Elimizde alǵashqy áskerı daıyndyq pániniń jumysy nege aqsap tur
AQTÓBE. KAZINFORM – Pandemııadan keıin oqý-dalalyq jıyndary mektepterde ǵana ótedi. Al mektepterde pnevmatıkalyq myltyq pen Kalashnıkov avtomatynyń oqý maketinen basqa eshteńe joq. Áskerı bólimder bolsa oqýshylardy áskerı polıgonǵa kirgizýge qulyqsyz. Elimizdegi áskerı-patrıottyq tárbıe jumystary qalaı júrgiziledi? Kazinform tilshisi sala mamandarynan surap bildi.
Alǵashqy áskerı daıyndyq pániniń kabınetin jasaqtaý — dırektordyń mindeti
Alǵashqy áskerı daıyndyq páni — áskerı ómirdiń basy. Bul pán 10-11 synyp ótedi. Balalar normatıvti oryndaǵanymen, baǵa qoıylmaıdy, tek «synaqtan ótti» dep jazylady.
Al muǵalimniń pedagogıkalyq bilimi bolýy shart ári áskerı boryshyn ótegender, eń kem degende serjant sheni bar mamandar jumys isteı alady.
Talap bárine ortaq, biraq qalada pándik kabınetti jabdyqtaý mekteptiń dırektoryna tikeleı baılanysty. Sebebi elimizde mektepter jan basyna qaraı, ıaǵnı, oqýshy sanyna baılanysty qarjylandyrylady. Al mektep dırektory sol qarjyny uqsatyp, materıaldyq-tehnıkalyq bazany jańarta alady.
— № 55 orta mektep on jyldan astam ýaqyt buryn ashylyp, jumys istep tur. Munda 600-den astam oqýshy bar. Alǵashqy áskerı daıyndyq páni kabıneti sol kezde jasaqtalǵan, áli de jańǵyrtýdy josparlap otyrmyz. Al muǵalim balalardy óte jaqsy daıyndaıdy. Sebebi oqýshylar mergender saıysynda top jardy. Bıyl pnevmatıkalyq myltyq alýdy josparlap otyrmyz. Bul respýblıkalyq jarystar kezinde kóp kómektesedi. Mektepte arnaıy jabdyqtalǵan tır jumys istep tur. Ári jarystar osy mektepte ótedi, - dedi mektep dırektory Sholpan Jangalıeva.
Onyń aıtýynsha, kabınet ishi de jańarady. Qazirgi kezde munda on jyldan astam ýaqyt buryn ilingen aqparattyq-tanymdyq plakattar ilýli tur.
Al aýdandar men aýyl mektepterinde kabınetti jabdyqtaý bilim bólimderine júktelgen. Aqtóbe oblystyq bilim salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý departamentiniń habarlaýynsha, aýdandarǵa monıtorıng júrgizgen kezde mindetti túrde baqylaý bolady.
Alǵashqy áskerı daıyndyq páni men áskerı-patrıottyq klýbtyń jumysy qatar júredi
Aqtóbe oblysynda 400-den astam bilim ordasy bar. Onyń 80-ge jýyǵy qalada ornalasqan. Sonyń ishinde oblys ortalyǵyndaǵy 21 mektepte tır bólmesi jasaqtalǵan. № 55 orta mektepte tır kabınetinen ózge Eset batyr atyndaǵy áskerı-patrıottyq klýby jumys istep tur.
— Balalardy salaýatty ómir saltyna baýlımyz ári áskerı normatıvterdi osy ortalyqta úıretemiz. Fızıkalyq daıyndyqqa júgirý, sekirý jattyǵýy kiredi. Týrnıkke tartylady, arqamen jatyp deneni jerden kóteredi, deneni jerden kóterý jattyǵýyn jasaıdy. Ziltemir, gir kóteredi. Áskerı normatıvke súıenip, mektep normatıvin oryndaımyz. Qazir ortalyqqa kelip júrgen kishi top, 7-8 synyp oqýshylary kem degende 10 ret týrnıkke tartylady. Jyl saıyn onyń sanyn arttyryp otyramyz. 11 synypta kem degende 35 ret tartylady. Byltyr «Aıbyn» respýblıkalyq jarysynda mektep komandasy birinshi oryn aldy. Balalar aptasyna úsh ret eki saǵattan jattyǵady, — dedi alǵashqy áskerı daıyndyq pániniń muǵalimi Asqar Sadyqov.
