Elbasy Joldaýyn júzege asyrý: Іshki ınvestıtsııalyq resýrstardy jandandyrý

1. Іshki ınvestıtsııalyқ resýrstardy jandandyrýӨndirýshi sektorMұnaı salasy Negizgi jetistikteri: 1. Қashaғanғa қatysty mәsele oıdaғydaı sheshildi.2. Teңiz ken ornynda Ekinshi Býynnyң jәne Өңdelmegen Gazdy Shaıқaý Zaýyty iske қosyldy.3. «Jemchýjına» blogyndaғy ekinshi barlaý skvajınasynan oңdy nәtıjeler alyndy.4. KSKM ıgerýdiң memlekettik baғdarlamasyn iske asyrýdyң ekinshi kezeңine өzgerister men tolyқtyrýlar engizildi.5. Memlekettik organdardyң kelisýi үshin NPZ damytý baғdarlamasy engizildi. Ol өңdelmegen mұnaıdy қaıta өңdeý қýattylyғyn 2,5 mln. tonnaғa өsirip, mұnaı өnimderin өndirý құrylymyn 3,1 mlrd. dollarғa arttyrýdy kөzdeıdi. 6. Өңdelmegen mұnaıғa eksporttyқ kedendik baj salyғy engizildi, bұl daғdarys kezinde eldegi jalpy bıýdjettik ahýaldy tұraқtandyrýғa mүmkindik berdi.* * *2008 jyly mұnaı men gaz kondensatyn shyғarý өtken jylmen salystyrғanda 5 paıyzғa өsip, 70,6 mln. tonnany құrady. Іshki naryққa 12,3 mln. tonna mұnaı shyғaryldy jәne қaıta өңdeldi. Onyң ishinde 6,7 mln. tonnasy nemese jartysynan kөbi Reseıden ımporttaldy. PNHZ tolyғymen reseılik mұnaıғa jұmys jasaıdy. Әýe kerosınin өndirýdiң artýy bұryn-soңdy bolmaғan nәtıjege jetti ? 2007 jylmen salystyrғanda 54,2 paıyz. Әýe kerosınin ımporttaýdyң үlesi 50-den 30%-ғa tөmendegen.Tasymaldaý salasynda:1.KTK mұnaı құbyryn keңeıtý boıynsha Reseımen jәne aktsıonerlermen kelisimderge қol jetkizildi. 2. Bekitilgen kelisim-sharttardy oryndaý maқsatynda Әzirbaıjanmen Transkaspıı jobasyn iske asyrýdyң negizgi prıntsıpteri týraly kelisimge қol қoıyldy. Gaz salasyҚostanaı oblysynyң jәne Respýblıkanyң Oңtүstigindegi gazdy satyp alý baғalary 2008 jyldyң 1-jartyjyldyғynda 1000 tekshe metr үshin 55 AҚSh dollar deңgeıinde, al 2-jartyjyldyғynda 85 AҚSh dollar deңgeıinde shekteldi. Basқa aımaқtarda bұdan da tөmen baғalarmen satyp alynýda. 2008 jyldyң 31 jeltoқsanynda Energetıka jәne mıneraldy resýrstar mınıstrligi «Gazprommen» 2009 jyly 4,6 mln. tekshe metr kөleminde gazdy respýblıkanyң ishki naryғyna jetkizý jәne tranzıttik tarıfti (100 shaқyrymdyқ magıstraldy gaz құbyrlary arқyly 1000 tekshe metr үshin 1,4-den 1,7 dollarғa deıin) kөterý týraly hattamalarғa қol қoıdy.Bұl kelesi jyly gazben jaramdy-tұraқty қamtamasyz etýge senim artýғa mүmkindik týғyzady. Mınıstrlik arқyly өtken respýblıkalyқ bıýdjetten maқsatty transfertter esebinen jalpy kөlemi 120 myң adamdy құraıtyn 70-ten astam eldi meken gazben қamtyldy. «ҚazTransGaz Aımaқ» kompanııasymen «Өzen-Aқtaý» magıstraldy gaz құbyrynyң rezervtik tizbekteriniң құrylysy aıaқtaldy. Ol «MAEK-Қazatomprom» JShS jәne Aқtaý қalasynyң tұtynýshylaryna gaz jetkizý үshin gaz құbyrynyң tұraқty jәne қaýipsiz jұmysyn қamtamasyz etpek. Fakeldarda janatyn gazdyң kөlemi 1,8 mlrd. tekshe metrdi құrady. Bұl әli de kөp, әıtkenmen 2007 jylғy kөlemnen 35% az. «Beıneý-Bozoı-Aқbұlaқ» magıstraldy gaz құbyry boıynsha jobalaý құjattamasynyң jұmysy bastaldy.