Elektrli tis şetkasy qarapaıym quralǵa qaraǵanda tıimdi me — dáriger keńesi

— Aýrýdyń aldyn alý úshin tiske qalaı kútim jasaýy kerek? Tisti durys tazalaýdyń negizgi erejesi qandaı?

— Tisti kúnine eki ret — tańerteń jáne keshke, keminde eki mınýt tazalaý qajet. Tazalaǵanda qylshyǵy jumsaq tis şetkasyn tańdaǵan jón. Tis ysqyshty qyzyl ıek jıegine shamamen 45 gradýs buryshpen ustaý kerek. Tisti qatty baspaı, jaılap ári birkelki qımylmen tazalaý qajet. Tistiń ishki betin jáne eń artqy tisterdi de muqııat tazalaýdy umytpaǵan jón. Tildiń betin de tazalaý kerek. Tis aralaryn kún saıyn tis jibimen nemese arnaıy aralyq şetkamen tazalaý usynylady. Tamaqtanǵannan keıin aýyzdy jaı sýmen shaıyp jiberýge bolady.

— Tis şetkasyn qanshalyqty jıi aýystyrý kerek? Sondaı-aq elektrli tis ysqyshtyń qarapaıym quraldardan artyqshylyǵy bar ma? Álde bul jaı ǵana marketıng pe?

— Tisti qarapaıym şetkamen de, elektrli şetkamen de tazalaýǵa bolady. Degenmen, zertteýler elektrli tis ysqyshtyń, ásirese onyń aınalmaly-terbelmeli qozǵalys arqyly jumys isteıtin túriniń, tis qaǵyn ketirýde jáne qyzyl ıektiń qabynýyn azaıtýda birshama tıimdi ekenin kórsetedi. Elektrli şetka tisti durys tazalaý tásilin saqtaýy qıyn adamdarǵa, balalarǵa jáne ortodonttyq qurylǵysy bar jandarǵa qolaıly. Mundaı quraldyń keıbir úlgisinde ýaqyt ólshegish pen qysymdy baqylaý tetigi bar. Ol tistiń birde bir bóligin nazardan tys qaldyrmaýǵa jáne qyzyl ıekti qatty basyp jaraqattap almaýǵa kómektesedi. Sondyqtan elektrli şetkanyń tıimdigi ǵylymı zertteýlermen dáleldengen, ony tek jarnamalyq ónim deýge bolmaıdy. Sonda da ony mindetti túrde satyp alý qajet deý durys emes. Tisti tazalaý tártibi men tásili durys saqtalsa, qarapaıym jumsaq şetka da aýyz qýysynyń tazalyǵyn jaqsy qamtamasyz etedi. Eń bastysy — tisti júıeli túrde, durys ári muqııat tazalaý.

— Tis ysqyshpen qatar, tis pastasyn da jıi aýystyryp turý qajet pe? Kútimge arnalǵan bul zattardy alǵanda ne nársege mán bergen jón?

— Kúndelikti kútim úshin qylshyǵy jumsaq tis şetkasyn tańdaǵan durys. Al tis pastasyn tańdaǵanda onyń quramyndaǵy ftor mólsherine nazar aýdarý qajet. Eresekterge quramynda 1350-1500 ppm ftor bar tis pastasy usynylady. Eger tis pen qyzyl ıekke qatysty qandaı da bir másele bolsa, tis pastasyn dárigerdiń keńesimen tańdaǵan jón. Tis pastasyn belgili bir merzim saıyn mindetti túrde aýystyrýdyń qajeti joq. Eń bastysy — aýyz qýysynyń jaǵdaıyna sáıkes keletin ónimdi paıdalaný.

— Tistiń «qas jaýy» bolyp sanalatyn eń zııandy ónimder qandaı?

— Tiske eń kóp zııan keltiretin ónimderge táttiler, gazdalǵan sýsyndar jáne quramynda qant mólsheri joǵary taǵamdar jatady. Mundaı ónimderdi jıi tutyný tis jegisiniń paıda bolý qaýpin arttyrady.
Budan bólek muz shaınaý, tis arqyly qaptamalardy ashý jáne qatty zattardy tistep syndyrý sııaqty ádetter de zııandy sanalady. Munyń bári tis emalin zaqymdap, onyń jarylýyna nemese synýyna ákelýi múmkin.

