"Elge keletin dári-dármekterdiń 10-12 paıyzy sapasyz, jasandy bolyp otyr" - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

«Egemen Qazaqstan» basylymy búgingi sanynda Májilis depýtaty Aldan Smaıyl kótergen búgingi qoǵamdaǵy ózekti máselelerdiń biri jóninde jazady. Depýtattyń málimdeýinshe, bizge balalardy medızorlyqtan qorǵaıtyn zań kerek. «Men bul problemany buryn da kótergenmin, alaıda tıisti basqarý oryndary oǵan aıtarlyqtaı mán bere qoıǵan joq. Másele mynada, biz búginde ómirimizde bolyp jatqan aqparattyq jáne rýhanı ózgeristerden kósh keıin qalyp otyrmyz. Ásirese, jastar men jasóspirimderge kompıýterlik aqparattyń yqpaly týraly oılanbaı kelemiz. Áldekimderdiń táp-táýir bıznesine aınalǵan, kóp rette kontrabandalyq jolmen ákelinetin elektrondyq nusqadaǵy oıyndar balalardyń minez-qulqy men psıhologııasyna keri áser etetin surapylǵa aınalyp barady», - deıdi depýtat. Onyń atalmysh máselege baılanysty paıymdaýlaryn «Egemen Qazaqstan» basylymyndaǵy «Bizge balalardy medıazorlyqtan qorǵaıtyn zań kerek», atty maqaladan oqı alasyzdar.

Sondaı-aq búgingi sanynda «Egemen Qazaqstan» Qazaqstannyń AQSh-taǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erlan Ydyrysovpen suhbatty jarııalady. Elshiniń málimdeýinshe, EQYU aýmaqtyq jáne halyqaralyq qaýipsizdik júıesinde óte bedeldi, tájirıbeli jáne mańyzdy Uıym. Quramyna AQSh, Reseı, tolyqtaı Eýropa jáne TMD memleketterin biriktirgen Uıymnyń áreket etý alańynyń keńdigin ońaı baıqaýǵa bolady. Aıta keter jáıt, elimizdiń bul Uıymǵa tóraǵalyq etýi onyń 35 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus kelip otyr. Osy 35 jyl ishinde EQYU evolıýtsııalyq damýynda birneshe satydan ótip, búginde álemdik qaýipsizdik júıesinde mańyzdy ról atqarý ústinde. Jahandaný úderisteriniń nátıjesinde álemdegi kez kelgen másele bir-birimen sabaqtasyp jatyr. Jáne AQSh, Eýropa Odaǵy, Japonııa, Reseı tárizdi alpaýyttardyń ózderi kúrdeli máselelerdi birige otyryp, sheshý qajettigin moıyndaıdy. EQYU da óz tarapynan bul qajettilikti jete túsinedi jáne osy baǵytta qyzmet atqaryp keledi. Elshiniń halyqaralyq uıymnyń búgingi maqsat-mindetteri men atqaryp otyrǵan isteri jónindegi oılaryn «Demokratııalyq qoǵam qurý - uzaq sapardyń maqsaty emes, máresi» degen taqyryppen berilgen suhbat-maqaladan oqı alasyzdar.

***

«Aıqyn» basylymy búgingi sanynda elde saýdalanatyn dári-dármekterge baılanysty úlken másele kóterdi. Basylymnyń Densaýlyq saqtaý mınıstrligindegi Medıtsınalyq jáne farmatsevtik qyzmetti baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Syzdyq Baımaqanovtyń málimetterine súıene otyryp habarlaýynsha, respýblıkaǵa keletin dári-dármekterdiń 10-12 paıyzy sapasyz, jasandy bolady eken.Al Almatydaǵy Saıası sheshimder ınstıtýtyndaǵy «Ómir sapasy: dári-dármekter» klýbynyń moderatory Erlan Smaıylovtyń aıtýynsha, Qazaqstan turǵyndary jylyna 120-130 mln dollarǵa jasandy dári-dármekterin satyp alatyn kórinedi.
«Bul az aqsha emes, mıllıardtaǵan teńge jelge ushyp jatyr. Jelge ushqany óz aldyna, eger qyp-qyzyl aqshaǵa satyp alǵan dári dárý emes, aýrýdy odan saıyn asqyndyratyn ý bolyp shyqsa, kimdi jaýapqa tartamyz? El arasynda «samopal dári» degen túsinik bar, demek, osy «samopaldan» talaıdyń aýzy kúıgen. Biraq dárilerdi shetelderden arzanǵa alyp, bizge qymbatqa satatyn saýdagerlerdiń qaısysyna kiná artyppyz?! Bul jerde shekaradan kontrabandalyq jolmen ótetin «samopaldan» basqa, ózimizdegi astyrtyn tsehtarda da jasalatyn, bir qaınaýy ishinde «shıki» dári-dármekter bolýy yqtımal. - 130 mln. dollar degen bizdiń el úshin az aqsha emes, másele, bul dárilerdiń bizdiń elge qalaı keletindiginde, - deıdi Erlan Smaıylov. Bul týraly «Aıqyn» basylymyndaǵy «Dári-dármekterdiń 12 paıyzy sapasyz» atty maqalada egjeı-tegjeıli jazylǵan.