Áskerı-patrıottyq klýbqa er balalarmen qatar qyzdar da keledi. Qyzdardyń júktemesi basqa. Olardyń arasynda surmergender de bar.
— Pánniń, patrıottyq klýb baǵyttarynyń biri — balany otansúıgishtikke tárbıeleý. Alǵashqy áskerı daıyndyq sabaǵynda patrıottyq sezim qalyptasady. Sol daıyndyqtan ótkeni áskerge daıyn turady. Arasynda nemquraıly qaraıtyndary da bar. Olarǵa túsindirme jumystaryn júrgizemiz. Mundaıda tek muǵalim emes, otbasy da yqpal etýi tıis. Keıde balalar áskerde bolyp jatqan oqıǵalardy estip, suraıdy. Mundaıda kez kelgen er adam tabyndylyq tanytyp, qıyndyqqa tótep berýi kerek dep túsindiremin, — dedi ol.
Asqar Sadyqov oqý-dalalyq jıynynyń áskerı polıgonda ótpegeniniń de keri áseri bar ekenin jasyrmaıdy. Bul bozbalanyń shynaıy ómirge beıimdelýine yqpal etetin shara.
— Oqý-dalalyq jıynda oqýshy ózin jınaqtaıdy, úıden jyraqta júrgenin uǵady. Bala áskerdegi kún tártibine úırenedi. Mektepte 45 mınýttyq sabaq bolsa, onda apta boıy daǵdyny meńgeredi. Áskerı ómirdiń 1% kórse de kóp oqýshyǵa onyń paıdasy bar. Qarýdan atady, onyń kúshin sezinedi. Tipti ashyq esik kúni keıde mamandyq tańdaýǵa da yqpal etedi. Kem degende «áskerı boryshymdy óteımin» degen oıynan aınymaıdy, — dedi ol.
Alaıda bul pán muǵalimderi áli de saıystardyń az ótetinin, kabınetterdi jasaqtaýda qıyndyqqa kezigetinin aıtady.
— Zamanaýı tehnologııany engizý — búgingi kúnniń talaby. Degenmen ózim bul baǵyttaǵy jumystyń durys júrýi áskerı-patrıottyq klýbqa baılanysty dep oılaımyn. Ár mektepte osyndaı klýb bolýy tıis. Sonymen birge eńbek baǵalanýy kerek. Mektepte sport úıirmeleri bar, olardyń jetekshilerine eńbekaqy qosymsha esepteledi. Sonymen birge sporttyq jarystar júıeli uıymdastyrylady. Al áskerı-patrıottyq jarystar birde ótip, birde ótpeıdi. Bári de qoldaýǵa baılanysty, — dedi Asqar Sadyqov.
Mektepterde pnevmatıkalyq myltyq pen Kalashnıkov avtomatynyń oqý maketinen basqa eshteńe joq
Aqtóbe qalalyq bilim bólimi «Bilim qazyna» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń ádiskeri, alǵashqy áskerı daıyndyq jáne áskerı patrıottyq tárbıe jumysyna jaýapty maman Serik Srajdyń bul salada 30 jyldan astam tájirıbesi bar.
Ol alǵashqy áskerı daıyndyq pániniń qalaı ótetinin búge-shúgesine deıin biledi. Elimizde áskerı-patrıottyq tárbıe baǵytynyń jumysy ózgergenimen, áli de kemshin tusy kóp ekenin jasyrmady.
— Pandemııaǵa deıin Aqtóbe qalasyndaǵy oqý-dalalyq jıyny «Dostyq» lagerinde ótti. Pandemııadan keıin tek mektepterde uıymdastyrylady. Qala halqynyń, sáıkesinshe qala balalarynyń sany artyp keledi. Endi onda uıymdastyrǵan kúnniń ózinde balalar syımaıdy. Negizi oqý-dalalyq jıyny áskerı polıgonda ótkizilýi tıis. Qorǵanys isteri jónindegi departament 2025 jyldyń jaz aıynda halyqaralyq «Aıbyn» jastar jıynyn ótkizdi. Endi bıyl sol bazada taǵy oqý-dalalyq jıynyn ótkizgisi kelip otyr. Máseleniń bári qarjyǵa kelip tireledi, — dedi Serik Sraj.
Ata-anadan jaraqta, dalalyqta bala ne úırenedi? Ýaqtyly turady, úsh mezgil tamaqtanady, jatyn orny qarastyrylǵan.
