Elimizde aǵashty daıyndaýdan satýǵa deıin qadaǵalaý júıesi tekserildi
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda aǵashty tańbalaý jáne qadaǵalaý boıynsha pılottyq jobanyń qorytyndysy shyǵaryldy.
Pılottyq kezeń 2025 jyldyń tamyzynan 2026 jyldyń qańtaryna deıin júzege asyryldy jáne aǵashty daıyndaýdan bastap satýǵa deıingi barlyq kezeńderde tsıfrlyq sáıkestendirý jáne esepke alý tetikterin synaýǵa baǵyttalǵan.
Aǵashty tańbalaý jáne qadaǵalaý protsesterin tájirıbelik synaýǵa Abaı oblysynyń aýmaǵynda qyzmetin júzege asyratyn «Semeı Ormany» jáne kásipkerlik sýbektileri qatysty, bul tańbalaý tetikterin ártúrli uıymdastyrýshylyq jáne aýmaqtyq jaǵdaılarda synaýǵa múmkindik berdi.
Tájirıbeniń bir bóligi retinde aǵashty tańbalaý biregeı nómiri men tańbalaý kody bar arnaıy plastıkalyq plombalardy paıdalana otyryp, bórenelerge sáıkestendirý quraldaryn qoldaný boldy. Plombalar tikeleı aǵashqa qol quraly — balǵa-plombıratordyń kómegimen ornatyldy. Plombanyń dızaıny qaıta paıdalaný nemese qoldan jasaý múmkindigin boldyrmaıdy: ekstraktsııa kezinde ol buzylady.
Plomba salynǵannan keıin taýarlardy tańbalaý men qadaǵalaýdyń aqparattyq júıesine aǵashtyń shyǵý tegi, ormannyń túri men túri, aǵash kesý bıletiniń nómiri, daıyndamanyń kólemi jáne jaýapty tulǵa týraly derekter engizildi. Árbir jýrnalǵa biregeı tańbalaý kody berildi, bul onyń búkil tizbektegi qozǵalysyn baqylaýǵa múmkindik berdi — kespeaǵashtan qoımaǵa deıin.
Eksperımentterdiń nátıjeleri naryq qatysýshylary úshin aıtarlyqtaı shyǵynsyz aǵash tańbalaý júıesin engizýdiń tehnıkalyq múmkindigin rastady. Tsıfrlyq tańbalaýdy engizý aǵash qozǵalysynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge, memleket tarapynan baqylaýdy arttyrýǵa jáne aǵash materıaldarynyń zańsyz aınalymynyń táýekelderin azaıtýǵa múmkindik beredi dep kútilýde.
Pılottyq jobany Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi taýarlardy tańbalaý men qadaǵalaýdyń biryńǵaı operatorymen birlesip iske asyrdy. Jobanyń qorytyndysy boıynsha memlekettik aqparattyq júıelermen ıntegratsııalaýdy, orman ýchaskelerinde jumys isteý úshin utqyr sheshimder jasaýdy jáne tasymaldardyń spýtnıktik monıtorıngi tetikterin damytýdy qosa alǵanda, júıeni odan ári damytý jóninde usynystar ázirlendi.
— Aǵashty tańbalaý eldiń orman resýrstaryn qorǵaý quraldarynyń biri retinde qarastyrylady. Tsıfrlyq júıede barlyq operatsııalardy tirkeý zańsyz daıyndalǵan súrekti zańdastyrýdy edáýir qıyndatady jáne jetkizý tizbeginiń kez kelgen kezeńinde buzýshylyqtardy anyqtaýǵa múmkindik beredi, — dep atap ótti ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda mindetti tsıfrlyq tańbalaýǵa dárilik zattar, temeki ónimderi, aıaq kıim, syra, Motor maılary jáne aqbókenniń derıvattary jatady. Pılottyq rejımde medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdardy, turmystyq hımııa men kosmetıkany, ósimdik maıyn tańbalaý tekseriledi. Bıologııalyq belsendi qospalardy, zergerlik buıymdardy, gaz ballondaryn jáne aǵashty tańbalaý boıynsha pılottyq jobalar aıaqtaldy.
Aıta ketelik Abaı oblysynda zańsyz aǵash kesýdiń 12 deregi anyqtalǵan edi.