«Қazaқstan-Қytaı» magıstraldy gaz құbyrynyң құrylysy bastaldy. 2008 jyldyң aıaғyna deıin 660 shaқyrymғa trýba құbyrlary tөseldi. Mұnaı hımııasy «Ұlttyқ өndiristik mұnaı hımııalyқ tehnoparki» SEZ ınfraқұrylymyn құrý jөnindegi is-sharalardy jәne alғashқy kiriktirilgen gaz hımııalyқ keshendi қosa alғanda, aýқymdy daıyndyқ jұmysy bastaldy. Keshen ınfraқұrylymy nysandaryn salýғa bıýdjettik nesıeden bұғan deıin 10 mlrd. teңge bөlindi, 2009 jyly PSD әzirleý jөnindegi jұmystardy oryndaýғa jәne құrylystyң bastaýyn қamtamasyz etýge arnalғan kelisim-sharttar jasaldy («Korporatsııa AVE» AҚ ІRS kelisim sharty). Elektr energetıkasy2008 jyly өndiristiң de, tұtynýdyң da kөlemderi sәıkesinshe 4,8% jәne 5,5% өsti. «Soltүstik Қazaқstan ? Aқtөbe oblysy» қýat tasymaldaý aımaқaralyқ jelisiniң құrylysy aıaқtaldy. Atalғan қýat tasymaldaý jelisiniң құrylysy Aқtөbe oblysy elektr jelileriniң Қazaқstannyң EES-қa қosylýyn қamtamasyz etti.Tranzıttiң өtý қabilettiligin 630 MVt-dan 730 MVt-ғa deıin ұlғaıtýғa mүmkindik bergen «Қazaқstannyң Soltүstigi ? Oңtүstigi» tranzıtiniң 500 kV ekinshi қýat tasymaldaý jelisiniң «ıÝKGRES ? Shý» telimi paıdalanýғa berildi. «Energııany үnemdeý týraly» Baғdarlama men Zaңdy әzirleý jөninde daıyndama jasaldy.Kөmir өndirý salasy Shyғarý kөlemi 2007 jylғa қaraғanda 12%-ғa kөbirek, 104,9 mln. teңgeni құrady. Soңғy 10 jyl ishinde birinshi ret kөmir өndirýdiң 100 mıllıondyқ mejesi eңserildi. Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetimen 2020 jylғa deıin Қazaқstannyң kөmir өndirisin damytý tұjyrymdamasy maқұldandy.Energııa salasyn kөmirmen қamtamasyz etýdiң tıimdiligin arttyrý maқsatynda «Bogatyr Akses Kөmir» JShS asa iri kompanııasy aktsııasynyң 50% «Samұryқ-Қazyna» Ұlttyқ әl-aýқat қory» AҚ satyp alyndy. Reseılik tұtynýshylar Қazaқstannan jetkizilgen kөmirge shamamen 6 mlrd. teңge boryshty boldy. Atom өndirisi jәne ıadrolyқ energetıka2008 jyly ýrandy өndirý kөlemi 8512 tonnany құrady (2007 jylғa қaraı 129%). 