«Eldar» qysy-jazy qymyz óndirmek

Bul týraly «Dıdar» gazeti jazady. 

Búginde ulttyq sýsyndy óndirip, kúnkóris kózine aınaldyryp otyrǵan ol - tek kásipker ǵana emes, sary qymyz ben salqyn saýmaldyń arǵy-bergi tarıhyn jete biletin jan. Dertine shıpa, denine saýlyq izdegen adamdar árbir saýyn mezgilinde osy aýyldan qymyz aldyrady. Aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, úıinen qysy-jazy qymyz úzilmeıtin Erbol múmkindigi shekteýli jandar men turmysy tómen otbasylarǵa qymyzdy tegin taratyp turady. 

Osydan toǵyz jyl buryn múldem qaraýsyz qalǵan jerde kásipker jumysshylaryna arnalǵan jańa úıler turǵyzyp, qymyz óndiretin shaǵyn tsehqa qajetti qondyrǵylardy ornatyp jatyr. «Agrarlyq kredıt korporatsııasy» men «Altyn asyq», «Sybaǵa», «Qulan» baǵdarlamalary arqyly nesıe alyp, sharýasyn dóńgeletip otyrǵan Erbol búginde elý shaqty adamdy jumyspen qamtyp otyr.

Bastapqyda memleket tarapynan bólingen 86 mln. teńgege 40 bas bıege arnalǵan saýyn orny men eki tonna sútti saqtaıtyn tońazytqysh kameralaryn alypty. Keıin 150 bas iri qara maldy bordaqylaıtyn alań salyp, memlekettik baǵdarlama arqyly 72 bıe men 13 asyl tuqymdy qulyn satyp alǵan eken. On shaqty jyl buryn 49 jylǵa jerdi jalǵa alǵan Erbol egistik alqabyna arpa, suly, jońyshqa, kartop egip, memleket tarapynan kásipkerlerge bólinetin sýbsıdııany alyp otyr. 

Ótken jyly atalmysh sharýa qojalyǵy alty aıdyń ishinde 21,5 myń lıtr qymyz óndirip, jeti mln. teńgege jýyq qarajat jınapty. Jeke kásipkerdiń aıtýynsha, qymyzdan túsken aqshany ol sharýashylyqtyń qajetti zattaryn alýǵa jumsaǵan. Endi Erbol Shákerov 2019 jylǵa deıin iri qara maldyń basyn kóbeıtip, qymyz kólemin 87 paıyzǵa arttyrýdy josparlap otyr. 

Jyl saıyn bul sharýa qojalyǵynyń jumysshylary qysqy maldyń azyǵy úshin 100 tonna suly men jemshóp, 1000 tonnadan astam pishen ázirleıdi. «Eldar» sharýa qojalyǵynyń jumysshylary kóktem shyǵa salysymen K-700, MTZ-82 traktorlaryn tehnıkalyq tekseristen ótkizip, jazǵa salym qyzý jumysqa kirisip ketedi.

Qazir jeke kásipker elý shaqty adamdy jumyspen qamtyp otyr. Sharýa qojalyǵy ashylǵan kúnnen bastap jylqyshy bolyp jumys isteıtin Mıhaıl Kozenkov bul jerge otbasymen birge kóship kelmek.

- Ashana, jatar oryn daıyn. Jalaqy aı saıyn turaqty berilip turady. Jylqy sharýashylyǵynyń jan-jaqty óristeýine barlyq jaǵdaı jasalǵan, - deıdi Mıhaıl Kozenkov.

Jobany júzege asyrýshylar jergilikti ónimniń sapasy barlyq talapqa saı bolaryna senimdi. Shaǵyn ǵana aýylda óńdeletin ulttyq ónim jyl on eki aı boıy úzilissiz óndiriletin bolady dep josparlanyp otyr.

Palattsy aýmaǵynda atalmysh sharýashylyqqa tıesili 15 myń gektar jer bar. Onyń basym bóligi - myń jylqynyń tuıaǵy tıetin jaıylymdyq jer. Erbol Shákerovtiń aıtýynsha, bıe basynan kúnine orta eseppen 10-12 lıtr sút saýylady. Tipti, keıbiri 15-17 lıtrge deıin beredi. 

- Jeti-segiz aı saýyp, árbir bıe basynan 1500-2000 lıtrge deıin sút alýǵa bolady. «Saýyn saýsań bıe saý, boz qyraý túspeı sýalmas» dep tegin aıtylmaǵan. Jylqynyń kútimi kelisse, bıe saýýdyń bıege de, qulynǵa da zııany bolmaıdy, - deıdi Erbol Shákerov.

Jyl saıyn sharýashylyq basshysy alǵashqy qymyzdy dástúr boıynsha aýyldyń úlkenderin shaqyryp, aýyz tıgizip, batasyn alyp, «qymyzmuryndyq» ótkizip turady.

- Qymyz ashytylatyn ydystyń ishine qoıdyń súri quıryǵyn nemese jylqynyń súri qazysy men semiz jaıasyn salyp jiberse, qymyz maıly ári jumsaq bolady. Ádette, qymyzdyń ózinen de maı shyǵady. Ol maı qaraltqymdanyp, qymyzdyń betinde qalqyp júredi. Qymyzdy daıyndaýdyń ádis-tásilderi ár óńirde ártúrli. Adamdardyń sheberligine, jerdiń shóbine, ýaqyt mezgiline qaraı birneshe túrge bólinedi, - deıdi Erbol Shákerov.

Erbol Shákerov qymyz arqyly naýqas adamdardy ǵana emdep qoımaı, balapan men taýyqtyń aşy isheginde qabyný belgileri baıqalǵanda, buzaý men qulyndar gastroenterıtke shaldyqqanda, iri qara maldyń asqazany álsiregende, toraılardyń ish aýrýlarynda, sıyr, bıe men qoıda kezdesetin irińdi vagınıt jáne endometrıt, irińdi jelinsaý aýrýyna qarsy qoldanýǵa bolatynyn aıtty.

- Bile bilseńiz, orys jazýshylary L.Tolstoı Samara dalasynda, al A.Chehov Andreevsk sanatorııinde qymyzben emdelgen. Bul bizdiń halyqtyq emniń joǵary deńgeıde damyǵanyn bildiredi. Bıe sútiniń ereksheligi, ol qaınatýǵa kelmeıdi. Oǵan sterı¬lızatsııa, pasterızatsııa jasaýǵa bolmaıdy. Al basqa janýarlardyń sútterin, mysaly, sıyr, eshki, qoı sútterin mindetti túrde qaınatý, paste¬rızatsııalaý qajet. Bul sútter ste¬rılızatsııa barysynda ózi¬niń ta¬bıǵı qasıetterin joǵal¬tady, deıdi Erbol Shákerov
Erbol Shákerov qymyzdyń ulttyq brend retinde EKSPO 2017 ha¬lyq¬aralyq kórmesinde laıyqty oryn alatynyna seniledi.

Ajar Saǵatbekova

Kókpekti aýdany.