Elimizde kólik júıesi qalaı ózgerip jatyr

Úkimet Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jasandy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli tsıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda bergen óńirlik kólik baılanysyn damytý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda avtomobıl, temirjol, avıatsııa jáne teńiz ınfraqurylymyn jańǵyrtýǵa, sondaı-aq logıstıkalyq baǵyttardy damytýǵa baǵyttalǵan keshendi sharalardy júzege asyryp jatyr.

Úkimettiń baspasóz qyzmeti málimetinshe, aýqymdy ınvestıtsııalar, negizgi ınfraqurylymdyq alshaqtyqtardy joıý jáne ozyq tsıfrlyq sheshimder engizý jol júrý ýaqytyn qysqartýǵa, jolaýshylar tasymalynyń qaýipsizdigi men jaılylyǵyn arttyrýǵa, sondaı-aq negizgi halyqaralyq dálizderdegi júk aǵynyn jedeldetýge múmkindik berdi.

Elimizde úsh jyl ishinde 19,1 myń shaqyrym avtomobıl joly salynyp, jóndeldi

Avtomobıl joldary ınfraqurylymyn damytýda jol jelisin keńeıtýge, negizgi baǵyttardyń ótkizý qabiletin arttyrýǵa jáne oblys ortalyqtary, aýdandar men shalǵaı eldi mekender arasyndaǵy kólik qatynasyn jaqsartýǵa basymdyq berildi. 2023-2025 jyldary 19,1 myń shaqyrym jol salyndy, rekonstrýktsııalaý jumystary júrgizilip, jóndeldi. Atap aıtqanda:

• 2023 jyly – 5656 shaqyrym;

• 2024 jyly – 7306 shaqyrym;

• 2025 jyly – 6178 shaqyrym.

2026 jyly da jumystardyń aýqymy joǵary deńgeıde saqtalyp otyr. Qurylys, rekonstrýktsııalaý jáne jóndeý jumystarymen 11 myńnan astam shaqyrym avtomobıl joly qamtyldy. Onyń 3,4 myń shaqyrymy respýblıkalyq jelidegi qurylys pen rekonstrýktsııalaý, 5 myń shaqyrymy respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldaryna kúrdeli jáne ortasha jóndeý júrgizý, 2,4 myń shaqyrymy jergilikti joldardy jóndeý jumystarynmen qamtyldy.

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine sáıkes, avtomobıl kóligimen tasymaldanǵan jolaýshylar sany:

• 2023 jyly – 1,5 mlrd adam;

• 2024 jyly – 1,7 mlrd adam;

• 2025 jyly – 1,9 mlrd adam;

• 2026 jyldyń 8 aıynda – 1,3 mlrd adamǵa jetken.

Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 3,9%-ǵa joǵary.

Aýyldardaǵy kólik qatynasyna qoljetimdilik máselesi jergilikti jol jelisin damytý arqyly qamtamasyz etilip keledi. 2023-2025 jyldary uzyndyǵy 10,2 myń shaqyrymdy quraıtyn joldarda jumystar aıaqtalyp, onyń 556 shaqyrymy jańadan salyndy. Nátıjesinde eldi mekenderdiń aýdan jáne oblys ortalyqtarymen jyl boıy úzdiksiz kólik qatynasyn qamtamasyz etýge múmkindik berdi.

Sońǵy úsh jylda normatıvtik tehnıkalyq talaptarǵa saı keletin avtomobıl joldarynyń úlesi turaqty túrde artyp keledi. Atap aıtqanda, respýblıkalyq mańyzy bar joldar jelisinde talapqa saı jaǵdaıdaǵy joldardyń úlesi 2023 jylǵy 92%-dan 2026 jyldyń sońyna qaraı 95%-ǵa deıin, jergilikti mańyzy bar joldar boıynsha bul kórsetkish 86%-dan 92%-ǵa deıin artady.

Jalpy, 2029 jylǵa deıin respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń 97%-yn jáne jergilikti mańyzy bar joldardyń 94%-yn normatıvtik jaǵdaıǵa keltirý josparlanyp otyr.

Avtomagıstraldardyń damýy aımaqtar arasyndaǵy kólik baılanystaryn keńeıtedi

Óńirlerdiń kólik baılanysyn arttyrý iri jol jobalaryn júzege asyrý esebinen qamtamasyz etiledi, olar jol júrý ýaqytyn qysqartýǵa jáne óńiraralyq, tranzıttik marshrýttardyń múmkindikterin keńeıtýge septik etedi. Negizgi baǵyttardyń biri – uzyndyǵy 896 shaqyrym bolatyn «Ortalyq – Batys» baǵdary, onda Astanany Arqalyq qalasy men Yrǵyz kenti arqyly batys óńirlermen baılanystyratyn trassanyń qurylysy men rekonstrýktsııasy qarastyrylǵan. Sondaı-aq, Beıneý – Sekseýil, Qyzylorda – Sekseýil jáne Ulǵaısyn – Sekseýil ýchaskelerinde jumystar júrip jatyr.

