Mal azyǵyn daıyndaý: sharýalar qysqa qalaı qamdanyp jatyr

Elde jemshóp daıyndaý naýqany áli de jalǵasyp jatyr. QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń sońǵy derekterine sáıkes, respýblıka boıynsha 38,7 mln tonna mal azyǵy daıyndalǵan. Bul josparlanǵan kólemniń 93,7 paıyzy.

Búginde 26,4 mln tonna shóp, 2,3 mln tonna pishendeme, 2,3 mln tonna súrlem, 4,3 mln tonna saban jáne 3,4 mln tonna qurama jem daıyndaldy. Óńirler arasynda mal azyǵyn daıyndaý kólemi boıynsha Túrkistan oblysy kósh bastap tur.

Shóbi shúıgin, maly qońdy: Qostanaıda qysqa daıyndyq qalaı júrip jatyr

Mal jaıylymy mol óńirdiń biri – teriskeıde. Soltústiktiń qunarly shóbi bıyl da bitik shyqqan. Mysaly, Qostanaıda 1 115,5 myń tonna shóp daıyndaldy. Bul jyldyq qajettilikti tolyq óteıdi. Al oblysta shóptiń ortasha baǵasy tonnasyna 22 100 teńgeni quraıdy.

- Bıyl negizgi jemshóp túrlerin daıyndaý jospary bekitildi. Oǵan sáıkes 1 mln 108,6 myń tonna shóp, 229,3 myń tonna pishendeme, 598,6 myń tonna qunarly jem, 158,5 myń tonna súrlem jáne 561,2 myń tonna saban daıyndaý kózdelgen. Qazir jemshóp daıyndaý jumystary bekitilgen kestege saı jalǵasyp jatyr. Qalyptasqan qor men aldaǵy daıyndalatyn jemshóp kólemi qysqy kezeńde mal basyn qajetti azyqpen tolyq qamtamasyz etýge jetkilikti, - dep habarlaıdy oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasy.

Qostanaı oblysynda 405,2 myń bas iri qara bar. Onyń 213,2 myńy – sıyr. Sonymen qatar óńirde 186,5 myń jylqy jáne 468,7 myń qoı-eshki ósiriledi. Osynsha maldy qysqy azyqpen qamtý jaz boıy jınalǵan shóp pen jemge baılanysty.

Mal azyǵyn daıyndaý jumysy oblystyń 16 aýdany men 4 qalasynda júrip jatyr. Biri shabyndyqtaǵy shópti shaýyp, biri qystyq qoryn túgendep álek. Áýlıekól aýdanynda da naýqan qyzý. Munda 49 sharýa qojalyǵy jemshóp daıyndaýǵa kirisken.

Eki myń gektardan mal azyǵyn daıyndaǵan sharýa

Áýlıekól aýdandyq «Ermaǵambetov» sharýa qojalyǵynyń qysqa daıyndyǵy kóńil kónshitedi. 200 jylqy men 500 qoıdyń qorasy saqadaı saı tur, jem-shóbi de jetkilikti. Sebebi sharýashylyq 2 myń gektar alqapta mal azyǵyna qajetti túrli shóp ósiredi. Onyń ishinde erkekshópte (jıtnıak), jýsan da bar. Jınalǵan ónimniń jartysyn sharýashylyq óz qajetine qaldyrsa, qalǵanyn satady. 

- Bıylǵy maýsymda malymyzǵa azyq retinde 700 oram shóp jınadyq. Sonymen qatar tórtburyshty tyǵyzdaý arqyly 7 myń teń (tıýk) daıyndadyq. Al qalǵanyn sattyq, - deıdi Ernur Saǵyndyqov.

Qojalyq ıesi Dýlat Ermaǵambetov shırek ǵasyrdan beri aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek etip keledi. Ol egistikten jınalǵan shópti qystyq azyq retinde daıyndap, tórt túligin ósiredi. Qońdy malyn satady. Memlekettik qoldaýdyń arqasynda sharýashylyqqa qajetti tehnıkasy da túgel. Al búginde áke kásibin uly Ernur jalǵastyryp otyr.

Shóptiń artylǵanyn sharýashylyq jyl saıyn satady. Tipti tapsyrys jaz bastalmaı jatyp-aq túsedi eken. Teriskeıdiń shóbi shúıgin bolǵandyqtan, ony alýshylar da aldyn ala qamdanady. Bıyl qojalyq 300 kelilik bir oram shópti 5 myń teńgeden saýdalaǵan.

