Elektrondy saýda: Májilis taýardy ótkizý tártibin jetildiretin qujatty qaraıdy
ASTANA. KAZINFORM — Parlament Májilisiniń aldaǵy sársenbi kúni ótetin jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kedendik retteý týraly» Kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy birinshi oqylymda qaralady. Qujat elektrondy saýdany retteýge jáne sheteldik ınternet-platformalarda satyp alynǵan taýarlardy tasymaldaý tártibin jetildirýge baǵyttalǵan. Osy oraıda depýtat Ádil Jubanov atalǵan zań jobasy boıynsha egjeı-tegjeıli túsinik berdi.
— Ádil Orynbasaruly, osy qujattaǵy jańa normalarǵa toqtalsańyz…
— Zań jobasy aıasynda elektrondy saýdany retteýge jáne sheteldik ınternet- platformalarda satyp alynatyn taýarlardyń tasymalyn tártipke keltirýge baǵyttalǵan birqatar júıeli ózgeris usynylǵan. Birinshiden, halyqaralyq poshta arqyly úshinshi elderden sheteldik ınternet-platformalarmen jeke tulǵalardyń atyna jiberilgen taýarlardy jeke sanatqa jatqyzý eskerilgen, ıaǵnı elektrondy saýda taýarlary dep belgilenbek. Ekinshiden, «elektrondyq saýda operatory» uǵymy engiziledi. Úshinshiden, kedendik deklaratsııanyń jańa túri — elektrondy saýda deklaratsııasyn engizý qarastyrylǵan.
Elektrondy saýda taýarlarynyń búkil kólemin deklaratsııalaý sheteldik ınternet platformalarda satyp alynatyn taýarlardyń tolyq statıstıkasyn jasaýǵa jáne osy sanattaǵy taýarlar boıynsha ákimshilendirý sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi.
QR Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń málimetinshe, 2025 jyly elimizge jalpy quny 286 mlrd teńgeden astam 26,2 mln sálemdeme jetkizilip, bıýdjetke shamamen 2,8 mlrd teńge kedendik tólem men salyq aýdarylǵan. Bul 1 paıyzdan az somaeo.
2026 jyldyń alǵashqy bes aıynda 131 mlrd teńgeden astam somaǵa 11,2 mln-nan astam sálemdeme ákelinip, bıýdjet kirisi 1,1 mlrd teńgeden asty.
— Elektrondy saýdany retteý úshin qandaı ózgerister usynyldy?
— Zań jobasynda usynylǵan ózgerister elektrondy saýdany quqyqtyq retteýge baǵyttalǵan. Sonymen qatar, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń kedendik shekarasy arqyly satyp alynǵan taýarlardy ótkizý tártibin jetildirýge baǵyttalǵan. Bul qujat ınternet-dúkender men marketpleıster arqyly satyp alynǵan taýarlarǵa qatysty deklaratsııalaý, saqtaý, shyǵarý jáne kedendik bajdy tóleý erekshelikterin aıqyndaıdy.
— Búginde elektrondy saýda naryǵynyń aýqymy keńeıip keledi. Sondaı-aq bul salada ónim sapasyna qatysty problema bar. Qujatta osy boıynsha qandaı tetikter eskerilgen?
— Zań jobasynda bastapqyda kórsetilgen sıpattamasyna sáıkes kelmese, taýarlardy qaıtarýǵa múmkindik beretin normalar engizilgen. Bul azamattarymyzdyń múddelerin qorǵaýdy jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Osy oraıda 392-6-bapta «Jeke tulǵalarǵa ótkizýge arnalǵan elektrondy saýda taýarlaryna qatysty keden qoımasy kedendik rásiminiń qoldanylý erekshelikteri» atty norma bar.
Eger taýardy satý kezinde elektrondy saýda platformalarynda zatty qaıtarý múmkindigi qarastyrylsa, elektrondy saýda operatory mundaı taýarlardy qaıtarý múmkindigin qamtamasyz etýge mindetti.