Sondaı-aq atalmysh basylym búgingi sanynda «Kólder kózden tasa bolmasyn» atty taqyrypta maqala jarııalap, ózekti másele kótergen. Basylymnyń jazýynsha,Yrǵyzdyń 80 kóli men 4 ózeni kópke málim. Ókinishtisi, úsh jyl qatarynan qýańshylyq bolyp, kóbi sorǵa aınaldy. Bıyl Yrǵyz ózeni sý mol bolyp, kóp kóldiń arnasy toldy. Balyǵy týlaǵanymen, erekshe qorǵalatyn tabıǵı qaýmaldyń 6-7 kóli qazir jekeniń qolynda. Olar jylym salyp, qystykúni bar balyqty satyp, pul etedi. Kúni búginge deıin eshqaısysy balyq qoryn qorǵaý, kóbeıtý jolynda shı basyn syndyrmaǵan. Yrǵyz-Torǵaı memlekettik tabıǵı rezervat qyzmetkerleriniń aıtýynsha, kásipkerdiń kólge degen kózqarasy ózgermese, balyqsyz qalar kún de alys emes.

***

«Alash aınasy» basylymy búgingi sanynda elimizde qylmys jasaǵandary úshin bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynda jatqan keıbir qylmyskerlerdiń bostandyqta saýyq-saıran quryp júrgendikterin aıtyp dabyl qaǵady. «Túrmede otyrǵandar djıppen saırandap júr» atty maqala avtorynyń habarlaýynsha, búginde el-jurt bostandyqtaǵy qylmyskerlerden ǵana emes, túrmedegi tutqyndardan da qorqatyn boldy. «Ataýynyń ózi ázázildeı sýyq estiletin túrmede tártiptiń bosańsyp ketýinen bolsa kerek, sońǵy kezderi keleńsizdikter kóbeıip ketti. Teledıdardan túrmede jatqan adamnyń erkindikte erkin júrgenin kórgende óz kózimizge senbedik. Jabyq mekeme aýlasynan tysqa shyqqany bylaı tursyn, túrme esiginiń ishki jaǵynan syrtqy syǵalaýǵa da ruqsaty joq sottalǵandardyń qoǵamdyq oryndarda taırańdap júrgenin kórgen jurt qylmystyq atqarý júıesi qyzmetkerleri men basshylaryna qandaı senim arta alady», - deıdi maqala avtory.

Sondaı-aq osy basylymnyń jaýynsha, álemde gýmanıstik, zaıyrly, lıberaldy oı-sanaǵa qarsy radıkaldy ıdeologııany baǵdar tutqan «jankeshti» lańkestik uıymdardyń yqpaly barǵan saıyn artyp barady. Іzgi din - Islamnyń atyn jamylǵan lańkestik uıymdar ǵalamnyń tynyshtyǵyn buzýǵa baǵyttalǵan qorqynyshty josparlaryn ashyq jarııalaı bastady. Eýropa jurtshylyǵy 9/11 lańkestik yqtımal stsenarıılerden qaýiptenýde. Bireýler 9/11 lańkestik stsenarııi Amerıkadaǵy 2001 jylǵy 11 qyrkúıek oqıǵasynyń 10 jyldyǵyna oraı uıymdastyrylady dese, endi biri aldaǵy 9 qarashada lańkestik jarylys bolýy múmkin dep mazasyzdanyp otyr. Oǵan sebep, «Ál Qaıda» lańkestik uıymynyń kúlli Batysqa, ásirese, paranjy-hıdjabqa tyıym salǵany úshin Frantsııadan kek almaı qoımaıtynyn málimdeýi bolyp otyrsa kerek.

***

«Kazahstanskaıa pravda» basylymynyń jazýynsha, 2015 jyly eldegi ákimdikter men ulttyq kompanııalar jáne mınıstrlikter satyp alatyn 10 kompıýterdiń 8-i Qazaqstanda shyǵarylatyn bolady. Atalmysh qurylǵylar «Aqparattyq tehnologııalar parki» erkin ekonomıkalyq aýmaǵynda «Zerde» ulttyq holdıngimen birlesken túrde shyǵarylady. Erkin ekonomıkalyq aýmaqta jalpy alǵanda kompıýter, modem, prınter, mýltıpleks, kompıýterlik qyzmet kórsetý qurylǵylary, telefonnyń radıobaılanys júıesi sııaqty dúnıelerdiń barlyǵy daıyndalady. Basqasha aıtanda, aqparattyq tehnologııalar sektoryndaǵy qazaqstandyq qamtýdyń úlesin 2014 jylǵa qaraı 80 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr. Al qazirgi tańda bul kórsetkish nebári 7 paıyzdy quraıdy. Bul týraly basylymnyń búgingi sanyndaǵy «Kazahstanskoe soderjanıe prıhodıt v IT sektor» atty maqalada jazylǵan.