Negizgi talap áskerı normatıvterdi oryndaıdy, qarý-jaraqpen tanysyp, kem degende tusbaǵdar, kartamen jumys isteýdi meńgeredi.
Budan ózge ushqyshsyz ushý apparattaryn basqarý operatory da kerek.
— Qorǵanys mınıstrligine usynys jasaldy. Dron operatory mamandaryn daıarlaý mektep qabyrǵasynda júrgizilse, úlken máseleni sheshken bolar edi. Alaıda bizde materıaldyq baza óte álsiz. Shynyn aıtý kerek, mektepterde pnevmatıkalyq myltyq pen Kalashnıkov avtomatynyń oqý maketinen basqa eshteńe joq. Qalǵanynyń bárin plakat arqyly oqytamyz. Al biz oqýshylarǵa granatomet, jarylǵysh zatpen jumys isteýdi, ıaǵnı, qurý, zalalsyzdandyrý, izdeýdi úıretýimiz kerek. Pýlemet, mergen myltyǵynyń tym quryǵanda oqý maketteri bolýy kerek. Dron operatoryn oqytý úshin kompıýterlik baǵdarlama, dron kerek. Ushyryp, basqaryp, belgili bir áskerı tapsyrmalardy oryndaı alýy tıis. Bir dronmen ne isteýge bolady? Bir mektepte tym quryǵanda 30-40 kvadrokopter bolsa deımiz. 10-11 synypta oqytsa, Qorǵanys mınıstrligine daıyn maman bolary sózsiz, - dedi Serik Sraj.
Estip, talqylaǵannan kórip-bilgen ótimdi. Qazir mektepterde áskerı-patrıottyq kezdesý uıymdastyrylyp, oǵan qorǵanys salasynyń ókilderi, quqyq qorǵaý salasynyń qyzmetkerleri men ardagerler qatysady.
Ara-tura jarystar uıymdastyrylady. Ondaı kezde mektepterdegi tır kabınetteri saıys alańyna aınalady.
— Qazir qalada ortalyqtandyrylǵan qamtamasyz etý júıesi joq. Jan basyna shaǵyp, qarjylandyrady. Eger mektep basshysy osy jumys qajet dep sanasa, qoldaý kórsetedi. Al nemquraıly qaraıtyn bolsa, eshteńe bolmaıdy. Qazir baqylaý, qadaǵalaý nátıjesinde ár mektepte eki-úsh pnevmatıkalyq myltyq, Kalashnıkov avtomatynyń maketi bar. Jańa qabyldanǵan zań boıynsha áskerı bólimder muǵalimderge kómek kórsetýi qajet. Shyn máninde oqý-dalalyq jıynyn ótkizý úshin olar óz bazasyn bermeıdi. Jylyna birer ret ashyq esik kúni ótip, balalar barady, qarýdy kórip, qolymen ustaıdy. Sonymen qaıtady. Onyń tıimdiligi, berer áseri 100-den 1 paıyz ǵana. Bizdiń jumysymyzǵa joǵary atqarýshy bılikten qoldaý kórsetilmese, ony óz deńgeıinde, dárejesinde júrgize almaımyz. Taǵy bir másele. Áskerı jetekshilerdiń jalaqysy tómen. Muǵalim emes, dáris berýshi bolyp esepteledi. Shtat beriledi, tabysy mekteptegi eden jýýshylardyń jalaqysynan sál joǵary. Ondaı jaǵdaıda jas jigitterdi qalaı ustaımyz? Kóbine kimder keledi? Zeınetkerler. Qarýly kúshterde, ishki isterde qyzmet etken zeınetkerler jumysqa keledi. Jasy kelgen adamnyń balalarmen birge júgirip, olardy úıretýi qıyn. Balalar bolsa jastarǵa qaraı umtylady. Úlken kisimen til tabysyp, jumys isteý qıyn, — dedi Serik Sraj.
Qazir bul pán muǵalimderi eki jumys isteýge tyrysady. Kúndiz balalarǵa dáris berse, keshkilik qurylys pen ózge kásipti jaǵalaıdy. Bir muǵalim eki mektepte jumys isteı de almaıdy.
Serik Sraj otbasynda eńbek tárbıesi joq dep esepteıdi. Mańdaı teri shyqpaǵan soń balalar psıhologııalyq, moraldyq, fızıkalyq turǵyda áskerge daıyn bolmaıdy. Bul jolda bar jumysty pán muǵalimi men túrli patrıottyq klýbqa artý — másele sheshimi emes.
