Elimizde mádenıet jáne óner salasyna qandaı qoldaý kórsetiledi

Jańa Konstıtýtsııada tarıhı-mádenı murany saqtaý jónindegi mańyzdy norma bekitilgen. Bul mádenıet salasyn damytýǵa aıryqsha mán ústep, qoldaýdy memlekettiń basym mindetteriniń biri retinde aıqyndaıdy. Bul týraly Úkimettiń baspasóz qyzmeti habarlady.

Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes, mádenı ınfraqurylymdy jańǵyrtý, sala qyzmetkerleriniń áleýmettik kepildikterin kúsheıtý, shyǵarmashylyq bilim berýdi damytý jáne jas talanttardy qoldaýdyń jańa múmkindikterin qalyptastyrý jónindegi jumystar júıeli túrde júzege asyrylyp keledi. Atalǵan sharalar mádenı qyzmetter sapasyn arttyrýǵa, ulttyq murany saqtaý men otandyq ónerdi elimizde ári halyqaralyq deńgeıde keńinen dáripteýge baǵyttalǵan.

Mádenı ınfraqurylymdy damytý

Memleket mádenı nysandar salý, qoldanystaǵy ınfraqurylymdy jańǵyrtý jáne mádenıet mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý sharalaryn kezeń-kezeńimen júzege asyryp keledi.

Sońǵy bes jylda elimizde 274 mádenı nysan salyndy, sondaı-aq taǵy 1293 nysanǵa jóndeý jumystary júrgizildi. Bıyl 64 nysannyń qurylysy jalǵasyn taýyp, 130 nysanda jóndeý jumystary júrgizilip jatyr.

Teatr ınfraqurylymyn damytýǵa erekshe kóńil bólininip otyr. Keıingi jyldary Astana qalasyndaǵy Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq akademııalyq mýzykalyq-drama teatry, Túrkistan qalasyndaǵy mýzykalyq-drama teatry jáne Petropavl qalasyndaǵy Sábıt Muqanov atyndaǵy oblystyq qazaq mýzykalyq-drama teatrynyń jańa ǵımarattary paıdalanýǵa berildi.

Bul baǵyttaǵy jumystar qazir de jalǵasýda. Búgingi tańda Aqtóbe jáne Qonaev qalalaryndaǵy drama teatrlarynda jańa ǵımarattar qurylysy júrgizilip jatyr. Sonymen qatar Shymkent qalasynda opera teatrynyń, Qyzylorda qalasynda drama teatrynyń jáne Semeı qalasynda mýzykalyq-drama teatrynyń qurylysyn júzege asyrý josparlanyp otyr.

Sonymen qatar qoldanystaǵy mádenıet mekemelerin jańǵyrtý jumystary jalǵasyp keledi. Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatry men Natalııa Sats atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys balalar men jasóspirimder teatry ǵımarattaryn rekonstrýktsııalaý jumystary júrgizilip jatyr.

Demeýshilik qarajat esebinen Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq opera jáne balet teatrynda da jóndeý jáne jańartý jumystary atqaryldy. Atap aıtqanda, kireberis bóligi qaıta jańǵyrtylyp, zaldar men qyzmettik úı-jaılar jańartyldy.

Mýzeı jáne týrıstik ınfraqurylymdy damytý da basym baǵyttardyń biri bolyp qala beredi. 2025 jyly Astana qalasynda jańa Óner mýzeıi ashyldy. Túrkistan oblysyndaǵy «Saýran» jáne «Gaýhar ana» vızıt-ortalyqtary men Almaty oblysyndaǵy «Esik» vızıt-ortalyǵynyń qurylysy jalǵasyp jatyr. Sonymen qatar Bozoq kóne qalashyǵynyń arheologııalyq qazba jumystary negizinde qurylǵan ashyq aspan astyndaǵy ulttyq park aýmaǵynda ortaǵasyrlyq sáýlet úlgisindegi qorshaý salý jobasy júzege asyrylyp jatyr.

Budan bólek, demeýshilik qarajat esebinen byltyr Ábilhan Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner mýzeıi ǵımaratyna kúrdeli jóndeý júrgizildi. Almaty qalasyndaǵy Ortalyq memlekettik mýzeıdegi jeldetý jáne aýa baptaý júıeleri jańartyldy.

