qusaıynqyzy, Zań jobasy maquldanǵan jaǵdaıda qandaı olqylyqtardyń joıylatynyn atap ótti.

— Birinshiden bul zań qazir Májiliste birinshi oqylymnan ótip, maquldandy. Qazirgi tańda ekinshi oqylymǵa daıyndalyp jatyr. Ekinshiden, zańda biliktilik talaptary naqty kórsetiledi. Psıhologqa anyqtama beriledi, qandaı bilim men kásibı talaptarǵa saı bolýy kerektigi aıqyndalady. QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi osy máselege jaýapty organ bolady. Mindetti túrde reestr engiziledi. Sonymen qatar psıhologtardyń etıkalyq máseleleri de zań aıasynda qarastyrylady. Bul zań iske assa, meniń oıymsha, birneshe kezeń arqyly qalyptasady. Aldymen zań aıasynda azamattyq, ákimshilik jáne tártiptik, sondaı-aq etıkalyq jaýapkershilik engiziledi. Qazirgi tańda Qylmystyq kodekske arnaıy bap engizý qarastyrylmaǵan. Degenmen tártiptik jaýapkershiliktiń ózi bul salany tıimdi retteýge múmkindik beredi, - dedi ol.

Psıholog — jaı ǵana mamandyq emes, ol adamnyń jan dúnıesimen jumys isteıtin, tipti onyń ómir jolyna áser etetin jaýapty ári kúrdeli kásip. Sondyqtan dıplomy bar kásibı psıhologtartyń ózi ár úsh jyl saıyn óz biliktiligin arttyryp, tekserýden ótip otyrady.

— Osy ýaqytqa deıin ózin psevdopsıhologpin dep tanystyryp kelgender zań boıynsha jaýapkershilikke tartylǵan joq, alaıda zań kúshine engennen keıin ǵana bul sala naqty rettele bastaıdy. Baıqasańyzdar, áleýmettik jelilerde osy zań talqylana bastaǵan sátten-aq kóptegen adam óz akkaýnttaryndaǵy «psıholog» degen ataýyn alyp tastady. Tipti keıbiri birden óshirip tastady. Bul da oń ózgeris deýge bolady, ıaǵnı olar quqyqtyq saýat turǵysynan bul árekettiń saldaryn túsine bastaǵanyn kórsetedi, - dedi zańger.

Al psıholog Serikgúl Sálı jańa qujatty sala mamandary quptap, ony mańyzdy qadam retinde baǵalap otyrǵanyn aıtty.

— Kásibı psıholog áriptesterim óte jaqsy qabyldap jatyr. Óz ortamyzda talqylap jatyrmyz, oń pikirler aıtylyp jatyr. Zań qalaı júzege asady? Qalaı bastalady? Álbette, bul jerde bir qaýymdastyq bolsa, sol jer kelisim beretin bola ma, sol jerden mamandar arnaıy kýrstan óte me degen sııaqty suraqtar bar. Bul psıhologtardyń statýsyn kóterilýine óte jaqsy áserin beretin bolady, - dedi psıholog.

Psevdopsıholog — arnaıy bilimi men ruqsaty joq, biraq ózin psıholog retinde tanystyratyn adam. Mamannyń aıtýynsha, mundaı qubylys sońǵy jyldary áleýmettik jelilerdiń áserinen jıilep ketti.

— Eger adam basshylyq qyzmette istese, zań salasynda jumys istep, halyqpen jıi tildesetin bolsa, belgili bir ýaqyttan keıin ózin psıholog sııaqty sezine bastaıtyn jaǵdaılar bolady. «Men de psıhologpyn, men de bilemin» degen jalań sóz qoǵamda keń taraǵan. Tikeleı efırge shyǵyp, ózin psıholog retinde sezinip, birden aqyl aıtyp, jeke qabyldaýlar júrgize bastaıdy. Olar muny tabys kózine aınaldyrady: adamdardy qabyldaıdy, kýrstar satady, sertıfıkattaryna súıenip qyzmet atqarady. Mundaı áreketterdiń zardaby óte kóp. Jańa qujat osyndaı adamdardy súzgiden ótkizýdi maqsat etedi, - dedi ol.

Serikgúl Sálıdiń aıtýynsha, psevdopsıhologterge júgingen adamdar ýaqyt óte kele kásibı mamandarǵa qaıta keledi. Sebebi tıisti bilimi joq tulǵalar olardyń naqty máselesin anyqtap, durys kómek kórsete almaı, ýaqytyn alady.

— Psevdopsıhologterge júgingen adamdar ýaqyt óte kele olardyń qyzmetiniń saldaryn sezinip, báribir bilikti mamanǵa keledi. Sondyqtan bizdi alańdatatyn negizgi másele — adamnyń ómiriniń belgili bir kezeńin joǵaltyp alýy, ýaqyty ótip, tipti densaýlyǵyna zııan kelýi. Kásibı mamanǵa kelgen keıbir adamdar «men kóp psıhologtarmen jumys istedim» dep bastaıdy. Salystyryp qaraǵanda, psıhologke barmaı turǵandaǵy ómiri men keıingi ómiriniń arasynda úlken aıyrmashylyq baıqalady. Mysaly, psevdopsıhologter óziniń jubaıymen qarym-qatynasynda másele bolsa, aldyna kelgen adamdarǵa da erkekterdi kinálaı beretin jaǵdaılar kezdesedi. Bul jaǵdaıda naqty psıhologııalyq problema bolmasa da, maman óz kózqarasyn klıentke sińirýi múmkin, - dedi Serikgúl Sálı.

Osy tusta Serikgúl Sálı psıhologke júginer aldynda mamannyń kásibıligin anyqtaý úshin birneshe keńes berdi.

— Eger psıholog áńgimesin «meniń balamda da, kúıeýimde de osyndaı másele bolǵan» dep óz tájirıbesinen bastasa, mundaı mamannan saq bolǵan jón. Bul – birinshi belgi. Ekinshi belgi – eger siz óz máseleńizdi aıtyp otyrǵanda, psıholog birden aqyl bere bastasa, bul da durys emes. Kásibı psıholog keńesti de saýatty túrde beredi. Taǵy bir mańyzdy jaıt: eger psıholog «men barlyq baǵytta jumys isteı beremin, sizdiń máseleńizdi óte qysqa ýaqytta sheship beremin» dese, odan da saq bolǵan durys. Shyn máninde, adamnyń máselesin sheshý úshin qansha terapııa qajet ekenin alǵashqy konsýltatsııasyz naqty aıtý múmkin emes, - deıdi maman.

Aıta keteıik, jaqynda áleýmettik jelidegi psıhologter qyzmeti qalaı retteletini jaıly da jazǵan edik.