Elıseı kelisimi 2.0: Germanııa men Frantsııa Aahen kelisimi arqyly Eýropanyń qýatty bolǵanyn qalaıdy

Osy oraıda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Frantsııa jáne Germanııa elshileri Aahen kelisimi, jalpy Eýroodaq jaıly ortaq maqala jazǵan  eken.  «QazAqparat» HAA atalǵan maqalanyń mátinin taratady.

*   *  *

Aldaǵy eki aıdan keıin «Brexit»-te aqıqatqa aınalady. Innovatsııalar jaǵynan damyǵan, barynsha turaqty, uıymshyl jáne qýatty Eýropanyń mańyzdylyǵyn taǵy da kórsetý úshin Frantsııa men Germanııa dál osy ýaqytty tańdady. 2019 jyldyń 22 qańtarynda Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Kantsleri Angela Merkel hanym men Frantsııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Emmanýel Makron myrza yntymaqtastyq jáne ıntegratsııa týraly jańa kelisimge qol qoıdy. Bul kelisim - 1963 jylǵy Elıseı kelisimin jańartyp, tolyqtyrady. Ol bizdiń memleketterdi qazirgiden de qaýipsiz, uıymshyl, turaqty jáne jańashyl etýi kerek.       

Aahen kelisimi - memleketterdiń qaýipsizdigin arttyrady

Bul - beıbitshilikke baǵyttalǵan jańa seriktestik. Beıbitshiliktiń Eýropada 70 jyl boıy saqtalýy - eń aldymen franko-nemis tatýlastyǵy men dostyǵynyń jemisi. 1963 jylǵy Elıseı kelisiminiń maqsaty - Germanııa men Frantsııany tatýlastyrý bolǵan. Aahen kelisiminiń kózdeıtini - elderimizdiń ortaq qaýipsizdiginiń ortaq maqsatqa aınalýy. Kelisimde bizdiń eýropalyq jáne halyqaralyq mindettemelerimizge negizdelgen qorǵanys jóninde bólim bar. Soǵan sáıkes, eger Germanııa nemese Frantsııa terrıtorııalaryna qandaı da bir qarýly shabýyl jasalatyn bolsa, olar qaramaǵyndaǵy barlyq amal-tásilderdi qoldanyp, bir-birine qoldaý kórsetýi jáne kómek berýi tıis. Naqtyraq aıtqanda, mysaly, terrorıstik shabýyl bolǵan jaǵdaıda, kómekke muqtaj tarapqa qajetti kómek pen barlaý qyzmeti jumyldyrylady. Osy arqyly ár memleket bir-biriniń qaýipsizdigine aıryqsha nazar aýdaratynyn batyl jáne naqty túrde dáleldeıdi. Qorǵanys salasynda, biz óz qarýly kúshterimizge ortaq mádenıetti engizý jáne áskerlerdi birge ornalastyrý máselesimen aınalysýdamyz. Bul jumysqa jetekshilik etetin qorǵanys jáne qaýipsizdik jónindegi franko-nemis keńesin quramyz.

Aahen kelisimi - Frantsııa men Germanııanyń birigýin kózdeıdi

Bul kelisim - bizdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik úlgilerimizdiń odan ári jaqyndastyrylýyn, sonymen qatar halyqaralyq uıymdardaǵy ustanymdarymyzdyń birigýi men shekaramen shektes aýdandardaǵy normatıvtik aktilerdiń toptastyrylýyn ári ekonomıkalyq taldaýlarymyzdyń biriktirilýin qarastyrady. Osyǵan oraı, biz franko-nemis tsıfrlyq platformasyn quramyz. Onda aýdıovızýaldy jáne aqparattyq materıaldar jınaqtalady. Franko-nemis azamattyq qoǵamynyń bastamalary men jańa «týystastyq» túrlerin qarjylandyrý úshin franko-nemis azamattyq qoryn quramyz. Eki memleket úkimetterine ekonomıkalyq saıasatqa baılanysty usynystardy daıyndaıtyn ekonomıkalyq máseleler jónindegi franko-nemis sarapshylar keńesin quramyz. Bul sharalar memleketterimizdiń ózara túsinistiginiń artýyna jáne jaqyndasýyna septigin tıgizedi.