Óńirlerdegi mádenıet úıleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý baǵytyndaǵy júıeli jumys «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qorymen birlesip júzege asyrylýda. Bul bastama óz kezeginde aýyldyq jáne óńirlik mádenıet oshaqtarynyń múmkindikterin keńeıtip, halyqqa kórsetiletin mádenı qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa yqpal etedi.

Sonymen qatar jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, 2027 jylǵa deıin kitaphanalardy jańǵyrtý jónindegi jol kartasy júzege asyrylýda. 2025 jyly Mańǵystaý, Batys Qazaqstan jáne Túrkistan oblystarynda 3 jańa kitaphana salyndy. Sondaı-aq 13 kitaphanaǵa kúrdeli jóndeý, 64 kitaphanada aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi jáne 197 kitaphananyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jańartyldy.

Shyǵarmashylyq bilim berý salasynda da mańyzdy ınfraqurylymdyq jobalar júzege asyrylýda. Almatyda Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń jáne Júsipbek Elebekov atyndaǵy respýblıkalyq estrada-tsırk kolledjiniń stýdentterine arnalǵan 500 oryndyq jataqhananyń qurylysy bastaldy.

Sonymen qatar, Aleksandr Seleznev atyndaǵy Almaty horeografııalyq ýchılışesiniń ǵımaratyn qaıta jańartý jumystary júrgizilýde. Úsh mamandandyrylǵan mýzykalyq mektep úshin jańa ǵımarattardyń qurylysy pysyqtalýda: eskızdik jobalar daıyndalyp, JSQ ázirleý bastaldy.

Óńirlerde shyǵarmashylyq bilim berýdi damytýǵa erekshe kóńil bólinýde. Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigimen birlesip, Petropavl qalasynda K.Baıseıitova atyndaǵy Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń ókildiginiń ashylýy pysyqtalýda. M. Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetimen yntymaqtastyq negizinde memlekettik bilim berý tapsyrysy sheńberinde jyl saıyn 100 talapkerdi qabyldaı otyryp, 9 bilim berý baǵdarlamasy boıynsha kadrlar daıarlaý josparlanýda.

Jalpy alǵanda, búginde Astana men Almatyda ónerdiń barlyq baǵyttary boıynsha kadrlar daıarlaıtyn 4 shyǵarmashylyq JOO jumys isteıdi.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń Mádenıet jáne óner fakýlteti bazasynda Shymkentte jańa mádenıet jáne óner ýnıversıtetin qurý boıynsha jumystar júrgizilýde. Kıno jáne dramatýrgııa, kıno jáne TV rejıssýrasy, grafıka, mýltımedıa jáne medıa menedjmentti qosa alǵanda, mádenıet salasyna tehnıkalyq mamandardy daıarlaýǵa basty nazar aýdarylmaq.

Shyǵarmashylyq jastardy qoldaý úshin jyl saıyn joǵary oqý oryndarynda oqýǵa 1000-nan astam grant jáne kolledjderge 500-den astam grant bólinedi.

Mádenıet qyzmetkerlerine arnalǵan áleýmettik kepildikter

Bul rette kórnekti mádenıet jáne óner qaıratkerleriniń jekelegen sanattary úshin qosymsha áleýmettik kepildikter kózdelgen. «Qazaqstannyń Eńbek Eri», «Halyq ártisi», «Halyq jazýshysy» ataqtaryn qosa alǵanda, joǵary memlekettik ataqtar men nagradalarǵa ıe bolǵan adamdar, memlekettik syılyqtardyń laýreattary, sondaı-aq ulttyq akademııalardyń akademıkteri tegin ambýlatorııalyq-emhanalyq qyzmet alýǵa jáne medıtsınalyq qamsyzdandyrýǵa quqyly. Búginde QR Prezıdenti Іs Basqarmasynyń Medıtsınalyq ortalyǵynda osyndaı qurmetti ataqtardyń 494 ıegerine qyzmet kórsetiledi.

Budan basqa, azamattardyń osy sanattaryna jáne olardyń jubaılaryna jylyna bir ret Qazaqstanda tegin sanatorııalyq-kýrorttyq emdeý jáne saýyqtyrý demalysy beriledi.

