Elimizde 53 myńnan astam mektep oqýshysynan kóz aýrýlary anyqtaldy - DSM

Kórý qabiletine qatysty shaǵymdarmen dárigerge júginý jıilegen

Jasymyz jetpeı janarymyzdan jaryq taıyp barady. Búginde kóz dertiniń jasaryp bara jatqany mamandardy alańdatyp otyr. Sebebi, 2025 jyly kóz aýrýlaryna baılanysty dáriger kómegine 388 830 bala júgingen. Jalpy, atalǵan baǵyt boıynsha 1 354 081 medıtsınalyq qyzmet kórsetilgen eken.

Mınıstrlik usynǵan málimetke sáıkes, emdeý-profılaktıkalyq uıymdarda tirkelgen balalar arasynda kóz aýrýlarynyń kórsetkishi 100 myń turǵynǵa shaqqanda 5 613 jaǵdaıdy quraıdy. Al alǵash ret anyqtalǵan dıagnozdar kórsetkishi 2 346 jaǵdaı deńgeıinde tirkelgen eken.

- 2025 jyly 0–17 jas aralyǵyndaǵy balalar arasynda kóz aýrýlary boıynsha dıspanserlik esepte 28 002 bala tirkelgen. Al 2024 jyly bul kórsetkish 29 373 balany quraǵan. Balalar arasynda kóz aýrýlaryna baılanysty dıspanserlik baqylaý asqynýlardyń aldyn alýǵa, sozylmaly aýrýlarda der kezinde em júrgizýge baǵyttalǵan. Sondaı-aq baqylaý tamyrly qabyqtyń qabynýy, aýyr vıtreoretınaldy patologııalar, tuqym qýalaıtyn torqabyq dıstrofııalary, glaýkoma jáne ózge de aýrýlar kezinde júzege asyrylady, - dep jazylǵan vedomstvo habarlamasynda.

Balalar arasynda beleń alǵan basty dıagnoz – mıopııa

Aldymen mıopııa dıagnozynyń resmı anyqtamasyna toqtalaıyq. Mıopııa — adam jaqyn ornalasqan zattardy anyq kórip, al alystaǵy beınelerdi shyramytady. Bul kózdiń tor qabyǵynda keskinniń durys túspeýinen týyndaıtyn refraktsııalyq aqaý. Mıopııa, ásirese, mektep jasyndaǵy balalar arasynda jıi kezdesedi.

Resmı derekterge sáıkes, elimizde kóz aýrýlary anyqtalǵan 53 myńnan astam oqýshynyń ishinde mıopııa 32 892 baladan tirkelgen. Mysaly, 2002–2003 jyldary birinshi, besinshi jáne toǵyzynshy synyp oqýshylary arasynda mıopııanyń taralý jıiligi 35,3 paıyzdy quraǵan. Al 2029 bul kórsetkish 55,1 paıyzǵa deıin artqan. Qazirgi ýaqytpen salystyra eseptegende, bul kórsetkish anaǵurlym joǵary bolar edi.

- 2019 jyly «Mektep jasyndaǵy balalardaǵy refraktsııa anomalııalarynyń aldyn alý jáne emdeý boıynsha keshendi baǵdarlamany ázirleý» atty ǵylymı-zertteý jumysy júrgizildi. Zertteý nátıjelerine sáıkes, 1, 5 jáne 9-synyp oqýshylary arasynda mıopııanyń taralý jıiligi tıisinshe 5,7%, 19,2% jáne 30,2%-dy qurady, - delingen mınıstrliktiń resmı jaýabynda.

Álemdik jaǵdaı da alańdatarlyq sıpatqa ıe. Resmı derekterge sáıkes, 2020–2023 jyldar aralyǵynda mıopııa dıagnozy qoıylǵan adamdar sany 36 paıyzǵa deıin artqan. Jahandyq zertteýshilerdiń boljamyna saı, 2050 jylǵa qaraı bul kóz aýrýynyń taralý deńgeıi shamamen 40 paıyzǵa jetýi múmkin. Sonymen qatar mıopııa 13–19 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder arasynda jıi kezdesedi. Elimizde bul úrdistiń qalaı aldyn alýǵa bolady?

- Álemde jáne Qazaqstanda balalar arasynda mıopııanyń ósýi baıqalady. Kórý múshesi patologııalarynyń anyqtalý jıiligi de artyp keledi. Osyǵan baılanysty mamandar mıopııanyń damý sebepterin zertteýge erekshe kóńil bóledi. Qazirgi ýaqytta elimizde «Refraktsııa anomalııalary» boıynsha klınıkalyq hattamalar jańartyldy. Balalardaǵy mıopııany baqylaýdyń optıkalyq ádisteri engizildi. Olardyń qatarynda tolyq optıkalyq túzetý, ortokeratologııalyq emdeý jáne perıfokaldy kózildirikter bar. Bul ádisterdiń tıimdiligi ǵylymı zertteýlermen jáne klınıkalyq tájirıbemen dáleldengen, - dep málimdeıdi vedomstvo.