— Adam ózi baıqamaıtyn, biraq tisti qurtatyn qandaı ádet pen áreketter bar?

— Alǵashynda zııansyz kóringenimen, tis saýlyǵyna keri áser etetin ádetter az emes. Mysaly, tyrnaq tisteý, qalamdy jáne basqa da qatty zattardy aýyzǵa salyp shaınaý, bótelke men bankany tispen ashý, muzdy tistep syndyrý tis emalin zaqymdaıdy. Taǵy bir jıi kezdesetin másele — adamnyń óz erkinen tys jaq súıekterin qatty qysyp júrýi jáne tisin shyqyrlatýy. Bul kóbine uıqy kezinde baıqalady. Adamnyń ózi muny sezbeýi múmkin. Alaıda ýaqyt óte kele tis emali qajalyp, tistiń sezimtaldyǵy artady, jaq tusy aýyrýy múmkin. Táttini jıi jeý, tátti sýsyndardy kúni boıy az-azdan urttap ishý jáne tisti tazalaýdy keıinge qaldyrý da keri áser etedi.

Tis saýlyǵy tek durys kútimge ǵana emes, kúndelikti ádetterge de baılanysty ekenin eskergen jón. Keıde zııandy usaq ádetterden bas tartýdyń ózi tisti uzaq jyldar boıy saý saqtaýǵa kómektesedi.

— Ata-analar balasyn tis dárigerine eń birinshi ret qaı jasta jáne qandaı jaǵdaıda aparýy kerek?

— Balany tis dárigerine alǵashqy sút tisi shyqqannan keıin kórsetken jón. Jalpy alǵashqy qabyldaýdy balanyń bir jasqa tolǵan kezinen keshiktirmeý kerek. Bul aýyz qýysynyń jaǵdaıyn der kezinde baǵalap, ata-anaǵa balanyń tisin kútý jóninde qajetti keńes berýge múmkindik beredi.

— «Sút tister túsip qalady ǵoı, olardy emdeýdiń qajeti joq» degen pikir qanshalyqty durys?

— Bul — qate túsinik. Sút tisteri balanyń tamaqty durys shaınaýy, sóıleý qabiletiniń qalyptasýy jáne turaqty tisterge qajetti orynnyń saqtalýy úshin mańyzdy. Eger sút tisterindegi tis jegisin der kezinde emdemese, ınfektsııa asqynyp, balanyń densaýlyǵyna keri áser etýi múmkin. Sondyqtan sút tisterin de turaqty tister sııaqty kútip, qajet bolǵan jaǵdaıda mindetti túrde emdeý kerek.

— Tis kútiminde adamdar qandaı qatelikterdi jıi jiberedi?

— Eń jıi kezdesetin qateliktiń biri — tisti jetkilikti ýaqyt tazalamaý, şetkany qatty basý, qylshyǵy qatty şetkany paıdalaný jáne tis arasyndaǵy qýystardy tazalamaý.
Sonymen qatar kópshilik tildiń betin tazalaýdy jáne tis şetkasyn ýaqtyly aýystyrýdy eskere bermeıdi. Mundaı olqylyqtar aýyz qýysynyń tolyq tazartylmaýyna ákelýi múmkin.

— Esh tisi aýyrmasa da, adam tis dárigerine qansha ýaqyt ishinde kórinip turý kerek?

— Eshqandaı shaǵym bolmasa da, tis dárigerinen profılaktıkalyq tekserýden ótip turǵan jón. Al qabyldaýǵa barý jıiligin adamnyń tis pen qyzyl ıek jaǵdaıyna, jeke erekshelikteri men qaýip faktorlaryna qaraı dáriger anyqtaıdy. Adamdarǵa keńesim: tis pen aýyz qýysyna qatysty aýrýdardyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin aýyz qýysynyń kúndelikti tazalyǵyn saqtaý, durys tamaqtaný, tátti taǵamdardy shekteý, quramynda ftor bar tis pastasyn paıdalaný jáne dárigerge ýaqtyly qaralyp turý mańyzdy.

Eske salaıyq, 2026 jyldyń 6 aıda elimizde oqýshylardy tekserý kezinde tis jegisiniń 80 myńnan astam jaǵdaıy anyqtalǵan.