Qazaqstanda jalpy áleýmettik kepildiktermen qatar mamandyǵy erekshe fızıkalyq júktemelermen jáne eńbek jaǵdaılarymen baılanysty ártister úshin de arnaıy qoldaý sharalary qarastyrylǵan. «Mádenıet týraly» zańǵa sáıkes keminde 20 jyl kásibı ótili bar jáne zeınetkerlik jasqa deıin mamandyǵy boıynsha jumysyn aıaqtaǵan balet ártisteri aı saıynǵy aqshalaı tólemder ala alady.

Búginde mundaı qoldaýdy 56 qyzmetker alyp otyr, olar – hespýblıkalyq opera jáne balet teatrlarynyń 49 ártisi, sondaı-aq Astana, Almaty jáne Qaraǵandyda 7 qyzmetker. Jyl saıyn osy maqsattarǵa respýblıkalyq bıýdjetten 89 mln teńge bólinedi.

2024 jyldyń qańtar aıynan beri mundaı shara memlekettik mekemelerdegi halyq bıi ártisteri úshin de, zııandy eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin qyzmetkerler úshin de qoldanylady. Tólem jumys berýshi sońǵy jeti jyl ishinde mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalaryn tólegen jaǵdaıda 55 jastan bastap taǵaıyndalady. Ol zeınetkerlik jasqa tolǵanǵa deıin beriledi, jeke tabys salyǵy salynbaıdy jáne «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsııasy arqyly júzege asyrylady.

Mádenıet salasy qyzmetkerlerin turǵyn úımen qoldaý

Mádenıet salasynyń mamandary turǵyn úıdi qoldaýdyń memlekettik baǵdarlamalaryna jalpy negizde qatysa alady. Sonymen qatar birqatar óńirlerde áleýmettik sala qyzmetkerleri úshin qosymsha qoldaý sharalary qarastyrylǵan. Olardyń qatarynda qyzmettik jáne jaldamaly turǵyn úı berý, sondaı-aq jeńildetilgen sharttarmen nesıe usyný tetikteri bar.

Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi sala qyzmetkerlerin qyzmettik turǵyn úımen qamtamasyz etý boıynsha júıeli jumys júrgizip jatyr. 2024 jyly mınıstrliktiń Astana qalasyndaǵy vedomstvolyq baǵynysty uıymdarynda jumys isteıtin qyzmetkerlerge 200 páter berildi.

Bul jumys 2026 jyly da jalǵasyn tapty: Almaty qalasyndaǵy mádenıet uıymdarynyń qyzmetkerlerine qosymsha 60 páter bólindi. Páter kiltterin tabystaý rásimi Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Astana jáne Almaty qalalarynyń ákimdikteri birlesip uıymdastyrdy.

Jalpy, Memleket basshysynyń qoldaýymen mádenıet salasynyń qyzmetkerlerine 260 páter berildi. Bul sharalar mamandardyń áleýmettik qorǵalý deńgeıin arttyrýǵa, saladaǵy bilikti kadrlardy turaqtandyrýǵa jáne mádenıet salasyndaǵy mamandardyń bedelin kóterýge yqpal etedi.

Shyǵarmashylyq jastar men mádenıet qaıratkerlerin memlekettik qoldaý

Qazaqstanda mádenıet, ádebıet qaıratkerleri men shyǵarmashyl jastardy qoldaý boıynsha keshendi sharalar júzege asyrylyp jatyr.

2023 jyldan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti jas jazýshylar men aqyndarǵa arnalǵan arnaıy ádebı syılyqty tabystap keledi. Onyń laýreattary bolyp 12 avtor tanyldy, jalpy berilgen syılyq kólemi 50 mln teńgeni qurady. Marapat tórt baǵyt boıynsha beriledi: proza, poezııa, dramatýrgııa jáne balalar ádebıeti.

Ulttyq ádebı «Aıbozdy» syılyǵy da jalǵasyp keledi. 2022 jyldan beri onyń laýreattary qatarynda 28 qalamger bar, al jalpy júlde qory 140 mln teńge. Syılyq qazirgi ádebıettiń negizgi janrlaryn qamtıdy, sonyń ishinde proza, poezııa, dramatýrgııa, aýdarma, balalar ádebıeti, ádebı syn jáne komıks bar.

