Elimizde 2026 jylǵy egis naýqany sátti aıaqtaldy

Naýqannyń ýaqtyly júrgizilýine Úkimet atarpynan qabyldanǵan memlekettik keshendi qoldaý sharalary yqpal etti. Atap aıtqanda, sharýalardy qajetti materıaldyq-tehnıkalyq resýrstarmen qamtamasyz etý, egis alqaptarynyń qurylymyn ártaraptandyrý, sý únemdeý tehnologııalaryn engizý, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańartý jáne aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń jeńildetilgen qarjylandyrýǵa qoljetimdiligin keńeıtýge basymdyq berildi. 

Qabyldanǵan sharalar egis jumystarynyń turaqty júrgizilýin qamtamasyz etýge jáne aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń tıimdiligin arttyrý úshin qosymsha jaǵdaı jasaýǵa múmkindik berdi. 

Fermerlerdi erte qarjylandyrý jáne tıimdi qoldaý tetikteri

Bıyl Qazaqstandaǵy jalpy egis alqaby 23,8 mln gektardy qurady, bul ótken jylǵy kórsetkishten 180 myń gektarǵa artyq. Barlyq aımaqta jappaı egis jumystarynyń bastalǵanǵa deıin topyraqty daıyndaýǵa baǵyttalǵan mindetti agrotehnıkalyq jumystar júrgizildi: ylǵaldy saqtaý, egis aldyndaǵy óńdeý jáne kóktemgi jer jyrtý.

Aýyl sharýashylyǵy daqyldary boıynsha júrgizilgen egis jumystarynyń qurylymy kelesideı:

• dándi daqyldar – 14,6 mln gektar;
• maıly daqyldar – 4,2 mln gektar;
• mal azyqtyq daqyldary – 1,2 mln gektar;
• maqta – 166 myń gektar;
• kókónis daqyldary – 120 myń gektar;
• kartop – 126 myń gektar;
• baqsha daqyldary – 84 myń gektar;
• qant qyzylshasy – 22 myń gektar.

Memleket basshysynyń aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleriniń birinshi forýmynda bergen tapsyrmasyna sáıkes, Úkimet tarapynan egis naýqandaryn erte qarjylandyrý tetigi engizildi. Bul mehanızm eginshilerge qajetti qarjy resýrstaryn aldyn-ala tartýǵa, tuqym, tyńaıtqysh, ósimdikterdi qorǵaý quraldary men tehnıkany eń tıimdi baǵamen ýaqtyly satyp alýǵa, sondaı-aq egis jumystaryn júrgizýge sapaly daıyndalýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde aýyl sharýashylyǵy óndirýshileriniń maýsymdyq baǵa ósimine táýeldiligi tómendeıdi, egis naýqanyn ońtaıly agrotehnıkalyq merzimde ótkizý qamtamasyz etilýde.

2026 jylǵy kóktemgi dala jumystaryna ótinimder qabyldaý buǵan deıingiden erte, 2025 jyldyń qazan aıynda bastaldy. Al bir jyl buryn ol qarasha aıynyń sońynda bastalǵan bolatyn. Bul dıqandarǵa qajetti resýrstar qoryn aldyn ala qurýǵa jáne egis naýqanyna tolyq daıyn bolýǵa múmkindik berdi. Qoljetimdi baǵamen sapaly tuqym, tyńaıtqysh jáne tehnıka satyp alyndy.

Jalpy, 2026 jyly kóktemgi jáne kúzgi dala jumystaryn jyldyq 5% jeńildikpen qarjylandyrý úshin 750 mlrd teńge bólý josparlanǵan, 2025 jyly da osy kólemde qarjy bólinip, 8,5 mln gektarǵa egin egilgen bolatyn. Osy jeli boıynsha 4,8 myńǵa jýyq aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler jalpy somasy 573 mlrd teńgege qarjylandyryldy, bul 6,8 mln gektardan astam alqapta egin egýge múmkindik berdi.