5 ýran ken orny paıdalanýғa berildi. Tolyқ ıadrolyқ-otyndyқ tsıkly bar vertıkaldy-kiriktirilgen kompanııany қalyptastyrý maқsatynda jaқsy daıyndama jasaý үshin mynalar atқaryldy:Angarsk қalasynda Reseı Federatsııasynyң aýmaғynda «Ýran baıytý jөnindegi ortalyқ» JAҚ reseılik-қazaқstandyқ kәsiporny, ýrannyң geksaftorıdin өndirý boıynsha konservi zaýytynyң құrylysy jөnindegi «Ýlba Konversııa» қazaқstandyқ-kanadalyқ kәsiporyn құryldy. «Ýlba metallýrgııalyқ zaýyty» AҚ bazasynda jylý bөlýshi құrylғylardy өndirý zaýytynyң birikken құrylysy týraly AREVA kompanııasymen kelisimge қol қoıyldy. Geologııa men jer asty baılyғyn paıdalaný salasynda2008 jyly: Alaңdardy geologııalyқ tүpkilikti zertteý қazirgi zamanғy geologııalyқ negizge ıe bolýғa jәne қatty paıdaly қazbalardyң alýan tүrleriniң ken oryndaryn anyқtaýғa keleshegi bar 65 nysandy aıқyndaýғa mүmkindik beredi. 188 aýyldyқ eldi meken қosymsha aýyz sý қorymen қamtamasyz etildi.Kaspıı teңizinen sý jaıylғan aýmaқtaғy 4 aқaýly mұnaı skvajına, 85 өzinen өzi құıylyp tұratyn gıdrogeologııalyқ skvajına joıyldy.2008 jyly mindettemelerdi oryndalmaýymen baılanysty 37 kelisim-shart bұzyldy. Jer asty baılyғyn paıdalanýshylardyң atyna kelisim-sharttyқ mindettemeler men lıtsenzııalyқ sharttardy bұzғandyқtary týraly 153 jazbasha habarlama joldandy. Nәtıje kөrsetkendeı, jer asty baılyғyn paıdalanýshylardyң 80% -ғa jýyғy өz mindettemelerin tұraқty oryndady.Қazirgi ýaқytta energetıka mınıstrligimen jer asty baılyғyn paıdalanýғa arnalғan 887 kelisim-sharttyң oryndalýyna monıtorıng jүrgizilýde, onyң ishinde 2008 jyly bұryn jүrgizilgen konkýrstar men tikeleı kelissөzderdiң nәtıjeleri boıynsha 104 kelisim-shart, onyң ishinde 3 kelisim-shart ? «ҚazMұnaıGaz» ҰK» AҚ-men Ұryқtaý, Өli Kұltyқ jәne Jambyl ken oryndary boıynsha, sondaı-aқ 17 kelisim-shart ? «Sary-Arқa» SPK jәne 3 kelisim-shart ? «Batys» SPK jasaldy. Қazmұnaıgazdyң үlesi 16,81%-ғa deıin jetkizilgen Soltүstik Kaspıı boıynsha «Өnimdi bөlý týraly kelisimge» 2008 jyly өzgerister engizildi. 2008 jyly moratorııge baılanysty sharýashylyқ-aýyz sý maқsatyndaғy jer asty sýlarynan basқa, paıdaly қazbalardyң barlyқ tүrleri boıynsha jer asty baılyғyn paıdalaný құқyғyn berýge arnalғan konkýrstar өtkizilmedi. * * *Mıneraldy-shıkizat keshenindegi ınvestıtsııalar kөlemi 2008 jyly 21 mlrd. AҚSh dollarynan asty. Әleýmettik sala men jergilikti ınfraқұrylymdy damytýғa 210,7 mln. dollar, қazaқstandyқ mamandardy oқytýғa ? 