Elimizde áıelder ǵarysh ekıpajynyń qatysýymen alǵashqy «SANA-1» eksperımenti aıaqtaldy
ASTANA. KAZINFORM – Astanada áıelder ǵarysh ekıpajyn daıarlaýǵa arnalǵan elimizdegi alǵashqy ǵylymı eksperımenttiń aıaqtalý rásimi ótti.
«SANA-1» jobasy Ǵaryshkerlerdi daıarlaý jónindegi zertteý tobynyń, QBTÝ-dyń, «Ulttyq ǵaryshtyq zertteýler men tehnologııalar ortalyǵy» AQ-nyń (UǴZTO), QR Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi janyndaǵy Aeroǵarysh komıtetiniń jáne «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» ulttyq kompanııasynyń qoldaýymen júzege asyryldy.
Jobanyń ereksheligi – ınjener jáne zertteýshi áıel adamdar qatysty. Bul Qazaqstannyń ǵylym men tehnologııa salalaryndaǵy genderlik teńdikti damytýǵa qosqan úlesi. Búginde álemdegi ǵaryshkerlerdiń shamamen 12,5%-y ǵana názikjandylar. Eksperıment nátıjeleri oqshaýlanǵan ortada emotsıonaldyq retteý, kognıtıvtik ıkemdilik jáne kúızeliske tózimdilikti zertteý úshin mańyzdy.
Eksperımenttiń ótkizilýi Búkilálemdik ǵarysh aptalyǵymen (jyl saıyn 4-10 qazan aralyǵynda atalyp ótedi) tuspa-tus keldi. Bıyl aptalyq taqyryby — «Living in Space» (Ǵaryshtaǵy ómir) dep ataldy. Bul adamzattyń ǵaryshty «ómir súrýge bolatyn orta» retinde ıgerýge degen umtylysyn beıneleıdi.
Jobanyń ǵylymı jetekshisi Alına Gýtorevanyń aıtýynsha, SANA-1 mıssııasynyń maqsaty – oqshaýlaný kezindegi adamnyń kognıtıvtik, fızıologııalyq jáne emotsıonaldyq beıimdelýin zertteý. Ekıpaj medıtsınalyq, fızıologııalyq, psıhologııalyq synaqtardan ótti (EKG, taldaýlar, COVID-test), kognıtıvtik jáne minez-qulyqtyq eksperımentterdi oryndady, kapsýlanyń ınjenerlik júıelerin baǵalady. Eksperıment barysynda zertteýshilerdiń monotondyq jaǵdaıda, oqshaýlaný kezindegi tózimdiligi men qarym-qatynas ornatýy zertteldi.
Alynǵan derekter oqshaýlaný kezinde psıhofızıologııalyq jaǵdaıdy baqylaý júıelerin jáne ulttyq ǵaryshkerlerdi daıarlaý baǵdarlamasyn ázirleýge negiz bolady. Sondaı-aq kúızelis kezinde tózimdilikti arttyrý týraly ádistemeni jasaýǵa, uzaq ýaqyt boıy ǵaryshta bolýǵa arnalǵan kapsýlany jobalaýǵa septigin tıgizedi jáne nátıjesi Space Days Kazakhstan jáne COPUOS syndy halyqaralyq konferentsııa men forým, sondaı-aq ǵylymı jarııalanymdarda usynylady.
Dál osy kúni, 34 jyl buryn Táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh ǵaryshkeri, halyq qaharmany, avıatsııa general-maıory Toqtar Áýbákirov ǵaryshtyq saparyn aıaqtaǵan edi. Shara barysynda ol tájirıbesimen bólisip, psıhologııalyq turaqtylyq, toptyq jumys pen óz kúshine senýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Ǵaryshker sózi urpaqtar sabaqtastyǵy men salanyń úzdiksiz damýynyń aıǵaǵy.
Saltanatty rásimniń sońynda uıymdastyrýshylardyń biri, UǴZTO basqarma tóraǵasy Marat Jánikeev «SANA-1» eksperımentine qatysýshylarǵa baǵdarlamany sátti aıaqtaǵany úshin dıplomdar tabystady. Bul olardyń qazaqstandyq ǵylymnyń damýyna qosqan úlesin moıyndaýdyń jáne bolashaq zertteýshilerdiń kásibı daıyndyǵynyń jarqyn úlgisi.
«SANA-1» komandasy áıelder kóshbasshylyǵy, empatııa men bir-birin qoldaý, oqshaýlaný kezindegi ekıpaj turaqtylyǵynyń asa mańyzdy resýrsy bola alatynyn kórsetti. Bul nátıjeler ǵaryshkerlerdi daıarlaýdyń jańa strategııasyn, emotsıonaldyq kúızelistiń aldyn alý jáne bolashaq ekıpajdardy psıhologııalyq qoldaý júıelerin ázirleýge jol ashady, sondaı-aq áıelderdiń uzaq merzimdi mıssııalarǵa belsendi qatysýyna arnalǵan baǵdarlamalardy damytýǵa yqpal etedi.
Joba ǵylym, bilim jáne qoǵamnyń damýyna aıtarlyqtaı úles qosyp, ekstremaldy jaǵdaıdaǵy adam psıhologııasy, beıimdelýi men kognıtıvtik turaqtylyǵyn zertteýdiń jańa tásilderin qalyptastyrady. Sondaı-aq ol áıelder arasynda STEM baǵyttaryn tanymal etýge jáne pánaralyq ǵylymı yntymaqtastyq mádenıetin nyǵaıtýǵa yqpal etedi.
Eske sala keteıik, osyǵan deıin tuńǵysh qazaq áıeliniń ǵaryshqa sapary qalaı ótkenin jazǵan edik.