Oqýǵa degen qyzyǵýshylyqty arttyrýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. 2025 jyly Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha alǵash ret respýblıkalyq deńgeıde Ulttyq kitap kúni atalyp ótti. Sonyń aıasynda elimiz boıynsha shamamen 300 is-shara uıymdastyryldy. Sondaı-aq toǵyz nomınatsııadan turatyn «Ulttyq kitap» baıqaýy ótkizilip, «Jyl kitaby» Gran-prıi tabystaldy.

Jas jazýshylardy qoldaý maqsatynda 2024–2025 jyldary arnaıy granttar 40 avtorǵa berilip, olardyń nátıjesinde kitaptary jaryq kórdi. Sonymen qatar Jumysshy mamandyqtar jyly aıasynda «Erlik pen eńbek dastany» atty shyǵarmashylyq baıqaý ótkizilip, onyń jeńimpazdary aqshalaı syılyqtarmen marapattaldy.

Daryndy jastardy qoldaýdyń negizgi quraldarynyń biri – ǵylym, shyǵarmashylyq jáne sport salalaryndaǵy jetistikteri úshin beriletin «Daryn» memlekettik jastar syılyǵy. Búgingi kúnge deıin 380 adam laýreat atandy. Syılyq ıegerlerine dıplom, tósbelgi jáne 1 mln teńge kóleminde aqshalaı syıaqy tabystalady.

2021 jyldan bastap Memleket basshysynyń bastamasymen jyl saıyn «Táýelsizdik urpaqtary» granty taǵaıyndalyp keledi. Onyń mólsheri 3 mln teńgeni quraıdy. Bul grant belsendi shyǵarmashyl jastardyń jańa ıdeıalary men bastamalaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan. Osy ýaqytqa deıin onyń ıegeri atanǵandar sany 153 adam boldy.

Sonymen qatar jyl saıyn 75 mádenıet qaıratkerine memlekettik stıpendııa taǵaıyndalady. Bıyldan bastap onyń mólsheri eki esege ulǵaıyp, 5 mln teńge boldy.

Memleket basshysynyń tapsyrmasymen dástúrli óner sheberlerin qoldaýǵa jáne ulttyq mádenı muraǵa degen qyzyǵýshylyqty arttyrýǵa baǵyttalǵan «Asyl mura» ulttyq syılyǵy qurylýda. Bul marapat Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń usynysy negizinde Prezıdent Jarlyǵymen mádenıet pen óner salasyndaǵy eń talantty ókilderge tabystalatyn bolady.

Bir ýaqytta vedomstvo shetelde tanylǵan mádenıet ókilderin yntalandyrýdyń jańa tetigin ázirlep jatyr. Qazirdiń ózinde respýblıkalyq irikteýdiń erejeleri daıyndalyp jatyr. Onyń qorytyndysy boıynsha keminde on eldiń qatysýymen ótetin halyqaralyq baıqaýlar men festıvalderdiń jeńimpazdary men laýreattary marapattalady.

Marapattar birneshe baǵyt boıynsha beriledi dep josparlanǵan: mýzyka, teatr, horeografııa jáne balet, beıneleý jáne sándik-qoldanbaly óner, kıno jáne anımatsııa. Qazirgi ýaqytta bul sharany 2027 jyldan bastap respýblıkalyq bıýdjet esebinen qarjylandyrý máselesi pysyqtalyp jatyr.

Sonymen qatar joǵary nátıjelerge qol jetkizgen qatysýshylar men olardyń tálimgerleri aqshalaı syıaqylar, granttar, vedomstvolyq nagradalar jáne arnaıy tólemder ala alady. Mundaı qoldaýdyń kólemi men tártibi is-sharanyń deńgeıine, mekeme mártebesine jáne ýákiletti nemese jergilikti atqarýshy organdardyń sheshimderine baılanysty bolady.

Jyl saıyn elimizdiń mádenıet pen óner salasynyń damýyna eleýli úles qosqan tulǵalar memlekettik nagradalarmen marapattalady. 2026 jyly Mádenıet jáne óner qyzmetkerleri kúnine oraı 120 azamat marapatqa ıe boldy.

