Elimizde Kókpardan І Álem chempıonaty ótedi
ASTANA. QazAqparat - Kókpar - kóshpendi hadyqtardyń baıyrǵy zamannan beri kele jatqan ǵuryptyq oıyny. Bul oıynnyń shyǵý tórkini jaıly zertteýshi Á. Qalıuly: «Qazirgi kókpar tartý áýelde áleýmettik máni bar áskerı mashyqtyń qajetinen týǵan. Túrki qaǵandyǵy kezindegi «derbes jasaqty» osyndaı jattyǵýdan ótip, synalǵan jaýyngerlerden jasaqtaǵan. Áskerı mashyqtyń bul túri beıbit kúnderde kókpar tartý oıynyna ulasyp otyrǵan» deıdi.
Etnograftardyń aıtýynsha, «kókpar» sóziniń áýelgi ataýy «kók bóri» sózinen shyqqan. Basqa derekterge súıinsek, ony "kók bórte", ıaǵnı laq dep te jatady.
Mal baqqan kóshpeli halyqtar kók bórini soǵyp alyp, ony at ústinde júrip bir-birinen ala qashyp, máz-meıram bolǵan. Keıin ol ulttyq oıynǵa aınalypty-mys. Kókpar tartý - tek qana qazaqtar emes, Orta Azııa halyqtary arasynda da keń taraǵan oıyn túri. Ol qyrǵyz, ózbek tilinde «Ýlak tartysh», tájik tilinde «býzkashı» dep atalady eken. Al Aýǵanstandaǵy «býzavısh» oıyny kókparǵa óte uqsas bolsa, Argentına halqynyń da osy tárizdi at sporty oıyndary bar.
Qazaq qoǵamynda ejelgi dástúr boıynsha Kókpar oıynyna jasqa tolǵan serkeniń semizi tańdalǵan. Sebebi semiz serke terisi jyrtylmaıdy eken. Onyń ortasha salmaǵy 70-80 kelideı bolady. Al basqa maldyń terisi jyrtylǵysh keledi. Sondyqtan olardy Kókpar tartý oıynyna qoldanbaıdy.
Ejelden kele jatqan Kókpar oıyny jigitterdiń kúsh-jigerin, tózimdiligin, batyldyǵyn, sondaı-aq eptiligin, at ústinde myǵym otyrýyn qalyptastyrady. Sonymen qatar, bul ulttyq oıyn - attyń qalaı baptalyp úıretilgenin, júıriktigin de synaıtyn sport.
Halqymyzdyń uly perzentteriniń biri, asa kórnekti jazýshy M.Áýezov: «Bizdiń halqymyzdyń ómir keshken uzaq jyldarynda ózderi qyzyqtaǵan alýan óneri bar ǵoı. Oıyn degen meniń túsinýimshe kóńil kóterý, jurttyń kózin qýantyp, kóńilin shattandyrý ǵana emes, oıynnyń ózinshe bir erekshe maǵynalary bolǵan», - dep teginnen tegin aıtpasa kerek.
Óz kezeginde Kókpar tartý oıyny «jappaı» jáne «doda tartys» bolyp eki túrge bólinedi. Jappaı tartysta árkim Kókpardy ózine tartyp alýǵa tyrysady. Al doda tartysta eki top synǵa túsedi. Olardyń quramy adam sany boıynsha birdeı bolǵany jón. Muny keıde «marta tartý» dep te ataıdy.
«Qazaqstan» ulttyq telearnasyndaǵy «Kókpar» baǵdarlamasynyń júrgizýshisi, ulttyq dárejedegi tóreshi Murat Qydyrbaı bylaı dep aıtady:
«Kókparǵa salynǵan serke etin qazaq kıeli dep sanaǵan. Sebebi tartys kezinde serke birneshe adamnyń qolynan ótedi. «Qyryqtyń biri - qydyr» degendeı, sol adamdardyń biriniń tilegi qabyl bolady dep eseptep, kókpar aıaqtalǵannan keıin sol serkeniń etin sábıli bola almaı júrgen áıelderge bergen. Sodan áıel júkti bolyp, qýanysh syılaıtyn kórinedi».
Elimizdiń bas qalasy Astanada «EKSPO-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesin ótkizý barysynda 20-28 tamyz aralyǵynda Kókpardan І Álem chempıonaty ótedi. Oǵan álemniń 15 elinen keletin 150-ge jýyq sportshy qatysady dep kútilýde.
Atalǵan doda elordadaǵy «EKSPO-2017» kórmesine oraı ázirlengen mádenı-týrıstik jáne ımıdjdik biregeı joba - «Etnoaýyl» ulttyq-mádenı kesheninde ótedi.
Esterińizge sala keteıik, Qazaq KSR-de 1949 jyly Kókpar jarysynyń erejesi bekitildi. Osyǵan sáıkes Kókpar jarysyn arnaýly alańda, komandalyq sıpatta ótkizý belgilendi. Al 1958 jyldan bastap, Kókpar oıyny báıge alańdarda (ıppodromdarda) ótkizilip keledi. Alań kólemi qatysýshylar sanyna baılanysty.