- Bir teń shóptiń salmaǵy – 20 keli. Ol 500 teńgeden satyldy. Jaz sońyna qaraı baǵasy tómendedi. Bir teńi 400-350 teńge boldy. Kúzge qaraı shóp sarǵaıyp, sapasy tómendeıdi. Soǵan baılanysty baǵasy da túsedi. Bizdiń Áýlıekól aýdanynda shóptiń sapasy jaqsy. Muny halyq ta jaqsy biledi. Sondyqtan bizdiń shópke suranys joǵary, - deıdi ol.

Shabylǵan shóptiń bir bóligi jaqyn aýyldarǵa jetkiziledi. Al ózge óńirdiń adamdary júk kóligin ózderi jaldap, aldyrtady. Bir kólikke 750-800 teń nemese 30-35 oram tıeledi. Osylaısha bir alqaptan orylǵan shóp birneshe eldi mekenge jóneltiledi.

Shóp saýdasynda alypsatarlar da bar. Olar sharýalardan ónimdi satyp alyp, ústine jetkizý shyǵynyn qosyp, qaıta satady eken.

Bir maýsymnyń beıneti men berekesi

Qojalyq shabyndyqqa shildede túsip, jumysty qyrkúıekte aıaqtaǵan. Keńes zamanynda egilgen bul shópter áli kúnge deıin ózdiginen kókteıdi. Bıyl jaýyn-shashyn da jaqsy bolyp, shóp bitik shyqqan. Al qojalyq bappen kúnine 50-70 gektardy shaýyp otyrǵan.

- Shóp shabý jumysyna tórt tehnıka paıdalanyldy. Onyń ekeýi shóp shabady, bireýi shópti teńdeıdi jáne oramaǵa aınaldyrady. Taǵy bir traktor shópti jınaýǵa paıdalanylady. Jumysty eki adam jáne ákem ekeýmiz isteımiz. Jalpy, shóp shabý naýqanynda tórt adam, tórt tehnıka jumys isteıdi, - deıdi ol.

Kókoraı shópti jınaýdan bólek, ony baptap, durys saqtaýdyń ózi bir jumys. Tamyrynan úzilgen soń, shóp bir kúndeı jerde óz babymen jatady. Kún ashyq bolsa, tez kebedi. Al jańbyr jaýsa, tolyq qurǵaýyna birneshe kún qajet. Ábden kepkennen keıin ǵana ony oramdaý jumysy bastalady. Jumystyń basym bóligin tehnıka atqarady. Al tórtburyshtap teńdeý kezinde qol kúshi kerek.

- Traktor rýlon jınaıtyn tehnıkamen shyǵyp, shópti oramǵa presteıdi. Bir kúnde shamamen 120-150 oram daıyndaýǵa bolady, - deıdi Ernur Saǵyndyqov.

Sapaly ónim – suranystyń kepili

Qaı ónimde de kólemnen buryn sapa mańyzdy. Teriskeıdiń shóbin alýshylar da eń aldymen soǵan qaraıdy. Shóptiń salmaǵy tyǵyz, nári mol bolýy kerek. Qýraǵan, eski shóp aralasqan alqaptar shabylmaıdy. Óıtkeni sapaly shópti jınaýdyń da óz tártibi bar.

- Soltústiktiń shóbine suranys joǵary. Sebebi bizdiń óńirde shóptiń sapasy jaqsy, túri de kóp. Mal azyǵyna qajet qunarly shópter ósedi. Torǵaı jaqta, aýa raıynyń ystyqtyǵyna baılanysty shóptiń shyǵymy tómen bolady. Al bizdiń jaqta jaz basynda jańbyr jaqsy jaýyp, ylǵal jetkilikti bolsa, shóp bitik ósip, sapaly mal azyǵyn daıyndaýǵa múmkindik bar, - deıdi Ernur Saǵyndyqov.

«Qystyń qamyn jazda oıla» deıdi qazaq. Qytymyr qystan maldy shyǵynsyz alyp shyǵý úshin sharýalar jemshópti jazdan qamdaıdy. Elde qysqy mal azyǵyn daıyndaý jumystary áli de qyzý júrip jatyr. Shóp qory jetkilikti, baǵa da turaqty. Endigi mindet tek qar túskenshe tórt túlikke jeterlikteı azyq ázirlep alý.