Jas daryndardy qoldaý shyǵarmashylyq mektepter, granttyq baǵdarlamalar, baıqaýlar, festıvalder, bilim berý jobalary men stıpendııalar arqyly júzege asyrylyp jatyr Bul jumysta qoǵamdyq jáne qaıyrymdylyq qorlar, sondaı-aq shyǵarmashylyq odaqtar da mańyzdy ról atqarady.

Sonyń aıqyn mysaldarynyń biri – 2024 jyly kópultty «BIRLIK» án-bı ansambli quryldy. Arnaıy kastıng nátıjesinde ujymǵa Qazaqstannyń túrli etnostarynan 20 úzdik bıshi men mýzykant qabyldandy.

Kreatıvti ındýstrııalardy damytý qory shyǵarmashyl jastar úshin qosymsha múmkindikter usynady. Onyń qyzmeti talanttardy qoldaýǵa, ınvestıtsııa tartýǵa, ınfraqurylymdy damytýǵa jáne qazaqstandyq kreatıvti ónimderdi syrtqy naryqtarǵa shyǵarýǵa baǵyttalǵan. Qor sondaı-aq eldiń barlyq oblys ortalyqtaryndaǵy óńirlik habtardyń jumysyn úılestiredi.

Shyǵarmashyl jastardyń sheteldik joǵary oqý oryndarynda oqýyna jáne taǵylymdamadan ótýine múmkindikter

Qazirgi ýaqytta qazaqstandyq shyǵarmashyl jastar «Bolashaq», Erasmus+, DAAD, Fulbright, Chevening jáne basqa da halyqaralyq baǵdarlamalar arqyly álemniń jetekshi ýnıversıtetterinde bilim alý múmkindigine ıe.

«Bolashaq» stıpendııasy aıasynda «Kreatıvti ındýstrııalar, shyǵarmashylyq, óner» baǵyty boıynsha jyl saıyn magıstratýra baǵdarlamalaryna qabyldaý júrgiziledi. Baǵdarlamalarǵa Royal Conservatoire of Scotland, University of Reading, Regent London, Stanford University, New York Film Academy jáne basqa da jetekshi shyǵarmashylyq oqý oryndary kiredi.

Budan bólek, «Bolashaq» baǵdarlamasy mádenıet salasy qyzmetkerlerine arnalǵan taǵylymdamalardy, sondaı-aq shyǵarmashylyq joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylary úshin ǵylymı taǵylymdamalardy da qarastyrady. Bul olardyń biliktiligin jáne zertteý deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan.

Basymdyq berilgen mamandyqtar tizimine art-menedjment, akterlik óner, mýzyka jáne vokal, dırıjerlik, dızaın, sándik-qoldanbaly jáne beıneleý óneri, keskindeme, músin óneri, operatorlyq óner, rejıssýra, prodıýserlik, teatr, kıno jáne TV, anımatsııa jáne ónertaný kiredi.

Úkimet jas oryndaýshylarǵa arnalǵan festıvalder men baıqaýlar ótkizedi, onyń ishinde skrıpkashylar, pıanıster, balet ártisteri, vokalıster jáne dástúrli oryndaýshylar arasyndaǵy halyqaralyq jarystar bar. Mundaı alańdar jastardyń shyǵarmashylyq áleýetin ashýǵa jáne kásibı damýyn qoldaýǵa múmkindik beredi.

Memlekettik qoldaýdyń arqasynda qazaqstandyq ártister halyqaralyq bedeldi baıqaýlar men festıvalderde tabysty óner kórsetip júr. Bıbigúl Tólegenovanyń baıqaýy, Petr Chaıkovskıı atyndaǵy baıqaý, Ekaterına Maksımova atyndaǵy «Arabesk», Vıtebsk qalasyndaǵy «Slavıan bazary», sondaı-aq World Dance Council, World DanceSport Federation jáne International Dance Sport Union týrnırleri sııaqty birqatar jarystardyń jeńimpazdaryna granttar beriledi jáne shyǵarmashylyq oqý oryndaryna konkýrstan tys túsýge múmkindik qarastyrylǵan.

Aıta keteıik, elimizde 7 myńnan astam mádenıet uıymy bar.