— Keıingi 15 jylda baıqaǵanym — balalardyń fızıkalyq daıyndyǵy tómen. Buryn týrnıkke 25-ten kem tartylsa, komandaǵa alynbaıtyn. Qazir 15 ret tartylsa qýanatyn boldyq. Jalpy qaladaǵy oqýshylardyń jartysynan kóbi óz denesin bir ret te kótere almaıdy, týrnıkke tartylmaıdy. Sonymen birge kózi kórmeıtinder óte kóp. 80 paıyz desem ótirik bolmaıdy. Bári uıaly telefonnyń keri áseri. Balalardyń áskerge qyzyǵýshyǵy ortasha, jalpy 30-40 paıyzy ǵana barǵysy keledi. Keıbiri «barǵysy keletinder bar, sol barsyn» dep aıtady. Meniń oıymsha, qoǵamdaǵy áke róli tómendep ketken sııaqty. Ajyrasý da keri áserin tıgizip jatyr, — dedi ol.
Aýǵan soǵysynyń ardageri, oblystyq máslıhat depýtaty Marat Qoılybaevtyń aıtýynsha, mektepterdegi emes, kolledjderdegi daıyndyq kóńilge kúdik uıalatady. Ásirese jeke arnaýly orta bilim berý uıymdarynyń jumysy beımálim.
— Jeke kolledjderde kóńil bólinbeıdi, tipti bul pán ótpeı jatyr desek te bolady. Ony anyq aıta alamyn. Al mektepterde oqý ádistemesine qaraı ótedi. Alǵashqy áskerı daıyndyq páni Otan qorǵaýshylardy tárbıeleıdi. Áskerı boryshty óteý týraly bilim ordasynda aıtylady, al otbasynda she? Otbasynda áskerdegi ólim-jitim týraly kóp qozǵalady. Áskerge barmaı jatyp, saǵy synatyny da sondyqtan, — dedi Marat Qoılybaev.
«Qazaqstannyń ákeleri» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Amanǵos Kýlovtyń aıtýynsha, jasandy ıntellektti paıdalynyp, pánniń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý kerek.
Ol úshin qaýymdastyq kómek kórsetýge de ázir.
— Oqý-dalalyq jıyny elimizde ótip turady. Biraq barlyq mektepte bar dep aıta almaımyn. Jylyna bir ret uıymdastyrý az bolsa, qysta, kúzde de ótkizý qajet. Ol úshin arnaıy baza da kerek shyǵar. Negizi áskerı bólimderde ashyq esik kúnin ótkizý úshin de kóp ýaqyt kerek, kelisim júrgiziledi. Oǵan Qorǵanys mınıstrligimen tyǵyz qarym-qatynasta jumys istep, ortaq kelisim bekitken durys bolar. Bir aıta keterligi, bir pán emes, otbasyndaǵy tárbıe áser etedi. Balany eńbekke baýlý kerek. Kolledjderdi de qaraımyn barǵanda. Onda da mekteptegi ádistemege uqsas. Sondyqtan jasandy ıntellekt arqyly túrlendirý, ózgeshe ádisti engizý kerek, — dedi ol.
Onyń aıtýynsha, «Qazaqstannyń ákeleri» qaýymdastyǵy bilim basqarmalarymen tyǵyz qarym-qatynasta jumys istegenimen, búginge deıin alǵashqy áskerı daıyndyq pánin ótkizý taqyryby qozǵalmady. Tek ardagerlermen kezdesýde patrıottyq rýhty kóterý jaıy aıtylyp júr.
Aıta keteıik, mektep pen kolledjden ózge joǵary oqý oryndarynda da áskerı kafedralar bar. Kazinform buǵan deıin Qorǵanys mınıstrligine saýal joldap, ondaǵy daıyndyq jumystarynyń jaıyn bildi.
Mınıstrliktiń málimetinshe, buǵan deıin joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý uıymdarynda zapastaǵy ofıtserler men serjanttardy daıarlaý baǵdarlamalary boıynsha áskerı daıyndyq sapasyn baǵalaıtyn jáne taldaıtyn biryńǵaı tetik bolmaǵan.
Osyǵan baılanysty bıyl Qorǵanys mınıstriniń buıryǵymen áskerı daıyndyqtyń sapasyn baqylaý jáne taldaý qaǵıdalary qoldanysqa engizildi.