Kepil bazasy jetkiliksiz fermerler úshin qaryz somasynyń 85%-y mólsherinde memlekettik kepildik berý baǵdarlamasynyń engizilgeni negizgi kómek boldy. 2025 jyly osy qural aıasynda 283 mlrd teńge nesıe somasyna 1633 kepildik berildi. 2026 jyly respýblıkalyq bıýdjetten bul maqsatqa 16 mlrd teńge qarastyryldy: naýqan aıasynda 273 mlrd teńge kólemindegi nesıege 1733 kepildik berildi.

Qarajatty fermerlerge deıin jetkizý endi operatorlardyń keń aýqymdy jelisi arqyly júzege asyrylady, olar:

• Agrarlyq nesıe korporatsııasy (ANK);
• Ekinshi deńgeıdegi bankter (EDB);
• mıkroqarjy uıymdary (MQU);
• óńirlik ınvestıtsııalyq ortalyqtar (ÓIO),
• kredıttik seriktestikter (KS);
• áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalar (ÁKK).

Óńirlerdegi kóktemgi dala jumystarynyń barysy

Qazaqstannyń negizgi astyq egetin óńirleri dástúrli túrde Aqmola, Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystary bolyp qala beredi. Elimizdegi azyq-túlik qaýipsizdigi kóbinese osy aımaqtardaǵy egis jumystarynyń nátıjelerine baılanysty, sondyqtan olar únemi erekshe nazardy ustalady.

Máselen, SQO-da egis alqaby 4,3 mln gektardy qurady. Egis qurylymyn ártaraptandyrý sheńberinde dándi daqyldar alqaby 2,9 mln gektarǵa deıin ońtaılandyryldy, onyń ishinde bıdaı – 1,9 mln gektar. Bul rette joǵary suranysqa ıe daqyldarǵa basa nazar aýdarylyp otyr: maıly daqyldar alqaby ekinshi jyl qatarynan 1 mln gektarǵa jetkizildi. Jemshóp daqyldary 405 myń, kartop 8,6 myń, kókónister 1,4 myń gektar alqapty aldy.

Sonymen qatar, óńirde aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy parki qarqyndy túrde jańartylýda. Bıyl bul kórsetkishti 8,5%-ǵa deıin jetkizý josparlanýda. 90 mlrd teńgege 3,5 myń tehnıka satyp alý qarastyrylǵan, onyń ishinde 29,9 mlrd teńgege búginde 770 danasy satyp alyndy.

Aqmola oblysynda jalpy egis alqaby 5,6 mln gektardy qurady. Dıversıfıkatsııa aıasynda dándi jáne dándi-burshaqty daqyldardyń alańy 4,5 mln gektarǵa deıin ońtaılandyryldy (184,6 myń gektarǵa qysqarǵan). Bosaǵan jerler maıly daqyldardyń egisin 220 myń gektarǵa ulǵaıtýǵa baǵyttalyp, olardyń kólemi 715 myń gektarǵa jetti, al mal azyqtyq daqyldar 34,1 myń gektarǵa artyp, 370,7 myń gektardy qurady. Kartop pen kókónis tıisinshe 8,6 myń gektar jáne 1,5 myń gektar aýmaqqa ornalastyryldy.

Egistik jumystarmen qatar óńir joǵary logıstıkalyq jáne ındýstrııalyq áleýetin de kórsetip otyr. Jyl basynan beri oblystyń astyq qabyldaý kásiporyndarynan eksportqa 1,9 mln tonna astyq jóneltildi.