Qyzylorda – Jezqazǵan, Aqtóbe – Ulǵaısyn, Jezqazǵan – Qaraǵandy syndy kúre tas joldardy rekonstrýktsııalaý jumystary jalǵasýda.

2023-2025 jyldary avtomobıl joldaryn rekonstrýktsııalaý jónindegi birqatar iri jobalar aıaqtaldy. 2023 jyly uzyndyǵy 359 shaqyrym bolatyn Qandyaǵash – Maqat jáne 180 shaqyrym bolatyn Úsharal – Dostyq joly paıdalanýǵa berildi.

2024 jyly Qaraǵandy – Almaty (946 km), Taldyqorǵan – Óskemen (768 km), Aqtóbe – Qandyaǵash (96 km), Atyraý – Astrahan (277 km) jáne Merki – Býrylbaıtal (262 km) ýchaskeleriniń rekonstrýktsııasy aıaqtaldy.

2025 jyly Uzynaǵash – Otar (42 km), Qalbataý – Maıqapshaǵaı (405 km), Podstepnoe – Fedorovka (72 km), Qurty – Qonaev (67 km) ýchaskelerinde, sondaı-aq Qyzylorda – Jezqazǵan avtojolynyń 192 km ýchaskelerinde jumystar aıaqtaldy.

Joldardyń tehnıkalyq sanatyn jáne jabyn sapasyn arttyrý qozǵalystyń ortasha jyldamdyǵyn arttyrýǵa jáne oblys pen aýdan ortalyqtary arasyndaǵy jol júrý ýaqytyn qysqartýǵa múmkindik beredi. Máselen, 2026 jyly Batys Qazaqstan oblysynda Qaztalov, Jánibek jáne Bókeı orda aýdandaryn oblys ortalyǵymen baılanystyratyn 245 km trassany rekonstrýktsııalaý jáne kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtaldy. Bul ýchaskelerde alǵash ret asfalt tóseldi. Іrgeles eldi mekenderdiń 54 myń turǵyny úshin Oralǵa deıingi jol júrý ýaqyty eki eseden astam, ıaǵnı 12-14 saǵattan 5-6 saǵatqa deıin qysqardy.

Odan bólek, 2029 jylǵa deıin Saryaǵash, Qyzylorda, Atyraý, Rýdnyı jáne Petropavl syndy iri qalalardy aınalyp ótetin joldar salynady, bul joldardyń ótkizý qabiletin arttyrýǵa, tranzıttik qozǵalys ýaqytyn qysqartýǵa jáne qalalyq kóshe joldary jelisine júktemeni azaıtýǵa múmkindik beredi. Jekelegen aýmaqtardyń kóliktik qoljetimdiligin arttyrý jáne óńirler arasynda senimdi qarym-qatynasty qamtamasyz etý úshin «Rahman qaınaryna» aparatyn joldy rekonstrýktsııalaý jáne Ertis arqyly kópir salý josparlanyp otyr.

Temir jol tasymaly jáne jyljymaly quram

Elimizde jańa temirjol jelilerin salý boıynsha aýqymdy jobalar qarqyndy júzege asyrylyp jatyr. Sońǵy bes jylda Qazaqstanda 911 shaqyrym jańa jol salyndy. Búgingi tańda bul jumystar jalǵasyp jatyr: taǵy 800 shaqyrym temir joldyń qurylysy júrgizilip jatyr jáne qoldanystaǵy tósemniń 2,6 myń shaqyrymyn jańǵyrtý jumystary júzege asyp jatyr.

2023-2025 jyldary temirjol kóligimen 60,2 mln jolaýshy tasymaldandy. 2026 jyldyń basynan beri tek «Jolaýshylar tasymaly» AQ-nyń óziniń poıyzdaryn 7,5 mln adam paıdalanǵan, bul rette eń kóp jolaýshylar aǵyny Almaty, Astana, Shymkent qalalarynan, sondaı-aq Abaı, Aqtóbe, Qaraǵandy, Qyzylorda jáne Jambyl oblystarynan qatynaǵan.

Temir jol kóliginde áleýmettik jáne mamandandyrylǵan servısterdi damytý jalǵasýda: áıelder vagondary 13 baǵytta jumys isteıdi jáne iske qosylǵan sátten bastap 946 myń jolaýshyny tasymaldady, múgedek adamdar men ilesip júretin adamdar úshin áleýmettik mańyzy bar qatynastar boıynsha jol júrýge 50% jeńildik kózdelgen, 2026 jyldyń jeti aıynda mamandandyrylǵan oryndarǵa 396 myń bılet resimdeldi.

