Elimizde geologııalyq derekter jalpyǵa qoljetimdi bolmaq
ÓSKEMEN. QazAqparat - Óskemenge QR Investıtsııalar jáne damý mınıstriniń orynbasary Tımýr Toqtabaev kelip, «Jer qoınaýyn paıdalaný» týraly kodekstiń jańa nusqasyn tanystyrdy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Tımýr Toqtabaev geologııalyq barlaý jumystaryn jandandyrý máselesi Memleket basshysy usynǵan «100 naqty qadamda» da kórinis tapqanyn aıtady.
Keńes zamanynda barlanǵan ken oryndarynyń túbi kórine bastaǵanymen, elimizde múlde barlanbaǵan oryndar jetkilikti. Onyń barlyǵyn qamtýǵa Qazaqstandaǵy 80-ge jýyq geologııalyq barlaýshy kompanııanyń qaýqary da, ýaqyty da jetpeıdi. Sol sebepti geologııa naryǵyna jańa oıynshylar qajet bolyp tur. Jańa kodeks qarjylyq múmkindigi shekteýli kompanııalarǵa da múmkindik bermek.
«Búkil Qazaqstanda 80-ge jýyq ken barlaýshy kompanııa bolsa, Aýstralııanyń batys bóliginde ǵana olardyń sany 15 myńnan asady. Jańa kodeks bizdiń elde de geologııalyq kompanııalardyń kóbeıýin kózdeıdi. Mysaly, óndirgen altyn kólemi 50 gramnan aspasa, jer qoınaýyn paıdalanǵany úshin tólenetin salyq alynbaıdy. Bul qazir zańnan tys jumys istep júrgen «usaq ınvestorlardy» zań aıasynda jumys isteýge ıtermeleıdi» - deıdi Tımýr Toqtabaev.
Buǵan deıin jer qoınaýyn barlaý men ıgerýge ruqsat alý úshin birdeı protsedýradan ótý qajet bolatyn. Jańa kodekste barlaýǵa ruqsat alý merzimi eselep qysqarǵan.
«Barlanǵan jerde qansha qor bar ekenin aldyn ala belgili. Sondyqtan, ony ıgerýge ruqsat alý úshin kompanııalar jyldap kútýge daıyn. Al barlanbaǵan jerdi tekserýge ruqsat alý úshin kez kelgen kompanııa jyldap kúte almaıdy. Eski kodekste ol 1,5 jylǵa deıin sozylatyn. Osynsha ýaqyt kútkende barlanǵan jerden 15-20 gramm ǵana mıneral shyqsa, bul ınvestor úshin bos shyǵyn bolady. Osy sebepti ıgerý men barlaýǵa ruqsat berý tártibi bir-birinen ajyratyldy. Endigi ýaqytta barlaý júrgizýge ruqsat alý úshin 15 kún jetkilikti. Onyń ústine zerttegińiz kelgen jer týraly bazalyq málimetti eshqandaı kedergisiz alasyz. Buryn ol shekteýli tulǵalarǵa ǵana beriletin» - deıdi vıtse-mınıstr.
Aýstrııa, Kanada, Chılı sııaqty memleketter áleýeti mol ken oryndaryna talas týmas úshin «Birinshi ótinim» prıntsıpin zańmen bekitken eken. ıAǵnı, qandaı da bir ken ornyn barlaýǵa talas týǵanda eń birinshi ótinim bergen kompanııaǵa basymdyq beriledi. Osy tásil bizdegi kodekske de engizilipti. Geologııaǵa qatysty derekter bazasynyń shekteý alynyp, ken qoryn anyqtaýdyń halyqaralyq standarty engizilmek. Atalmysh standart boıynsha anyqtalǵan aqparatqa álem boıynsha eshqandaı kúdik bolmaıdy. Bul óz kezeginde Qazaqstannyń tsıfrlyq geologııalyq kartasyn túzýdi talap etedi. Jer qoınaýyn paıdalanýǵa ınvestıtsııa salǵan ınvestordyń kez kelgen daýly máselesine «Astana» qarjy ortalyǵy quqyqtyq kómek beretin bolady. Memleket tarapynan senimdi kepildik te osy resýrs arqyly berilmek. Osyndaı jeńildikterdi qamtyǵan jańa qujatta ınvestordyń jaýapkershiligi de umyt qalmaǵan. Eger jer qoınaýyn barlaýshy nemese paıdalanýshy ınvestor memleket múddesine qaıshy áreket ete bastasa, kelisimshart dereý kúshin joıady.
«Mundaı tetik burynǵy kodekste de bolǵan. Biraq onda «basymdyq» uǵymy bar edi. Jańa nusqada ol uǵym atymen joq», - deıdi mınıstrlik ókili.
Qatty qazba baılyǵyn qaıta óńdeýshi kompanııalarǵa salyq boıynsha da kóptegen jeńildikter qarastyrylǵan. Ondaı kompanııa korporatıvtik tabys salyǵy men jer salyǵynan 10 jylǵa deıin, múlik salyǵynan 8 jylǵa deıin bosatylady. Onyń ústine memleket tarapynan ınvestıtsııalyq sýbsıdııa, memlekettik grant túrinde qarjylaı qoldaı kórsetilýi múmkin.
Jańa kodeks boıynsha jer qoınaýyn barlaýǵa ruqsat alý úshin osy jyldyń 15 qyrkúıeginen bastap ótinim berýge bolady.
