Elimizde 2027 jylǵa qaraı elektr energııasyna ishki qajettilik tolyq jabylady – mınıstrlik
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalaryn oryndaý sheńberinde Úkimet elektr energetıkasynyń júıeli damýyn qamtamasyz etip jatyr. Qazirgi ýaqytta qabyldanyp jatqan sharalar belgilengen qýatty arttyrýǵa, jańa generatsııany jańǵyrtý jáne salý jónindegi aýqymdy jobalardy iske qosýǵa, sondaı-aq senimdilik pen energetıkalyq qaýipsizdikti arttyratyn turaqty ınvestıtsııalyq tetikti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Bul týraly Úkimettiń baspasóz qyzmeti jazdy.
Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, 2027 jyly el elektr energııasyna degen ishki qajettilikti tolyǵymen jabady, al 2029 jylǵa qaraı turaqty profıtsıtke qol jetkizedi.
Energetıka júıesiniń qazirgi kórinisi
Jańadan iske qosylǵan nysandardy eskere otyryp, Qazaqstannyń energojúıesi qazirgi ýaqytta 241 energııa kózin qamtıdy, onyń 162-si – jańartylatyn energııa kózderi.
QR energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenovtiń aıtýynsha, júzege asyrylyp jatqan jobalar ekonomıkanyń elektr energııasyna degen qajettiligin ortamerzimdi perspektıvada qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
– Mınıstrlik qazirdiń ózinde 2027 jylǵa qaraı ekonomıkanyń elektr energııasyna degen qajettiligin tolyq óteýge múmkindik beretin birqatar iri jobany júzege asyrýda. 2029 jylǵa qaraı turaqty profıtsıtke shyǵý josparlanyp otyr. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha qazirgi ýaqytta kómir generatsııasyn damytý jobasy ázirlenip jatyr, basymdyq taza kómir tehnologııalaryna berilýde. Josparda Kýrchatov qalasynda jańa stansa men Ekibastuzda MAES-3 qurylysyn salý qarastyrylǵan. Sonymen qatar qoldanystaǵy ınfraqurylymdar retke keltirilýde. Sondaı-aq 2026 jyly 2,6 myń MVt-tan astam jańa qýat iske qosylady dep kútilýde. Barlyq jumys bir maqsatqa, elimizdiń búkil energojúıesiniń senimdiligin, tıimdiligin jáne turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan, - dep atap ótti QR energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov.
2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha jalpy belgilengen qýat 26,7 GVt-qa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda 1,4 GVt-qa ósti.
Generatsııanyń negizgi kólemin dástúrli qýat kózderi quraıdy.
Qoldanystaǵy generatsııa qurylymynda kómir elektr stansalary 13,8 GVt-ty, gazben jumys isteıtin stansalar – 6,8 GVt; iri gıdroelektrostansalary – 2,5 GVt; JEK úlesi 3,6 GVt-ty quraıdy.
Mundaı teńgerim bir mezgilde energııa júıesiniń turaqtylyǵyn jáne energııa teńgerimin kezeń-kezeńimen ártaraptandyrýǵa múmkindik beredi.
2035 jylǵa deıingi jospar: 26 GVt-tan astam jańa generatsııa
26 GVt-tan astam jańa óndirýshi qýattardy iske qosýdy kózdeıtin energetıka salasyn damytýdyń 2035 jylǵa deıingi jospary aıasyndaǵy jumys belsendi túrde jalǵasýda.
Ósý birqatar baǵyt esebinen qamtamasyz etiledi:
• 5 GVt – qoldanystaǵy stansalardy jańartý jáne keńeıtý;
• 10,5 GVt – jańa dástúrli generatsııa salý;
• 8,4 GVt – JEK jobalary;
• 2,4 GVt – atom elektr stansasy.
Qoldanystaǵy qýat kózedrin jańartý jáne jańa obektilerdi qurý arasyndaǵy mundaı teńgerim Prezıdent qoıǵan mindetti sheshýge múmkindik beredi – ekonomıkanyń ósý qarqynyn jedeldete otyryp, senimdi energııamen qamtamasyz etý.
Manevrlyq generatsııa – negizgi basymdyq
Salany damytýdyń ortalyq baǵyttarynyń biri – manevrlik generatsııany arttyrý. Jańa qýattardyń shamamen 31,4%-y júktemeni retteý men energııa júıesiniń ıkemdiligin qamtamasyz etetin segmentten keledi. Onyń qurylymynda gıdroelektrostantsııalar – 1,17 GVt, bý-gaz qondyrǵylary - 5,6 GVt jáne Ekibastuz MAES-3 bar, sońǵysynyń 2,64 GVt qýatynyń 1,5 GVt-y manevrlik fýnktsııalardy oryndaıdy.
