Elimdi otyryqshylandyryp, ortasyna mádenıet uryǵyn ósirýdi arman etip edim - Abylaı han
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparat agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı ǵasyrlar tereńinen jetken atadan qalǵan asyl sózdiń máıegi - «Babalar sózi» atty jańa jobasyn bastady. Jobanyń negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerlikter alyndy. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanyp otyrady.
***
Qalmaq eli etek-jeńin jınaǵannan keıin, Sharysh syndy batyrdy óltirip, elin úlken kúızeliske ushyratqan Abylaıdy izdedi. Uzaq ýaqyt izdep, aqyrynda Ulytaý qobylary arasynda qapylysta, uıqyda jatqan kezinde Abylaıdy ustap, Ǵaldan hanǵa tapsyrdy. Qazaq eli qalmaqqa birneshe ret ıgi jaqsylaryn jiberip, Abylaıdy bosatyp ala almaıdy. Rossııa patshasy Ekaterınaǵa aıtyp, kómektesýin ótinedi. Ol qalmaqqa general Nefeldıev bastaǵan ókilder tobyn jiberedi. Jolshybaı olarǵa qazaqtyń toqsan jaqsysy qosylyp, Ǵaldannyń ordasyna baryp túsedi. Qalmaqtar olardan jón suramaıdy, qurmetti qonaq retinde kúte beredi. Sonymen úsh aı ótedi. Kúnderde bir kún qalmaq hany orys, qazaq meımandaryn, óziniń bıleri men batyrlaryn, basqa da ıgi jaqsylaryn han maıdanǵa jınaıdy. Ǵaldan Tseren tutqyndaǵy Abylaıdy óz quzyryna aldyryp, jınalǵan jurtqa ony jazalaǵaly otyrǵanyn jarııalaıdy. -Men seni úsh eldiń myna jaqsylary aldynda jazalaýǵa ámir ettim,-dedi ol Abylaıǵa,-jalǵyz aıaýly jıenim, bas ýázirimniń balasy, búkil qalmaq eliniń ardaqty batyry Sharyshtyń ornyna ólesiń. Armanyń ne?
Han sózin aıaqtasymen Abylaı aqyrǵy sóz surady. Ruqsat etildi.
-Úsh armanym bar, taqsyr, - dep bastady ol, - birinshi armanym: men Sharysh batyrdy qalmaq pen qazaqtyń han maıdanynda óltirdim. Al siz meni uıqyda jatqan jerimde ustap alyp, óltirgeli otyrsyz. Han maıdanda alysyp, kúshi basym adamnyń qolynan ólmegenime ókinishtimin. Ekinshi: qazaq eli bytyrańqy, kóship-qonyp júrgen el edi. Joǵary ataqqa ıe bolǵan kúnderimde sol eldi otyryqshylandyryp, ortasyna mádenıet uryǵyn ósirýdi arman etip edim. Sol armanyma jete almadym. Úshinshi armanym: tarıhı ańyzdardyń juraǵatymyn. Sol áýletten jalǵyzbyn, áli úılengenim joq. «Eger qazir ólip ketsem, Abylaıdan bergi tórt ata dúnıege kelmegendeı bolady-aý!» dep ýaıymdaımyn. Ǵaldan janyndaǵy ýázirlerine:- Mynanyń aıtqandary durys, bári de oryndy sózder. Ásirese, úshinshi armany meniń júregimdi qobaljytty. Men de tórt atadan jalǵyzbyn. Ámir Sanam olaı-bulaı bolyp ketse, meniń de tórt atam dúnıege kelmegendeı bolady ǵoı. Bul sózdi estidi de, Abylaı ornynan atyp turyp: - Aldııar, taqsyr,- dedi. - Nege aldııarlaısyń, men seni jazadan qutqarǵanym joq,- dedi Ǵaldan han. - Jalǵyz balańyz Ámir Sanaǵa teńegenińiz, bosatqanyńyz emes pe, taqsyr!- dep basyn ıdi Abylaı.
Áńgime osymen aıaqtaldy. Ǵaldan han Abylaıdyń kúnásin keshirip, Ámir Sanamen ekeýin dos qyldy da, han tuqymynan bir qyz berdi, ony «kúndebaý» (úzilmes dostyq) dep atady. Osy qyzdan Qasym týdy. Abylaıdy suraǵaly kelgen orys, qazaq ókilderine úlken syılyq berip qaıtardy.
