Elektrondy qaldyqtarmen jumys: Qazaqstanda GEF-ıÝNEP jobasy bastalady

Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi málimetinshe, joba Jahandyq ekologııalyq qordyń (GEF) qarjylandyrýymen Elektronıkany basqarý jónindegi jahandyq baǵdarlama (GEM) aıasynda júzege asyrylady. GEM — Birikken Ulttar Uıymynyń Ónerkásiptik damý jónindegi uıymy (ıÝNIDO) bastamasymen, BUU-nyń Qorshaǵan orta jónindegi baǵdarlamasy (ıÝNEP) jáne basqa da halyqaralyq seriktesterdiń qatysýymen júzege asyrylatyn halyqaralyq bastama.

Baǵdarlama elderge elektronıkany onyń búkil ómirlik tsıkli boıy ekologııalyq qaýipsiz ári resýrs tıimdi basqarýǵa kóshýge qoldaý kórsetedi: saıasat pen zańnamany jetildirý, tehnologııalar men qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti keńeıtý, ónimniń turaqty dızaınyn ilgeriletý, sondaı-aq jóndeý, qaıta paıdalaný jáne qaıta óńdeý júıelerin nyǵaıtý arqyly GEM baǵdarlamasy qundy resýrstardy saqtaı otyryp, elektrondy qaldyqtardyń ekologııalyq jáne medıtsınalyq zardaptaryn azaıtýdy maqsat etedi.

Elektrondy qaldyqtar — álemdegi eń jyldam ósip kele jatqan qaldyq túrleriniń biri. Tehnologııanyń qarqyndy damýy, tutynýdyń artýy jáne ónim ómiriniń qysqarýy saldarynan jyl saıyn mıllıondaǵan tonna isten shyqqan elektrondyq buıym jınalady. Olardyń kóbiniń quramynda durys óńdelmegen jaǵdaıda adam densaýlyǵy men qorshaǵan ortaǵa qaýip tóndiretin zııandy zattar bar. Sonymen qatar elektrondyq qaldyqtardyń quramynda baǵaly metaldar men basqa da qundy materıaldar kezdesedi — bul buıymdar qaıta óńdelmeı, jaı ǵana qoqysqa tastalǵanda, atalǵan resýrstar qaıtarymsyz joǵalady.

– Búginde elektrondyq qaldyqtarmen jumys máselesi tek ekologııalyq kún tártibiniń sheńberinde qalyp otyrǵan joq. Ol ónerkásiptik saıasat, tsıfrlandyrý, halyqaralyq saýda, resýrstyq qaýipsizdik, klımattyq saıasat jáne turaqty ekonomıkalyq damý toǵysynda tur. Qazaqstan úshin bul jobanyń bastalýy — qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy memlekettik saıasatty damytýdyń, aınalymdy ekonomıkaǵa kóshýdiń jáne tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalanýdyń mańyzdy kezeńi, - dedi Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Qaldyqtardy basqarý departamentiniń dırektory Rýslan Túkenov.

Joba ulttyq áleýetti nyǵaıtyp, memlekettik-jekemenshik seriktestikti damytýǵa yqpal etedi jáne halyqaralyq ozyq tájirıbege saı elektronıkany turaqty basqarýdy ilgeriletedi.

Jobanyń praktıkalyq bóligi birneshe baǵytty qamtıdy: pılottyq qalalardaǵy úı sharýashylyqtarynan elektrondyq qaldyqtardy jınaý modelderin synaqtan ótkizý, qaıta óńdeý kásiporyndaryna tehnıkalyq qoldaý kórsetý, suryptaý júıesin jaqsartý, elektrondyq qaldyqtarmen ekologııalyq qaýipsiz jumys isteý tájirıbesin engizý jáne qundy materıaldardy qalpyna keltirý. Sonymen qatar joba qaýipti zattardy anyqtaý quraldaryn engizýge, elektrondyq qaldyqtar aǵynyna júıeli monıtorıng júrgizý negizin qalaýǵa, sektor qatysýshylarynyń áleýetin damytýǵa, sondaı-aq memlekettik organdar, bıznes pen halyqaralyq uıymdar arasyndaǵy úılestirýdi nyǵaıtýǵa qoldaý kórsetedi.

– Qazaqstan úshin bul jobanyń mańyzy tek ekologııalyq bastamamen shektelmeıdi. Ol memleket, bıznes, qaıta óńdeýshiler, ımporttaýshylar, sarapshylar jáne azamattyq qoǵam uıymdary arasyndaǵy dıalog úshin naqty alań bolmaq. Mundaı seriktestik elektrondyq qaldyqtardy jasyryn másele bolýdan shyǵaryp, ony zamanaýı aınalymdy ekonomıkanyń ajyramas bóligine aınaldyrý úshin qajet, - dedi «Turaqty damýǵa kómektesý» ortalyǵynyń atqarýshy dırektory Vera Mýstafına.

Jobanyń resmı tanystyrylymy 2026 jylǵy 30 maýsymda Astana qalasynda ótti. Іs-sharaǵa memlekettik organdardyń, halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, elektronıka óndirýshileri men ımporttaýshylary, qaıta óńdeýshiler, salalyq qaýymdastyqtar, sarapshylar qoǵamdastyǵy jáne azamattyq qoǵam ókilderi qatysty.

Semınar barysynda jobanyń maqsattary men kútiletin nátıjeleri tanystyryldy, elektrondyq qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy negizgi máseleler talqylandy, iske asyrýdyń birinshi kezeńiniń basym baǵyttary aıqyndaldy, sondaı-aq jobanyń kópjaqty úılestirý tetigi iske qosyldy.

Aıta keteıik, Taraz mańyna qaldyq tastaǵan kásiporynǵa 1 mln teńgeden astam aıyppul salyndy.