Elde sapaly tuqym óndirisin arttyrýǵa basymdyq berildi
ASTANA. KAZINFORM – Astana qalasynda S. Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıteti bazasynda «Agrarlyq ǵylym jetistikterin óndiriske engizý – agroónerkásip kesheniniń turaqty damýynyń kepili» atty respýblıkalyq semınar-keńes ótti.
Іs-sharaǵa «Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» aktsıonerlik qoǵamy, onyń enshiles uıymdary, ǵylymı qaýymdastyq ókilderi jáne oblys ákimderiniń orynbasarlary qatysty.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov selektsııa men tuqym sharýashylyǵyn damytý eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi negizgi tetik ekenin atap ótti.
Mınıstrdiń aıtýynsha, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen selektsııa jáne tuqym sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan keshendi jospar bekitilip, júzege asyrylýda. Qazirgi agrarlyq sala eńbekkerleri sapaly tuqym ónim kólemi men sharýashylyq tabysyna tikeleı áser etetinin jaqsy túsinedi. Buryn qarjy tapshylyǵy tuqymǵa qoljetimdilikti shektese, búginde jaǵdaı túbegeıli ózgergen. Byltyr kóktemgi dala jáne egin jınaý jumystaryna bólinetin jeńildetilgen qarjylandyrý kólemi on esege artyp, 1 trıllıon teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe berildi. Qarajattyń qaıtarym deńgeıi 99 paıyz.
Egis alqaptaryn ártaraptandyrý jaǵdaıynda tabystylyǵy joǵary daqyldarǵa suranys artyp otyr.
2024 jyly eńbekkerler 4 mıllıon gektar maıly daqyl jáne 780 myń gektar burshaq tuqymdas daqyl ekken. Bul sapaly tuqymǵa degen suranysty kúsheıtip, ǵylym men óndiris kúshin biriktirýdi talap etedi.
Mınıstr sýbsıdııalaý aıasynda otandyq tuqym óndirýshilerge basymdyq beriletinin jetkizdi. Baqylaýdy kúsheıtý maqsatynda Memlekettik ınspektsııa komıteti qurylymynda óndiristen bastap satylymǵa deıingi barlyq kezeńdi qadaǵalaıtyn arnaıy basqarma qurylǵan.
«Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» basqarma tóraǵasy Baýyrjan Asanov 2015–2025 jyldary aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń 432 jańa surypy shyǵarylǵanyn, onyń 213-i selektsııalyq jetistikterdiń memlekettik tizilimine engizilgenin málimdedi. Qazirgi tańda otandyq tuqymmen qamtamasyz etý deńgeıi 55,6 paıyz. 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkishti 80 paıyzǵa jetkizý, al joǵary sapaly tuqym úlesin 15,5 paıyzǵa arttyrý josparlanǵan.
Ótken jyly 22 enshiles uıymdy biriktirgen «Qazaq Tuqym» jáne «Ońtústik» birlestikteri quryldy. Olar 236 suryp boıynsha 29,5 myń tonna tuqym usynady. Kókónis jáne kartop sharýashylyǵyna erekshe nazar aýdarylyp otyr. Máselen, jyl saıyn 500 myń dana vırýssyz shaǵyn túınek jáne 300–350 tonna joǵary sapaly tuqym óndirýge múmkindik bar.
Іs-shara barysynda oblys ákimderiniń orynbasarlary men ǵylymı-óndiristik ortalyq mamandary atqarylǵan jumystar nátıjesimen bólisti.
Atap aıtqanda, A.I. Baraev atyndaǵy astyq sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵy selektsııa tıimdiligin kórsetip otyr. Ortalyq suryptary Soltústik Qazaqstan jaǵdaıyna beıimdelgen jáne joǵary ónimdiligimen erekshelenedi, olar jazdyq bıdaıdyń shamamen 4 mıllıon gektar alqabynda ósiriledi.
Semınar barysynda Birikken Ulttar Uıymynyń Damý baǵdarlamasynyń Qazaqstandaǵy ókili Katarjına Vavernıa aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jobalar týraly baıandady.
Jıyn aıasynda «Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» men Birikken Ulttar Uıymynyń Damý baǵdarlamasy arasynda ınnovatsııalardy engizý jáne turaqty agrarlyq tájirıbelerdi damytýǵa baǵyttalǵan yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.
Jıyn qorytyndysynda mınıstr keshendi jospardyń sapaly oryndalýyn qamtamasyz etýdi, óńirlerdiń ortalyqpen ózara is-qımylyn jandandyrýdy, óńirlik tuqym sharýashylyǵy birlestikterin qurýdy, ımportqa táýeldiligi joǵary daqyldar boıynsha qosymsha tuqym sharýashylyqtaryn ashý máselesin pysyqtaýdy, sondaı-aq jergilikti bıýdjet esebinen bolashaǵy zor otandyq suryptardy keń kólemde óndiriske engizý múmkindigin qarastyrýdy tapsyrdy.
Semınar qatysýshylary atalǵan ortalyqtyń ǵylymı jetistikterine arnalǵan kórme jumysymen tanysty. Onda ósimdik, mal, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý jáne agrotehnologııa salalaryndaǵy ınnovatsııalyq sheshimder, sondaı-aq jer qunarlylyǵyn arttyrý men tozǵan alqaptardy qalpyna keltirýge arnalǵan topyraq-agrohımııalyq ázirlemeler usynyldy.