Osy taýarlar qaıtarý qujattary rásimdelgennen keıin úsh jumys kúni ishinde arnaıy belgilengen oryndarǵa nemese saqtaý nysandarynda ornalastyrylýy kerek.
Sondaı-aq zań jobasynda elektrondy saýda operatorlaryna qoıylatyn talaptar kúsheıtiledi. Atap aıtqanda, taýarlar men olardy alýshylar týraly elektrondy qujattar men aqparattyń berilýin qamtamasyz etetin, ıaǵnı keden organdarymen ózara is-qımyl jasaý boıynsha tsıfrlyq júıeniń mindetti túrde bolýy talap etiledi.
— Elektrondy saýdadaǵy ónimderdi qalaı saralaýǵa bolady?
— Qarastyrylǵan ózgeris aıasynda elektrondy saýda taýarlaryn elektrondy saýdadaǵy operator nemese taýardy alýshy deklaratsııalaıdy, ıaǵnı ózińizdiń tańdaýyńyz boıynsha jasalady. Taýarlardy saralaý Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń syrtqy ekonomıkalyq qyzmetiniń Biryńǵaı taýar nomenklatýrasyna sáıkes júzege asyrylady. Bul rette, elektrondy saýda taýarlaryn saralaý erejesi EAEO aıasynda qoldanylatyn taýarlardy jikteýdiń jalpy tártibinen erekshelenbeıdi. Taýar kody onyń sıpattamalaryna, quramyna qaraı anyqtalady, bul óz kezeginde kedendik retteý men kedendik bajdy esepteýdiń birkelki tásilin qamtamasyz etedi.
— Elektrondy saýda operatory bóliginde bul qujatta qandaı jańalyqtar qarastyrylǵan?
— Elektrondy saýda operatory Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdy tulǵasy retinde aıqyndalady. Zańdy tulǵa elektrondy saýda operatorlarynyń tizilimine engizilgennen keıin, saýda operatory retinde tanylady. Elektrondy saýda operatory logıstıkany, ınternet-platformalarmen jáne keden organdarymen ózara is-qımyldy júzege asyrady, sondaı-aq elektrondy saýda taýarlaryna qatysty kedendik deklaratsııalaý jáne taýardy saqtaý protsesterin súıemeldeıdi. Tizilimge engizilgennen keıin, operator deklaranttar atynan kedendik operatsııalardy júrgizý quqyǵyna ıe bolady. 528-2-bapta mundaı operatorlarǵa qoıylatyn talaptar eskerelgen. Onyń ishinde beınebaqylaý júıeleri, saqtaý jáne tekserý jabdyǵy bar qoıma ınfraqurylymynyń bolýy, keden organdarymen ózara is-qımyl jasaýdyń tsıfrlyq júıeleriniń qamtamasyz etilýi, jaýapkershilikti saqtandyrý qarastyrylǵan.
— Bul zań jobasyn qabyldaý qandaı nátıje berýi múmkin?
— Zań jobasyn qabyldaý bıýdjetke kedendik tólemder men salyqtan qosymsha túsimderdi qamtamasyz etedi, ıaǵnı bul baǵytta elektrondy saýda taýarlary tolyqtaı esepke alynady.
Munymen qosa, qujat aıasynda respýblıkalyq bıýdjetten qarjy resýrstaryn ból talap etilmeıdi jáne teris ekonomıkalyq, áleýmettik, quqyqtyq ári ekologııalyq saldarǵa ákep soqpaıdy.
Jalpy, zań jobasy elektrondy saýda salasynda zamanaýı quqyqtyq bazany qurýǵa, tsıfrlyq ekonomıkany damytýǵa, kedendik ákimshilendirýdiń tıimdiligin arttyrýǵa jáne onlaın satyp protsesindegi qarapaıym adamdardyń múddesin barynsha qorǵaýǵa baǵyttalǵan.