Azamattyq avıatsııa: kóliktik qoljetimdilik jáne óńirlik tasymaldar

Áýejaı ınfraqurylymyn aýqymdy jańartý jalǵasýda. 2026 jyly Arqalyq áýejaıy qalpyna keltirilip, Astana, Almaty jáne Qostanaı qalalarymen áýe qatynasy jańartyldy. Sondaı-aq Pavlodar áýejaıynda ushý-qoný jolaǵyn jańǵyrtý júrgizildi. Jyl sońyna deıin Zaısan men Katonqaraǵaıdaǵy, sondaı-aq Kendirli kýrorttyq aımaǵyndaǵy jańa áýe aılaqtarynyń qurylysyn aıaqtaý josparlanýda.

2029 jylǵa deıin Astana, Almaty, Shymkent, Taraz, Aqtóbe, Oral jáne Jezqazǵan qalalarynda ushý-qoný jolaqtaryn salý jáne rekonstrýktsııalaý, sondaı-aq elimizdiń iri áýejaılarynyń termınaldaryn jańartý kózdelgen. Bul jobalardy júzege asyrý ótkizý qabiletin arttyrýǵa, jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa jáne zamanaýı avıatsııalyq habtardy qalyptastyrý úshin jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi.

Іshki avıatasymaldardyń marshrýttyq jelisi josparly túrde keńeıýde. Eger 2023 jyly reıster aptasyna 630 reıs jıiligimen 51 baǵyt boıynsha oryndalsa, 2024 jyly 669 reıs jıiligimen 57 baǵyt boıynsha, al 2025 jyly 60 baǵyt boıynsha aptasyna 821 reıs oryndaldy. 2026 jyldyń qyrkúıegindegi jaǵdaı boıynsha ishki áýe qatynasy aptasyna 890 reıs jıiligimen 60-qa jýyq baǵytty qamtıdy.

Azamattyq avıatsııa salasynda óńirlik tasymaldardyń marshrýttyq jelisi keńeıýde: 2026 jyly Astanadan Almatyǵa, Aqtaýǵa, Aqtóbe men Úrjarǵa, sondaı-aq Almatydan Aqtaý men Úrjarǵa qosymsha reıster uıymdastyryldy. Áýejaı qalpyna keltirilgennen keıin Arqalyq qalasynda 2026 jylǵy 22 tamyzda Astana, Almaty jáne Qostanaı qalalarynan sýbsıdııalanǵan reıster ashyldy (aptasyna eki reısten). Astanadan Arqalyqqa ushý shamamen 40 mınýtty alady.

Tsıfrlandyrý, logıstıkalyq jáne praktıkalyq áser

Óńirlik baılanys pen tranzıttik áleýetti arttyrý maqsatynda tsıfrlyq tehnologııalar belsendi engizilip jatyr. Óńiraralyq tikeleı áýe reısteriniń ashylýy iri kólik toraptary arqyly aýysyp miný qajettiligin joıdy. Al júk áýe tasymaldaryn qoldaý maqsatynda júk áýe kemelerine 12 jyl merzimge bajsyz rejım engizilip, avıatsııa salasyna arnalǵan taýarlardy qosa alǵanda, jekelegen taýar túrlerin TMD elderine shyǵarý tártibi jeńildetildi.

Temirjol kóliginde poıyz quramdarynyń qozǵalysyn naqty ýaqyt rejıminde baqylaýǵa múmkindik beretin GPS-trekerler negizindegi «Poıyzdar qozǵalysynyń onlaın-tablosy» servısi iske qosyldy. Sondaı-aq shalǵaı ýchaskelerde jyldamdyǵy 100 Mbıt/s-qa deıin jetetin OneWeb jáne Starlink spýtnıktik ınternetimen jolaýshylar poıyzdaryn jabdyqtaý boıynsha aýqymdy joba júzege asyrylýda. Bul jolaýshylarǵa messendjerlerde habar almasý úshin bazalyq tegin ınternet paketin paıdalanýǵa múmkindik beredi.

Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynda Qazaqstan, Ázerbaıjan jáne Grýzııanyń temirjol júıelerin «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha ıntegratsııalaǵan Digital Trade Corridor IT-platformasy engizildi. Al Tez Customs modýli kedendik tranzıtti qaǵazsyz rásimdeýdi qamtamasyz etip, kedendik rásimdeý ýaqytyn 8 saǵattan 30 mınýtqa deıin qysqartty. Keshendi sharalardyń nátıjesinde THKB boıynsha júkterdi jetkizý merzimi Qytaıdan Grýzııa jáne Túrkııa porttaryna deıin 10-12 táýliktiń turaqty kórsetkishine shyǵýdyń nysanaly baǵdarymen 38-den 13-17 táýlikke deıin tómendetildi.

Aıta keteıik, Astanada eki kún boıy keı kóshelerde kólik qozǵalysy shekteledi.