67, 1 mln. dollar bөlindi.2008 jyly Energetıka jәne mıneraldy resýrstar mınıstrligimen «Jer baılyғy jәne jer asty baılyғyn paıdalaný týraly» Қazaқstan Respýblıkasy Zaңynyң jobasy әzirlendi jәne қazanda Parlament қaraýyna jaңa redaktsııada engizildi.Kөptegen қaıtalama normalardy eskere otyryp, Zaң jobasy «Jer baılyғy jәne jer asty baılyғyn paıdalaný týraly» Zaңdy jәne «Mұnaı týraly» Zaңdy biriktiredi. Paıdaly қazbalarғa birikken barlaý jasaý men shyғarýғa arnalғan kelisim-sharttar, sondaı-aқ SRP, servıstik jәne aralas sııaқty kelisim-sharttar tүrleri joıyldy. Zaң jobasymen konkýrs jeңimpazyn anyқtaýdyң ashyқtyғyn қamtamasyz etý maқsatynda jeңimpazdardy irikteý өlshemderge ekeýge deıin қysқartylғan konkýrstar negizinde jer қyrtystaryn paıdalaný құқyғyn berý protsedýrasy tolyқ retteldi:1) jazylatyn bonýstyң mөlsheri;2) aımaқty әleýmettik-ekonomıkalyқ damytýғa jәne onyң ınfraқұrylymyn damytýғa arnalғan jergilikti bıýdjetke tөlemder mөlsheri.Zaң jobasymen jobalyқ құjattardyң tolyқ tizbesi belgilendi. Sonymen birge jobalyқ құjattar kelisim-shart jasalғanғa deıin kelisilýdi bildiretin jaңalyқ engizildi, barlyқ protsedýralardyң merzimderi belgilendi. Memlekettiң ekonomıkalyқ қaýipsizdigin jәne jemқorlyққa қarsy is-қımyldy қamtamasyz etý үshin Zaң deңgeıinde jer қyrtystaryn, jer telimderin, aktsııalar paketin alý boıynsha memlekettiң basymdyққa ıe құқyғyn iske asyrýdyң tolyқ protsedýrasy belgilendi. Salanyң ereksheligin esepke ala otyryp, zaңғa ýәkiletti ғana emes, sondaı-aқ kollegııalyқ organ ? komıssııalardyң anyқ reglamentatsııa bar өkilettilikteri engizildi. Jalpy jaңa engizilgen өzgertýler eldiң mıneraldy-shıkizat keshenin ınvestıtsııalaý үshin қolaıly jaғdaılar jasaýғa jәne memlekettiң bıznes-қaýymdastyқpen yntymaқtastyғyn jeңildetýge baғyttaldy. Kөlik ınfraқұrylymy2008 jyly jүk aınalymy 6,6%-ғa, jolaýshylar aınalymy 1,9%-ғa artty. Respýblıkalyқ bıýdjette eseptegi jylғa қarastyrylғan қarjy bөlý jәne ınfraқұrylymdyқ jobalardy iske asyrýdyң jospar-kestesi 100%-ғa oryndaldy. Қazaқstandaғy tұңғysh әlemdik deңgeıdegi «Astana ? Şýchınsk» kүre jolynyң құrylysy aıaқtaldy jәne barlyқ alty jolaқ boıynsha jol қozғalysy ashyldy. Astana қalasyndaғy Oңtүstik aınalma joly tolyғymen bitti.Kestege sәıkes «Shar ? Өskemen» temir jol alaңy ýaқytsha paıdalanýғa berildi. Jalpy somasy 136 mlrd. teңgege «Eralıev ? Құryқ», «Қorғas ? Jetigen» temir joldary құrylysynyң үsh jobasy boıynsha kontsessıonerler jәne «Maқat ? Қandyaғash» temir jol alaңyn elektrlendirý belgilendi, sonymen birge barlyқ үsh kontsessıoner қazaқstandyқ kompanııalar bolyp tabylady. «Shar ? Өskemennen» aıyrmashylyғy atalғan jobalar memlekettik қoldaý sharalary kөrsetilmesten iske asyrylýda. Aқtөbe әýejaıynyң aerovokzaldy keshenin қaıta jaңғyrtý aıaқtaldy, Almaty әýejaıynyң ekinshi қazirgi zamanғy ұshý-қoný alaңқaıy salyndy. Қaraғandy әýejaıyn қaıta құrý jұmysy jүrgizildi, Almaty jәne Қaraғandy әýejaılaryndaғy mýltı modaldy jүk termınaldary paıdalanýғa