Arshaly aýdanynda jylyna 3 mln tonnaǵa deıin shıkizatty óńdeıtin iri astyqty tereń óńdeý zaýytyn salý óńdeý salasyn damytýdaǵy mańyzdy qadam bolmaq. Kásiporynda natrıı glýtamaty, lızın jáne basqa da ónimder óndirý josparlanǵan. Joba «Dalian Hesheng Holdings Group Co., Ltd.» kompanııasymen birlesip júzege asyrylýda. Júzege asyrý kezeńi 2026–2028 jyldarǵa josparlanǵan, ınvestıtsııa kólemi 900 mlrd teńgeni quraıdy. Joba alǵashqy kezeńde 1 myńǵa deıin, tolyq qýatqa shyqqanda 3 myńǵa deıin jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar óńirde aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn belsendi jańartý jumystary júrgizilýde. Bıyl aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańartý deńgeıin 2025 jylǵy 7%-ben salystyrǵanda 8,5%-ǵa deıin jetkizý josparlanyp otyr. Qańtar–mamyr aılarynda óńir sharýalary jalpy quny 38,4 mlrd teńgeni quraıtyn 789 birlik tehnıka satyp aldy.

Qostanaı oblysynda kóktemgi egis naýqanynyń jalpy kólemi 5,2 mln gektar deńgeıinde josparlandy. Dıversıfıkatsııa aıasynda bıdaı úlesin qysqartý esebinen maıly daqyldardyń alqaby 887 myń gektarǵa, dándi-burshaqty daqyldar 212,3 myń gektarǵa, kartop 7,5 myń gektarǵa jáne birjyldyq shópter 107 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyldy. Naýqandy júrgizý úshin 1–3 synyptaǵy kondıtsııalyq tuqymdardyń 514,2 myń tonnasy paıdalanyldy, sondaı-aq lıtri 281 teńgeden aspaıtyn jeńildetilgen dızel otynynyń 73,3 myń tonnasy bólindi.

Aıta ketý kerek, óńir astyqtan un óńdeý boıynsha respýblıkadaǵy kóshbasshylyq ornyn saqtap keledi. Oblystyń úlesine elimizdegi un óndirisiniń 30%-y tıesili. Óńirde jyldyq qýattylyǵy 2 mln tonnaǵa deıin jetetin 35 dıirmen kesheni jumys isteıdi. 2024–2025 jyldary astyq óńdeý salasynda jalpy quny 9,3 mlrd teńgeni quraıtyn 4 ınvestıtsııalyq joba iske qosyldy. Al 2027–2028 jyldary jylyna 415 myń tonna bıdaıdy tereń óńdeýge qaýqarly Qostanai Grain Industry zaýyty men Tobol center KZ kesheniniń qurylysy josparlanǵan.

Egin egý alqaptaryn ártaraptandyrý jáne sý únemdeý

Prezıdent tapsyrmalaryna sáıkes, bıylǵy egin egý naýqanynda joǵary tabysty jáne strategııalyq mańyzy bar daqyldarǵa basymdyq berildi. Osy baǵyttaǵy jumystar aıasynda maıly daqyldardyń egis alqaby 74 myń gektarǵa ulǵaıtylyp, jalpy kólemi 4 mln gektardan asady. Al mal azyqtyq daqyldarǵa 3,3 mln gektardan astam jer bólinip, olardyń alqaby 237 myń gektarǵa keńeıtildi.

Sonymen qatar bıdaı egistigi alqaptaryn kezeń-kezeńimen ońtaılandyrý boıynsha júıeli jumys júrgizildi. Nátıjesinde bıdaı egisiniń kólemi 12,1 mln gektarǵa deıin qysqartylyp, ótken kezeńmen salystyrǵanda 125 myń gektarǵa azaıdy. Egis alqaptaryn qysqartý baǵytyndaǵy túzetýler júgeri daqylynyń egisine de qatysty.

Úkimet respýblıkadaǵy ońtústik óńirlerge erekshe nazar aýdarýda, munda ylǵaldy kóp qajet etetin daqyldardyń egis alqaptaryn júıeli túrde ońtaılandyrý jumystary júrgizildi. Sý paıdalanýdyń naqty teńgerimi negizge alynyp, egis qurylymy sý resýrstaryn paıdalaný lımıtterine qatań sáıkestikte bekitildi.

