Elimizde balamaly energııa kózderin engizýde qandaı kedergiler bar
ASTANA. QazAqparat - Halyqaralyq Jasyl tehnologııalar men Investıtsııalyq jobalar ortalyǵy Qazaqstanda balamaly energııa kózderin (BEK) engizý protsesterin qalaı júrgizgeli jatyr? Jalpy, ortalyqtyń bul baǵyttaǵy jospary qandaı? Bul týraly QazAqparat tilshisine atalǵan Ortalyq basqarma tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstannyń balamaly energetıkasy qaýymdastyǵynyń dırektory Arman Qashqynbekov aıtyp berdi.
Qaýymdastyq dırektorynyń aıtýynsha, sheteldik iri ınvestorlar Qazaqstanda jel jáne kún energııasy boıynsha iri jobalardy qarjylandyryp jatyr. Biraq, sheteldik kompanııalardyń ózderiniń basymdyqtary men bekitilgen tasymaldaýshylar boıynsha josparlary bar. ıAǵnı, josparsyz ınvestorlar jobalaryn júzege asyrmaıdy.
«Balamaly energııa kózderin óndirýshi sheteldik iri kompanııalardyń qataryna bizdiń kompanııalardy engizý qıynnyń qıyny dese de bolady. Ulttyq ınvestorlar týraly aıtar bolsaq, munda eki iri ulttyq kompanııa alǵa shyǵyp otyr. Olar «Samuryq-energo» men «Samuryq Qazyna Invest». Osy eki kompanııa batystaǵy seriktesterin tartyp, energııanyń balamaly kózderi boıynsha pılottyq jobalardy engizýde», - deıdi Arman Qashqynbekov.
Onyń aıtýy boıynsha, ulttyq kompanııalarmen birge bul salaǵa munaı-gaz alpaýyttary da, eń aldymen Qashaǵanda, Qarashyǵanaq pen Teńizde birneshe jyl jumys júrgizip jatqan sheteldik iri kompanııalar da qyzyǵýshylyq tanyta bastaǵan. Mundaı iri kompanııalar búkil álem boıynsha óziniń energetıkalyq portfelin ártaraptandyryp jatyr. Álbette, Qazaqstanda budan shet qalmaq emes.
«Bıznesmender bul salaǵa qazirdiń ózine aralasyp ketken. Sebebi, BEK-tiń shaǵyn aýktsıondaryna negizinen shaǵyn jáne orta bıznes qatysýda. Aýqymyn budan ary keńeıtý úshin salany ınvestıtsııalyq turǵyda tartymdy ete túsetin sharttar kerek. Bul talaptardyń qataryna Qazaqstandaǵy shaǵyn sharýashylyqtardyń generatsııasyn qoldaý, qurylys kezinde qazaqstandyq kompanııalarǵa basymdyq berýdi, servıs, kadrlardy ázirleýdi jatqyzýǵa bolady. Bizdiń oıymyzsha, bir qujatqa biriktirilýi tıis mańyzdy sharttar jeterlik. Naqty is-áreketter taraý-taraýmen kórsetetindeı dárejege jetizý úshin - zańnamalyq ózgerister kerek», - deıdi sarapshy.
Mine, sondyqtan barlyǵy da halyqaralyq qarjylyq ınstıtýttarǵa ótinish berýge májbúr. Sarapshynyń aıtýynsha, kóptegen elderde qujat «BEK salasyn damytýdyń Ulttyq baǵdarlamasy» dep atalady.
«Amerıka men Germanııadaǵydaı jeke sharýashylyqtar úshin jeńildikter kerek. Eger belgili bir adam BEK-ti óz úıine qoıǵysy kelse, ol artyq energııany satý múmkindigine ıe bolýy tıis. Álbette, qazirgi tańda artyq energııany satýǵa eshkim tyıym salyp otyrǵan joq. Alaıda búkil Qazaqstanda mundaı jaǵdaı ilýde bir kezdesedi. Úıge kún panelderi men gelıokollektorlardy qoıý qazirgi tańda óte qymbat ekenin túsiný kerek. Bul BEK-tiń shaǵyn generatsııasyna qatysty sharýa. Úlken jobalar boıynsha jeńildikter barshylyq», - deıdi A.Qashqynbekov.
Sarapshy sonymen qatar, qazirgi tańda Qazaqstandaǵy búkil energııa óndirisiniń bir paıyzy ǵana BEK-ke tıesili ekenin, 2020 jylǵa deıin ol kólem 3 paıyzdy, 2030 jyly 10 paıyzdy, 2050 jyly 50 paıyzǵa deıin jetetinin atap ótti.
«Munyń bári birneshe jyl buryn Memleket basshysy bekitken Jasyl ekonomıkaǵa aýysý tujyrymynda jazylǵan. Qazirgi tańda tujyrymdamany sandar turǵysynan alǵanda ustap turýǵa múmkindik alyp otyrmyz», - deıdi ol.
Spıker sonymen birge, Qazaqstanda balamaly energııa kózderin óndiristerge, kúndelikti turmysta engizýde qandaı kedergiler kezdesýi múmkin ekenin aıtyp berdi.
«Eki táýekel bar - bul aldaǵy zańnamanyń ózgerý yqtımaldylyǵy (ol turaqty ári uzaq merzimdi bolýy kerek) men dollarǵa qatysty teńgeniń baǵamy. Ol salaǵa aıtarlyqtaı yqpalyn tıgizedi. Sebebi, biz qurylǵylardy sheteldik óndirýshilerden naqty valıýtamen satyp alamyz. Al siz memleketten alǵan tarıf teńgemen esepteledi. Indeksatsııa júıesi bar. Biraq ol tek 2 jyldan keıin kúshine enedi», - deıdi sarapshy.