Aahen kelisimi -  turaqty damý úshin ınnovatsııalar sanynyń artýy

Bul kelisim - zertteýler men tsıfrlyq túrlendirý salasyndaǵy, ásirese jasandy sana men serpilisti ınnovatsııalar boıynsha yntymaqtastyqtyń odan ári artýyna baılanysty ortaq talpynysty dáleldeıdi. Parıj kelisimi sheńberindegi klımattyń ózgerýine qarsy kúres - basymdyqtardyń biri bolyp qala beredi. Biz óz memleketterimizdiń, Eýropalyq odaqtyń jáne búkil álemniń turaqty damýy men kómirtegi tómen ekonomıkaǵa ótýine atsalysýǵa bar kúshimizdi birge jumsaımyz. Bul ınfraqurylym - jańartylatyn energııa kózderi men energetıkalyq tıimdilik salasyndaǵy naqty jobalar arqyly júzege asady.

Osyndaı ortaq áreketter Eýropanyń kúsheıýine septigin tıgizedi

Birjaqtylyqqa qushtarlyq juqpaly bolyp kórinetin, ultshyldyq jańadan jandanatyn jáne protektsıonızm saýda soǵystaryn týyndatatyn álemde, Eýropa yntymaqtastyq pen ujymdyq áreketterdiń qundylyqtary jaıly batyl túrde aıtýǵa nıetti.                

Frantsýz Respýblıkasynyń Prezıdenti men Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Kantsleri, bizdiń qurlyqtaǵy beıbitshiliktiń, bostandyq pen damýdyń fýndamentaldy kepili bolyp tabylatyn Eýropalyq Odaqtyń qurylysyn jalǵastyrýǵa baılanysty ózderine  mindettemeler aldy. Jaqynda mańyzdy jańa qadamdar jasaldy: Eýropalyq qorǵanys qory ashyldy jáne Frantsııa men Germanııa 2021 jylǵa deıin eýro aýmaǵynyń ortaq bıýdjeti qurylatyny týraly kelisimge qol qoıdy. Aahende biz Germanııanyń BUU-nyń Qaýipsizdik keńesiniń turaqty múshesi bolýy úshin jumys isteıtinimiz jaıly ózimizge mindetteme aldyq.

Bul - Qazaqstan sııaqty seriktesimiz úshin de jaqsy jańalyq

Aahen kelisimi - tek qana eýropalyq ıntegratsııanyń ilgerileýine septigin tıgizip qana qoımaıdy, sonymen qatar bizdiń halyqaralyq seriktesterimiz úshin de erekshe mańyzdy. Eýropalyq odaq -  Qazaqstannyń basty saýda seriktesi jáne birinshi sheteldik ınvestory bolyp tabylady. Frantsııa men Germanııa Qazaqstanmen ekonomıka, saıasat jáne de adamı qarym-qatynastar salasynda tyǵyz jáne jemisti seriktestik ornatty. Búgingi kúni ondaǵan frantsýz jáne nemis kompanııalary Qazaqstanda jumys istep jatsa, myńdaǵan qazaqstandyq jastar Frantsııa men Germanııada bilim alyp jatyr. Qazaqstanda bizdiń ortaq múddelerimizdi qorǵap, ortaq qundylyqtarymyzdy tanystyrý úshin dıplomatııalyq mıssııalarymyz  birlese áreket etýde.  

Germanııa BUU-nyń Qaýipsizdik keńesiniń 2019-2020 jyldardaǵy turaqty emes múshesi, al Frantsııa G7-niń tóraǵasy, osy oraıda biz Qazaqstanmen kez-kelgen kópjaqty forýmdar sheńberinde jumys isteýge ázirmiz.

Eýropalyq odaqtyń - óz taǵdyryn ózi basqarýǵa qabiletti, halyqaralyq seriktesterine ashyq, turaqtylyqtyń ortalyǵyna aınala alatyn iri uıym bolýy úshin Germanııa men Frantsııa Aahen kelisimi aıasynda birge jumys atqarady.             

Fılıpp Martıne, Frantsııa Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Elshisi

Tılo Klınner, Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Elshisi