Elimizde 700-den astam bilim berý baǵdarlamasy qysqartylyp, jańa basym baǵyttar engiziledi – Balaeva
ASTANA. KAZINFORM – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva tehnologııalyq ózgerister men saıası reformalardy júzege asyrý jaǵdaıynda bilim berý jáne kadrlar daıarlaý júıesin transformatsııalaý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly aıtyp berdi.
– Búginde elimiz aýqymdy ózgeristerdi bastan ótkerýde. Ádiletti Qazaqstandy qurý jolynda júzege asyp jatqan saıası reformalar halqymyzdyń ál-aýqatyn arttyrý baǵytyndaǵy mindetterimizdi eseleı tústi. Jańa Konstıtýtsııa adamı kapıtaldy, bilim men ǵylymdy, ınnovatsııany damytýdyń strategııalyq baǵytyn aıqyndap, ony jańa deńgeıge kóterdi. Bul baǵyttar elimizdiń aldaǵy damý jolyndaǵy basymdyqtarmen tyǵyz baılanysty. Olar Qazaqstannyń bolashaǵyna tikeleı áser etedi. Áńgime el damýynyń búkil traektorııasyn ózgertý týraly. ıAǵnı ıntellekt, bilim men tehnologııalar basty resýrsqa aınalatyn ekonomıkaǵa kóshý týraly bolyp otyr, - dep atap ótti Aıda Balaeva.
Mınıstr tehnologııanyń áserinen álem tez ózgerip jatqanyn jáne bilim berý júıesi osy ózgeristerge sáıkes kelýi kerek ekenin aıtty.
– Búginde biz eńbek naryǵyna jáne ekonomıkanyń qurylymyna tikeleı áser etip otyrǵan qarqyndy tehnologııalyq transformatsııamen baılanysty aýqymdy syn-qaterlerge betpe-bet kelip otyrmyz. Sondyqtan álem bizdiń júıelerimizden áldeqaıda jyldam ózgerip jatqanyn ashyq moıyndaýymyz qajet. Tsıfrlandyrý, jasandy ıntellekt, avtomattandyrý jáne Bıg Data múlde jańa jaǵdaıdy qalyptastyryp otyr. Mundaı jaǵdaıda bilim berý júıesiniń jańa tehnologııalar men zaman talaptaryna saı bolýy – sheshýshi faktorǵa aınalady, - dedi ol.
Ekonomıkanyń qajettilikterin anyqtaý úshin Úkimet kadrlyq qamtamasyz etý men bilim berý baǵdarlamalaryna aýqymdy taldaý júrgizdi.
– Osy maqsatta Úkimet tarapynan kadrlyq máseleler boıynsha 73 myńnan astam otandyq kásiporyndy qamtyǵan aýqymdy saýalnama júrgizildi. Sonyń negizinde bilim berý baǵdarlamalarynyń jańa talaptarǵa sáıkestigine, olardy jańǵyrtý jáne zamanaýı daıarlaý baǵyttaryn engizý qajettiligine keshendi taldaý jasaldy. Júrgizilgen taldaý nátıjesinde shuǵyl sheshýdi talap etetin birqatar júıeli problemalar anyqtaldy.
Birinshiden, kadrlardyń jasyna baılanysty másele belgili boldy. Mamandardyń negizgi úlesin 40-tan 59-ǵa deıingi jas aralyǵyndaǵy qyzmetkerler quraıdy. Keıbir óńirlerde, atap aıtqanda Pavlodar oblysynda, 50-den 59-ǵa deıingi jas sanatyndaǵy qyzmetkerlerdiń úlesi jumyspen qamtylǵandardyń shamamen 50%-yna deıin jetedi. Bul aldaǵy 7 jyldan 10 jylǵa deıingi kezeńde ekonomıkanyń negizgi salalarynda bilikti mamandar tapshylyǵy týyndaý qaýpi bar ekenin kórsetedi, - dedi mınıstr.
Sondaı-aq óńirlerdiń qajettilikteri men mamandardy daıarlaý arasyndaǵy teńgerimsizdik te anyqtaldy.
– Ekinshiden, kadr daıarlaý júıesinde aıqyn sáıkessizdik qalyptasqan. Óńirlerdegi naqty kadr qajettiligi men mamandardy daıarlaý baǵyttary arasynda eleýli alshaqtyq bar. Máselen, Aqtóbe oblysynda aýyl sharýashylyǵy salasyna 800 maman qajet bolsa, bilim berý júıesi bul suranysty tolyq qamtamasyz ete almaı otyr. Al Qaraǵandy oblysynda 351 IT vakansııaǵa 2 500-den astam stýdent daıyndalyp jatyr, - dedi Aıda Balaeva.
Taǵy bir problema – bilim berý baǵdarlamalarynyń artyqtyǵy jáne olardyń tájirıbeden alshaqtyǵy.
– Úshinshiden, bilim berý júıesinde shamadan tys akademızm, sondaı-aq bilim berý baǵdarlamalarynyń qaıtalanýy baıqalady. Qazirgi kezde joǵary oqý oryndarynda ekonomıka baǵyty boıynsha 142, al quqyqtaný boıynsha 115 bilim berý baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Kóp jaǵdaıda mundaı baǵdarlamalar bir oqý ornynyń óz ishinde de qaıtalanyp otyr.