Balalar arasynda mıopııadan bólek kózdiń ózge de syrqat túrleri jıi kezdesedi. Mamandardyń málimetinshe, refraktsııa anomalııalary (jaqynnan kórý, alystan kórý, astıgmatızm) keń taralǵan. Bul jaǵdaı mektep jasyndaǵy balalarda kórý ótkirliginiń tómendeýine jıi sebep bolady. Oqýshylar arasynda týa bitken jáne tuqym qýalaıtyn kóz aýrýlary da tirkeledi. Olardyń qatarynda týa bitken katarakta, glaýkoma jáne kóz almasynyń damý aqaýlary bar.

Balalardyń kózi ekranǵa táýeldi

ıÝNISEF deregi boıynsha álemde kámelet jasyna tolmaǵan 2,4 mlrd bala bolsa, sonyń 90 paıyzynda jeke smartfon bar. Bul degenimiz olar kúndelikti ýaqytyn osy telefonǵa telmirýmen ótkizedi. Búginde tipti sábılerdiń qolynda smartfon jıi baıqalady. Al telefony joq balalar ata-anasynyń qurylǵysyna baqylaýsyz qol jetkizedi. Sonyń saldarynan, kóz kóbine jaqyn qashyqtyqtaǵy jumysqa beıimdelgen. Balalardyń uzaq ýaqyt jaqynnan jumys isteýi kóz almasynyń uzarýyna áser etedi. Dárigerlerdiń aıtýynsha, 25–30 sm-den jaqyn qashyqtyqta uzaq kórý mıopııa qaýpin 2,5 ese arttyrady.

Bos ýaqytyn dalada emes, elektrondy qurylǵy ustaǵan kúıi tórt qabyrǵada ótkizgen balada tabıǵı jaryqtyń jetkiliksizdigi, túngi uıqynyń tapshylyǵy paıda bolady. Bul janardyń jaǵdaıyn nasharlatady. Budan bólek, qaýip faktorlarynyń qatarynda tsırkadtyq yrǵaqtardyń buzylýy, D dárýmeni tapshylyǵy jáne ózge de jaǵdaılar bar.

Náresteler kózinde de qaýip bar

Náresteler men mektepke deıingi jastaǵy balalar arasynda týa bitken patologııalar da jıi kezdesedi. Sonyń biri – kóz jasy kanalynyń bitelýi. Medıtsınada bul jaǵdaı dakrıotsıstıt dep atalady. Bul – kózden muryn qýysyna jas aǵý joldarynyń bitelýi saldarynan damıtyn aýrý.

Sondaı-aq shala týǵan náresteler arasynda retınopatııa jaǵdaılary jıi tirkeledi. Retınopatııa – tor qabyqtyń (retınanyń) qan tamyrlary tolyq jetilmeı qalatyn kóz patologııasy. Osy oraıda shala týǵan nárestelerdiń retınopatııasyn erte anyqtaýǵa baǵyttalǵan arnaıy skrınıngtik baǵdarlama jumys isteıdi. Qazaqstan bul medıtsınalyq tekserý túrin engizip, turaqty túrde júrgizip otyrǵan sanaýly elderdiń biri bolyp sanalady.

- Atalǵan baǵdarlama táýekel tobyna jatatyn barlyq balalardy qamtıdy. Baǵdarlama patologııany erte kezeńde anyqtaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq múgedektiktiń aldyn alýǵa jaǵdaı jasaıdy. Oftalmologııalyq skrınıng kóz túbin tekserý arqyly júrgiziledi. Ol janama bınokýlıarlyq oftalmoskoptyń kómegimen júzege asyrylady. Bul ádis shala týǵan nárestelerdiń retınopatııasyn dıagnostıkalaýda «altyn standart» bolyp sanalady, - delingen mınıstrliktiń resmı jaýabynda.

Balalardyń kóz saýlyǵy mınıstrlik baqylaýynda

Mınıstrliktiń málemetinshe, elimizde balalardyń kórý qabiletin profılaktıkalyq tekserý 18 jasqa deıin júıeli túrde júrgiziledi. Medıtsınalyq dıagnoz qoıylǵan jaǵdaıda 14 jáne 17 jastaǵy jasóspirimderge qosymsha kóz ishilik qysymdy ólsheý rásimi taǵaıyndalady. Atalǵan tekserýler qaýip faktorlaryn der kezinde anyqtaýǵa jáne asqynýdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Jalpy, balalardyń kórý saýlyǵy turaqty baqylaýda.