• Respýblıka boıynsha kúrishtiń egis alqaby 20,6 myń gektarǵa qysqartyldy.
• Maqta sharýashylyǵynda sý únemdeý baǵytyna arnalǵan tehnologııalyq ózgeris júzege asyryldy: dástúrli sýarý ádisterin 12 myń gektarǵa qysqartý esebinen, tamshylatyp sýarý tehnologııasy engizilgen maqta alqaptary 29,8 myń gektarǵa ulǵaıtyldy.

Jeńildetilgen baǵadaǵy dızel otynymen qamtamasyz etý

Energetıka mınıstrligi elimizdegi munaı óńdeý zaýyttarynyń óndiristik qýattaryn eskere otyryp, kóktemgi egis naýqanyna 402,3 myń tonna dızel otynyn bóldi.

Úkimet fermerler úshin janar-jaǵarmaı materıaldarynyń qunyn turaqtandyrý maqsatynda birqatar sharalar qabyldady. Operatorlyq shyǵyndardy qosa eseptegende, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin jeńildetilgen dızel otynynyń túpkilikti baǵasy lıtrine 281 teńge deńgeıinde belgilendi. Bul eldegi janarmaı quıý stantsııalaryndaǵy ortasha bólshek baǵadan 15%-ǵa tómen. Qazirgi tańda bólshek saýdadaǵy dızel otynynyń baǵasy lıtrine 330 teńge.

Bekitilgen jetkizý kestesine sáıkes, jalpy kólemi 402,3 myń tonnany quraıtyn jospar aıasynda agrarshylar 324,8 myń tonna dızel otynyna kelisimshart jasap, tólem júrgizgen. Bul jalpy jospardyń 81%-y. Іs júzinde óńirlerge 300,9 myń tonna nemese jeńildetilgen otynnyń jalpy kóleminiń 75%-y jóneltilip, jetkizildi.

Mashına-traktor parkin jańǵyrtý jáne memlekettik qoldaý tetikteri

Ońtaıly agrotehnıkalyq merzimderde joǵary ónimdilik mashına-traktor parkiniń tehnıkalyq daıyndyǵynyń arqasynda qamtamasyz etildi. Aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń qaramaǵynda 133,9 myń traktor, shamamen 5,6 myń joǵary ónimdi egis kesheni, 71,4 myń sepkish jáne 188,5 myń topyraq óńdeý quraly boldy. Egistik alqaptarynda servıstik qyzmet kórsetýdi 70 mamandandyrylǵan ortalyq qamtamasyz etti.

Memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde ótken kezeńde agrarshylar shamamen 25 myń birlik zamanaýı tehnıka satyp alyp, mashına-traktor parkiniń jyl saıynǵy jańarý deńgeıin 6,5%-ǵa jetkizdi. Bıylǵy kezeńge Memleket basshysy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine tehnıka parkin jańǵyrtý qarqynyn sapaly túrde kúsheıtý mindetin júktedi. Osy maqsatta Úkimet otandyq mashına jasaý salasyn damytýǵa baǵyttalǵan ózara baılanysty qoldaý baǵdarlamalarynyń keshenin iske qosty.

Osyndaı tetikterdiń biri – aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jeńildetilgen lızıng arqyly qarjylandyrý baǵdarlamasy. Bul qural fermerler arasynda joǵary suranysqa ıe ekenin kórsetti. Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes, baǵdarlamany qarjylandyrý kólemi edáýir ulǵaıtyldy. Eger ótken kezeńde otandyq óndiristegi tehnıkany lızıngke alýǵa bıýdjetten 250 mlrd teńge bólinse, bıyl bul maqsatqa keminde 300 mlrd teńge baǵyttaý josparlanyp otyr.

Atalǵan yntalandyrý sharalary agrarshylardy egis jumystaryn ońtaıly merzimde júrgizýge múmkindik beretin joǵary ónimdi tehnıkamen qamtamasyz etýge, sondaı-aq sabaqtas ónerkásip salalarynyń damýyna qosymsha serpin berýge múmkindik jasady.

Eske sala keteıik, buǵan deıin SQO-da veterınarııalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa 1,77 mlrd teńge bólingenin jazǵan edik.