Júzege asyrýdyń sońǵy satysynda Qyzylorda oblysyndaǵy 240 MVt-tyq, Túrkistan oblysyndaǵy 1 myń MVt-tyq bý-gaz qondyrǵylary (BGQ) qurylysynyń jobalary, sondaı-aq Almaty qalasyndaǵy jalpy qýaty 1101 MVt bolatyn JEO-ny gazǵa aýystyrý boıynsha jobalar tur. Aldaǵy úsh jylda jańa qýat kózderin engizý negizinen retteý qýatynyń tapshylyǵyn jabýǵa baǵyttalatyn bolady.
JEK jáne energııany jınaý júıeleri
Jańartylatyn energetıkany damytý energııany jınaqtaý júıelerin engizýmen qatar júredi.
JEK jónindegi iri jobalar sheńberinde jalpy syıymdylyǵy saǵatyna 3 GVt-tan asatyn jınaqtaǵyshtardy engizý kózdelgen, bul suranys tómen saǵattarda artyq energııany jınaqtaýǵa jáne ony biryńǵaı energetıkalyq júıeniń turaqtylyǵyn arttyra otyryp, eń joǵary júktemeler kezeńinde paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Investıtsııalar: jospardan júzege asyrýǵa kóshý
Búgingi tańda júzege asyrýdyń belsendi kezeńinde jalpy somasy 13,1 trln teńgege jalpy qýaty 15,3 GVt bolatyn 81 joba tur, onyń ishinde:
• Qýaty 10,2 GVt bolatyn 30 dástúrli generatsııalaý jobasy;
• Qýaty 5,1 GVt bolatyn 51 JEK jobasy bar.
2024 jyly Energetıka mınıstrligi men energııa óndirýshi uıymdar arasynda jalpy qýattylyǵy shamamen 2 GVt bolatyn 14 ınvestıtsııalyq kelisim, al 2025 jyly qýattylyǵy 775,9 MVt bolatyn taǵy 2 kelisim jasaldy. Bul – ınvestıtsııalyq tsıkldy qaıta bastaýdyń jáne salanyń ekonomıkalyq tartymdylyǵyn qalpyna keltirýdiń nátıjesi.
Aýktsıondyq mehanızmder jáne jańa BGQ-lar
Manevrlik generatsııany irikteý boıynsha aýktsıondyq saýda-sattyq sheńberinde Túrkistan, Qyzylorda oblystarynda, Ulytaý oblysynda jáne Almaty qalasynda jıyntyq qýaty shamamen 1,8 GVt bolatyn bý-gaz qondyrǵylarynyń 4 jobasy júzege asyrylýda.
Budan basqa, 2024 jylǵy tamyzda ótken kezekti aýktsıondardyń qorytyndysy boıynsha Jambyl, Aqtóbe jáne Atyraý oblystarynda jalpy qýattylyǵy 700 MVt bolatyn BGQ jobalary aıqyndaldy, aıaqtalý merzimi – 2028 jyly. 2025 jyldyń jeltoqsanynda Astanada qýaty 500 MVt bý-gaz qondyrǵylarynyń qurylysyna saýda-sattyq ótkizildi.
Odan ózge, bıyl mańyzdy ekologııalyq joba – Almaty JEO-2 men JEO-3-ti gazǵa kóshirý aıaqtalady.
Kómir generatsııasy jáne strategııalyq sheshimder
Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha «taza kómir» tehnologııalaryn qoldana otyryp, kómir generatsııasyn damytý boıynsha jeke joba ázirlenýde. Josparǵa jalpy qýaty 7,6 GVt bolatyn jobalar kiredi.
Energetıkalyq kómirdiń rastalǵan qory 33,6 mlrd tonnany quraıdy, bul kómir óndirisin energııa balansynyń uzaqmerzimdi elementi retinde qarastyrýǵa múmkindik beredi.
2025 jyldyń sońy men osy jyldyń basynda tenderler ótkizildi, bul sala úshin tarıhı kezeń boldy.
Qýaty 2 640 MVt bolatyn Ekibastuz MAES-3 qurylysy boıynsha jeńimpaz anyqtaldy (2029-2032 jyldary paıdalanýǵa beriledi).
Kýrchatovta kómir stansasyn salýǵa kelisim jasaldy (700 MVt). Kókshetaý, Semeı jáne Óskemende JEO jobalary júzege asyrylyp jatyr.
2026 jyly 9 energoblokty, 55 qazandyqty jáne 51 týrbınany kúrdeli jóndeý josparlanǵan, bul el boıynsha JEO tozýyn 61%-dan 59%-ǵa deıin tómendetýge múmkindik beredi.
Qýat kózderin kezeń-kezeńmen engizý jáne profıtsıtke shyǵý
2024 jyly 771 MVt, 2025 jyly 669 MVt jańa qýattar iske qosyldy. 2026 jyly shamamen 2,6 GVt, 2027 jyly shamamen 1 GVt iske qosý josparlanyp otyr.
Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, bul 2027 jyldyń birinshi toqsanynyń sońyna qaraı ekonomıkanyń elektr energııasyna degen qajettiligin tolyǵymen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
2028 jyly 3,9 GVt, al 2029 jyly shamamen 5,7 GVt iske qosylady dep kútilýde. Bul eksporttyq áleýettiń ósýine jaǵdaı jasaı otyryp, elektr energııasynyń ǵana emes, retteý qýatynyń da profıtsıtin qamtamasyz etedi.
Tsıfrlandyrý jáne derekterdi óńdeý ortalyqtaryna arnalǵan energetıka
Memleket basshysynyń ekonomıkanyń barlyq salalaryn tsıfrlandyrý jáne JI engizý jónindegi tapsyrmalary sheńberinde energetıkalyq keshen, onyń ishinde derekterdi óńdeý ortalyqtaryn qosa alǵanda, energııany kóp qajet etetin jobalardyń qajettilikterin eskere otyryp qalyptastyrylady.
Energetıka mınıstrliginiń derekterine sáıkes, qoldanystaǵy jáne josparlanǵan qýattar DÓO men tsıfrlyq ınfraqurylymnyń turaqty jumysyn qamtamasyz etý úshin jetkilikti.
Osyndaı jobalardyń biri Ekibastuz pılottyq alańy bolyp tańdalǵan Derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń alqaby bolmaq.
– Memleket basshysy derekter ortalyqtarynyń alqabyn qurý boıynsha strategııalyq mindet qoıdy. Bul jasandy ıntellekt pen qýatty esepteý ınfraqurylymyn damytýǵa arnalǵan arnaıy aımaq. Osy joba úshin pılottyq alań retinde Ekibastuz qalasy tańdaldy. Mundaǵy basty másele – energııamen qamtamasyz etý. Data ortalyqtar qýattyń orasan zor kólemin tutynýda, Mınıstrlik qazirdiń ózinde ekonomıkanyń qajettilikterin tolyǵymen qamtamasyz etýge múmkindik beretin birqatar iri jobany júzege asyrýda. 2029 jylǵa qaraı senimdi profıtsıtke shyǵý josparlanýda, - dep atap ótti QR energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov.
Reformalar ekonomıkasy jáne energetıkalyq negiz
Salany damytý úshin mańyzdy faktor «Tarıfti ınvestıtsııaǵa aıyrbastaý» jańartylǵan baǵdarlamasy boldy, onyń sheńberinde ınvestıtsııalardy qaıtarýdyń jyldyq lımıti 32 mlrd teńgeden 428 mlrd teńgege deıin ulǵaıtyldy. Búgingi tańda 25 ınvestıtsııalyq kelisim jasaldy.
Aıta ketý kerek, «Tarıfti ınvestıtsııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasyn iske qosý kezeńinde jeke kompanııalar dıvıdendter tólemegen. Barlyq qarajat stantsııalardyń qoldanystaǵy jabdyqtaryn rekonstrýktsııalaýǵa jáne jańartýǵa qaıta ınvestıtsııalandy.
Qazaqstannyń Ulttyq elektr jelisiniń senimdi jumys isteýin qamtamasyz etý maqsatynda eldiń energetıkalyq negizin nyǵaıtý boıynsha jumystar belsendi júrgizilip jatyr.
Sonymen qatar strategııalyq jelilik jobalar júzege asyrylýda:
-
Ońtústik aımaqtyń elektr jelilerin kúsheıtý;
-
Batys Qazaqstan energojúıesin Biryńǵaı ulttyq energojúıemen biriktirý. Jumystar 2027 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda aıaqtalýy josparlanǵan kestege sáıkes júrgizilýde.
Keleshegi zor jobalardyń biri Baký qalasynda ótken SOR 29 konferentsııasynyń alańynda úsh eldiń (Qazaqstan, Ázerbaıjan, Ózbekstan) Memleket basshylary qol qoıǵan «Kaspıı teńiziniń túbi arqyly ótetin jasyl energetıkalyq dáliz» bolyp sanalady. Búgingi tańda barlyq úsh júıelik operatordyń qatysýymen birlesken kásiporyn quryldy, jumys jalǵasyp jatyr.
Osylaısha, Prezıdenttiń elektr energetıkasyn damytý jónindegi tapsyrmalaryn júzege asyrý eldiń turaqty jáne teńgerimdi energetıkalyq kontýryn qalyptastyrady. Jańa qýattardy kezeń-kezeńimen iske qosý, qoldanystaǵy generatsııany jańǵyrtý jáne ınvestıtsııalyq tetikterdi iske qosý tapshylyq táýekelderin joıyp qana qoımaı, ekonomıkanyń serpindi damýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Eske sala keteıik, buǵan deıin Qazaqstan alıýmınıı dóńgelek dıskilerin óndirýdi qolǵa alýdy josparlap otyrǵanyn jazǵanbyz.