berildi. Қazaқstan bүginde TMD-da eң үzdik jүıelik aeronavıgatsııany қoldanýda, ұlttyқ avıapark Eırbas-320 jәne Boıng-737 markaly 5 jaңa ұshaқtarmen tolyқty. Aқtaý negizgi aılaғy Kaspııdegi қazirgi zamanғa eң laıyқty jәne tez damýshy aılaқ bolyp tabyldy. Sonymen қatar ol jabyқ teңizde ornalasқan, sondyқtan bұl onyң әlemdik masshtabtaғy bәsekelestiktegi basymdyғyn tejeıdi.Aılaқtardyң bәsekege қabilettiligin arttyrý Aқtaý aılaғyn keңeıtý (soltүstik baғytta tıisti keңeıtý jobasy kestege sәıkes iske asyrylýda), sondaı-aқ Baýtıno jәne Құryқ aılaқtaryn damytý jәne қajetti қyzmet kөrsetý, jөndeý bazasyn jasaý arқyly қamtamasyz etilýde. Bұdan basқa, aılaқtardyң bәsekege қabilettiliginiң maңyzdy sharty men artý rezervi kөliktiң basқa tүrlerimen ıntegratsııalaý men kөliktik logıstıkany damytý bolyp tabylady. «30 korporatıvti kөshbasshylar» Қazirgi әlemdik halyқaralyқ jaғdaıdyң talaptaryn eskerip, serpindi jobalardyң өzektiligi naқtylanyp taldaý jүrgizildi.Jүrgizilgen taldaýdyң negizinde jalpy құny 54 mlrd. AҚSh dollarғa 45 serpindi jobalardan, onyң ishinde 36 mlrd. AҚSh dollaryna jýyқ somaғa 28 өndiristik jobalardan jәne 18 mlrd. AҚSh dollarғa jýyқ somaғa ınfraқұrylymdyқ jobalardan 17 өzekti «Bazaly tizbe» jasaldy. Tұraқty negizde үılestirýdi, onyң ishinde jergilikti jerlerge baryp iske asyratyn jұmysshy toptar құryldy. Іske asyrylý kezeңinde tұrғan jobalardyң vıdeo monıtorıngi ornatyldy. Memleket tarapynan 2008 jylғa arnalғan anyқtalғan respýblıkalyқ bıýdjette 6 serpindi jobany қarjylandyrýғa 61,9 mlrd. teңge қarastyryldy, kelesi үsh jylғa 700 mlrd. teңge bөlý josparlanýda;3 joba boıynsha jalpy somasy 365 mln. dollarғa memlekettik kepili jәne memlekettiң kepildigi berildi;Қazaқstannyң Damý banki on bir joba boıynsha nesıeli jeliler ashty, taғy da tөrteýi boıynsha өtinimder қaralýda, Eýrazııa damý banki bir jobany nesıelendirdi. 8 joba boıynsha ınvestıtsııalyқ preferentsııalar (salyқtyқ jәne kedendik jeңildikter) berildi, taғy da 3 joba boıynsha өtinimder ҚR ISM ınvestıtsııalar jөnindegi komıtette қaralýda. Jalpy құny 16,8 mlrd. AҚSh dollaryn құraғan 12 joba ұlttyқ kompanııalardyң қatysýymen iske asyrylýda.Astana қalasynyң өndiristik parkine 3 jobany jүzege asyrý үshin jer telimderi bөlindi jәne ınfraқұrylymnyң құrylysy bastaldy.2008 jyly 15 jobanyң үsheýi paıdalanýғa berildi:1. Temirtaý қalasyndaғy «Arselor Mıttal Temirtaý» AҚ sort prokattaý өndirisin ұıymdastyrý.2. «Silicium Kazakhstan» JShS (Қaraғandy қalasy) kvartstan metallýrgııalyқ shaқpaқtas өndirý.3. Shyғys ken ornynyң hrom kenin baıytý jөnindegi taý-ken, baıytý kombınatyn salý.