Elimizdegi kıikterdi qorǵaý úshin zamanaýı tehnologııalar paıdalanýda
ASTANA. QazAqparat - «Kaspıı Qubyr Konsortsıýmy» AQ kıikterdiń popýlıatsııasyn saqtaýǵa bıyl 20 mln-nan asa teńge baǵyttady. Atalǵan soma Kaspıı mańy aımaǵyndaǵy janýarlarǵa spýtnıktik tańbalaýmen birge kıikterdiń moınyna taǵylatyn baý alýǵa jumsalmaq.
Jobany QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń (QR AShM) qoldaýymen Bıoalýantúrlilikti saqtaý jónindegi qazaqstandyq assotsıatsııa (ASBK) iske asyrady.
2009 jyldan beri júzege asyrylatyn kıikterdi spýtnıktik tańbalaý sharasy olardyń qonys aýdarý jolyn ońaı anyqtaýǵa múmkindik beredi. Úsh jyl ishinde kıikterge (betpaqdala jáne ústirt popýlıatsııasyna) 68 spýtnıktik qondyrǵy taǵylǵan bolatyn. Onyń 44-i (36-betpaqdala, 8-ústirt) turaqty túrde aqparat berýde. Kıikterdi aýlaýǵa arnalǵan ádestemeni QBSA mamandary jasaǵan. Bul ádis dúnıejúzinde alǵash ret paıdalanyldy. Sondaı-aq, ol janýar úshin eń qaýipsiz bolyp tabylady. Spýtnıktik qondyrǵylardan alynatyn aqparatqa sáıkes janýarlardyń qonys aýdarý baǵyttary boıynsha karta jasalyp, Orman jáne ańshylyq sharýashylyǵyna tapsyrylady.
Kıikterdi saqtaý máselesi - búginde elimizdegi adamı basty mindetterdiń biri. Álbette osy máseleni sheshýge memleket, qoǵam jáne bıznes etene qatysý tıis.
Kıikterdiń aýrýdan jappaı qyrylýyn aıtpaǵanda, brakonerler de janýarlar popýlıatsııasynyń sanyna úlken zalal keltiredi. Sebebi, olar kóbine atalyq kıikterdi atyp alady. Búginde kıikterdi qorǵaýda dástúrli ádistermen qatar zamanaýı tehnologııalar da qoldanylýda. Máselen, sońǵy 7 jyl ishinde tabıǵatty qorǵaý uıymdary spýtnıktik baqylaý júıesin keńinen paıdalanyp keledi. Osynyń arqasynda, brakonerlik faktilerdiń sany eki ese qysqardy. Ótken jyly QR AShM ınspektorlary brakonerliktiń 50 faktisin tirkep, kıikterdiń 1419 múıizin tárkiledi. Bıyldyń ózinde 6 fakt tirkelip, kıiktiń 122 ushasy tárkilendi.
Kıikterdi qorǵaýda atalǵan ádistiń tıimdiligin eskerip, KQK "Globalstar" jáne «Iridium» spýtnıktik júıesi bar Sirtrack/Lotek úlgisindegi taratqyshpen qamtylǵan 30 baý satyp almaqshy. Kıikterdiń moınyna kıgizilgen baýlar 2-2,5 jyldan keıin ózidiginen tarqatylyp, túsedi. Biraq baýlardy spýtnık arqyly taýyp alyp, odan soń qaıta qoldanýǵa bolady. Sonymen qatar, Iridium Collar G5C 175E (Solar Assist - Sirtrack) baýy qýatty sáýlelik panelden alady.
Aıta keteıik, 2000 jyldan bastap, Kaspıı qubyr júrgizý konsortsıýmy óziniń qaıyrymdylyq qyzmeti aıasynda Atyraý oblysynyń damýyna 7,9 mlrd teńge bólgen. Konsortsıým basshylyǵy bıoalýantúrlilikti saqtaýǵa, tabıǵatty qorǵaý sharalaryna demeýshilik kórsetýge qashanda daıyn.
Kıikterdi ustap, olardyń moıyndaryna baý taǵý jumystaryn ASBK qoǵamdyq qory júrgizedi. ASBK qoǵamdyq qory - Qazaqstannyń Kaspıı teńizi mańyndaǵy kıik popýlıatsııasyn ósirý jáne saqtaý boıynsha birlesken baǵdarlamanyń operatory. Atalmysh joba eki jyl ishinde kıikterdiń kóshý joldaryn anyqtaıdy. Sonymen qatar, olardy baqylaýǵa, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń damýyn josparlaýǵa múmkindik beredi. Oǵan qosa, alynǵan málimetter kıikterdiń barlyq popýlıatsııalardaǵy aýrýlaryn zertteýge yqpal etedi dep kútilýde.
Kıikterdi ustaý jáne olarǵa qamyt ornatý 2017 jyldyń qyrkúıeginde júrgiziledi.
Esterińizge sala keteıik, 2003 jyly Qazaqstandaǵy kıik sany 21 myń basqa áreń jetetin. Búgingi tańda elimizde 123 mln. ga aýmaqty mekendeıtin 108 myńnan asa kıik bar.