Sonymen qatar zertteý bazasymen jetkilikti qamtamasyz etilmegen shamadan tys akademııalyq sıpat saqtalyp, teorııa men naqty tájirıbe arasyndaǵy alshaqtyq tereńdeı túsken. Bul – jekelegen joǵary oqý oryndarynyń máselesi emes, júıeli sheshimdi talap etetin ortaq túıtkil. Sondyqtan biz bul baǵytta naqty sheshim qabyldap otyrmyz. Jalpy sany 700-den astam bilim berý baǵdarlamasy qysqartylady. Onyń ishinde 78 joǵary oqý ornyndaǵy 503 baǵdarlama – artyqtyqty joıý úshin, taǵy 26 baǵyt boıynsha 235 baǵdarlama – júıedegi olqylyqty joıý maqsatynda toqtatylady. Bul rette barlyq stýdenttiń oqýyn tolyq aıaqtaýyna kepildik beriledi. Alaıda atalǵan baǵdarlamalar boıynsha jańa qabyldaý júrgizilmeıdi, - dep atap ótti ol.
Jabyq baǵdarlamalardyń ornyna daıyndyqtyń jańa basym baǵyttary damıtyn bolady.
– Onyń ornyna AI and Data, bıoınjınırıng, Smart Agriculture jáne EdTech sekildi baǵyttardy qamtıtyn 21 basym baǵyt iske qosylady. Sonymen qatar 35 baǵyt boıynsha bilim berý baǵdarlamalary jan-jaqty jańǵyrtýdan ótip, tájirıbege baǵdarlanǵan oqytýǵa basymdyq beriledi. ıÝNESKO usynymdaryna sáıkes, work-based learning, ıaǵnı jumys ornynda oqytý úlesi bakalavrıatta 25%-ǵa deıin, al magıstratýrada 40%-ǵa deıin jetkiziledi. Bul – kadr daıarlaý sapasyn jańa deńgeıge kóteretin túbegeıli ózgeris. Memlekettik granttar endi óńirlerdiń naqty ekonomıkasynyń qajettilikterimen tikeleı baılanysty bolady, - dedi mınıstr.
Pedagogıkalyq bilimge jáne jastarmen tárbıe jumysyna da erekshe nazar aýdaryldy.
– Pedagogıkalyq bilim berý salasyna erekshe basymdyq beriledi. Qazirgi zamanǵy ustazǵa júkteler jaýapkershilik aıryqsha. Olar – bilim berip qana qoımaı, rýhanı qundylyqtar men Ádiletti Qazaqstan ıdeologııasynyń, jańa tehnologııalardyń, onyń ishinde jasandy ıntellekt, tsıfrlyq ortadaǵy etıka men qaýipsizdiktiń jetekshisi. Osyǵan baılanysty pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń qyzmeti túbegeıli qaıta ózgeredi. Olar adamı kapıtaldy damytýdyń jáne júrgizilip jatqan aýqymdy reformalardyń negizgi qozǵaýshy kúshine aınalýy tıis. Biz jańa úlgidegi ýnıversıtetterdi qalyptastyryp jatyrmyz. Olar ınnovatsııalar men ekonomıkanyń, ulttyq biregeılik pen azamattyq jaýapkershiliktiń ortalyqtaryna aınalmaq. Sondyqtan joǵary oqý oryndaryna qabyldaý jáne irikteý tetikterinen bastap barlyq kezeńdi transformatsııalaý qajet. ıAǵnı daǵdylar men quzyretterdi qalyptastyrýdan bastap, oqytý tehnologııalary men qaǵıdattaryna deıin ózgeris qajet. Sondaı-aq túlekterdi jumysqa ornalastyrý jáne biliktiligin arttyrý júıesi de jańarýy tıis.
Jastarmen júrgiziletin tárbıe jumysynyń ózeginde jalpyulttyq birlikti nyǵaıtý bolýy tıis. Sonymen qatar jaýapty ári jasampaz patrıotızm ıdeıasyn ilgeriletý mańyzdy. Eńbekqorlyq, progress, bilim jáne joǵary ekologııalyq mádenıet qundylyqtaryn ornyqtyrý qajet. Bul qundylyqtar «Zań men tártip», «Taza Qazaqstan», «Tolyq adam» tujyrymdamalarynda aıqyn kórinis tapqan. Munyń barlyǵy – jańa saıası reformalardy tabysty iske asyrýdyń jáne jańa Konstıtýtsııany naqty ómirde júzege asyrýdyń negizgi alǵysharttary, - dep atap ótti Aıda Balaeva.
Sóz sońynda mınıstr Qazaqstan kadrlar daıarlaý salasyndaǵy júıeli saıasatqa kóship jatqanyn tilge tıek etti.
– Búgin biz túbegeıli tańdaý jasap, bir rettik sheshimderden – júıeli saıasatqa, jaǵdaıǵa beıimdelýden – aldyn ala áreket etýge, kadr daıarlaýdan – bolashaqty qalyptastyrýǵa bet burdyq. Bul rette bizdiń basty mindetimiz – ár azamat el damýynyń qýatty qozǵaýshy kúshine aınalatyn orta qalyptastyrý, - dep túıindedi ol.
Aıta keteıik, buǵan deıin Aıda Balaeva Qazaqstanda teatr ónerine degen qyzyǵýshylyq artyp kele jatqanyn aıtqan edi.
