Elimizde balalar ólimi aıtarlyqtaı tómendedi

Jahandyq básekege qabilettilik ındeksi (JBQI) reıtınginde halyqtyń boljaldy ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha Qazaqstan ustanymy 4 orynǵa jaqsaryp, 103-orynnan 99-ǵa kóterildi. 2013 jyldyń qorytyndysynda qazaqstandyqtardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 2012 jylmen salystyrǵanda 0,84 jylǵa artyp, 70,45 jasty qurady.

Atalǵan kórsetkishke áser etetin negizgi faktorlar: balalar ólim-jitimi, qan aınalymy júıesi, onkologııalyq aýrýlardan jáne jaraqattanýshylyqtan bolatyn ólim-jitim kórsetkishteri.

Erte neonataldyq jáne náresteler ólim-jitimin azaıtý maqsatynda ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý salasynda halyqaralyq standarttar engizý, perzenthanalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý jumystary jalǵasýda. Búgingi tańda pedıatrııa jáne akýsherlik boıynsha 263 klınıkalyq hattama ázirlenip, 62-si jetildirilýde. Jergilikti jerlerde, birinshi kezekte aýyldarda emdeý mekemelerin mamandarmen qamtamasyz etý máseleleri sheshilýde.

Jahandyq básekege qabilettilik ındeksi esebinde náresteler ólimi koeffıtsıenti qosylǵyshtardyń biri bolyp tabylady jáne túrli elderdegi turǵyndardyń ómir sapasyn kórsetedi.

Birikken ulttar uıymynyń (BUU) monıtorıngi memleketterdiń Myńjyldyqtyń damý maqsattaryna (MDM) jetken jetistikterin jáne JBQI ulttyq statıstıka negizinde emes, BUU Vedomstvoaralyq tobynyń resmı málimetteri negizinde iske asyratynyn aıtý kerek.

Osyǵan oraı MDM boıynsha halyqaralyq mindettemelerge jetken jetistikterdi monıtorıngileý jumysy aıasynda jáne 2012 jyldyń qorytyndysynda JBQI boıynda elimizdegi náresteler ólimi kórsetkishi ulttyq statıstıkadan 2 ese artyq kórsetkendikten, QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń shaqyrýymen 2013 jyly elimizge BUU Vedomstvoaralyq tobyn kelip, balalar ólimi jaǵdaıyna baǵalaý jasady. Qorytyndysynda Qazaqstannyń balalar ólimi kórsetkishterin tómendetý baǵytynda atqaryp jatqan jumystaryna joǵary baǵa berip, balalar ólimi jaǵdaılary durys jáne shynaıy túrde tirkeletinin rastady.

Nátıjesinde halyqaralyq sarapshylar elimizdegi balalar ólimine qatysty esebin qaıta qarap, balalar ólimi kórsetkishi 28-den 18,7-ge deıin, náresteler ólimi kórsetkishi 25-ten 16,7-ge deıin tómendetildi. Álemniń barlyq elderinde halyqaralyq kórsetkishter men ulttyq statıstıka arasynda birshama aıyrmashalyq bolady. Atqarylǵan jumystar nátıjesinde 2014-2015 jyldarǵa arnalǵan Jahandyq básekege qabilettilik ındeksi boıynsha Qazaqstanda balalar ólimi kórsetkishi 17 ustanymǵa tómendedi.

Al 2014 jylǵy esep boıynsha balalar ólimi kórsetkishteri 16,4-ke, náresteler ólimi kórsetkishi 14,6-ǵa deıin tómendedi.

Osylaısha, Qazaqstan atalǵan salada Myńjyldyqtyń damý kórsetkishterine belgilengen merzimnen buryn qol jetkizdi. Búkilálemdik bank bul jetistikterdi resmı derekqoryna engizip, balalar ólimi kórsetkishi boıynsha Jahandyq básekege qabilettilik ındeksinde Qazaqstannyń ustanymy eleýli túrde jaqsardy.

Qan aınalymy júıesi aýrýlarynan, onkologııa jáne jaraqattanýshylyqtan bolatan ólim-jitim turaqty túrde tómendep kele jatqanyn aıtý kerek. Oǵan 40 ınsýlttik ortalyqtyń (2020 jylǵa qaraı taǵy 30 ashylady) ashylýy, joǵary tehnologııalyq radıatsııalyq onkologııa ortalyqtary jelisiniń damýy ıgi áser etti. Bıylǵy jeltoqsanda Semeıdegi óńirlik onkologııalyq dıspanser bazasynda ıAdrolyq medıtsına ortalyshy ashylady. 2015 jyldyń birinshi toqsanynda 5 radıatsııalyq ortalyq ashý josparlanǵan. Qazirgi ýaqytta 26 trassalyq medıtsınalyq-qutqarý tirekteri qyzmet etýde.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetinshe, adam densaýlyǵyna eń aldymen onyń ómir súrý salty, tuqym qýalaýshylyq jáne qorshaǵan ortasy áser etedi.

Osyǵan oraı qajetti is-sharalar qabyldap, minez-qulyq táýekel faktorlaryn (temeki shegý, ishikdikti asyra paıdalaný, tómen dene belsendiligi, durys emes tamaqtaný); ekologııalyq faktorlardyń densaýlyqqa áserin tómendetý; taza aýyz sýǵa qoljetimdilikti qamtamasyz etý; undy dárýmendik-mıneraldyq keshenmen baıytý; reprodýktıvtik densaýlyqty saqtaý máseleleri boıynsha arnaýly bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleý; olardy mektepke deıingi, orta, joǵary jáne arnaýly orta bilim berý júıelerine yqpaldastyrý; 5 jasqa deıingi balalar arasyndaǵy árbir bes ólimniń birine sebep bop otyrǵan balalar jaraqattanýshylyǵyn tómendetý; densaýlyqty saqtaý jáne nyǵaıtý, durys tamaqtaný máseleleri boıynsha halyqtyń habardarlyǵyn arttyrý; turǵyndardyń sport keshenderine qoljetimdiligin qamtamasyz etý; buqaralyq sportty damytý; úkimettik emes uıymdardy tartý baǵytynda sektoraralyq ózara is-árekettestikti arttyrý kerek.

Bul is-sharalardyń barlyǵy ári qaraı da Ǵalamdyq básekege qabilettilik ındeksi reıtınginde kórsetkishterdi jaqsartýǵa múmkindik beredi.