Elbasy saldyrǵan meshitter - Astanada «Áziret Sultan» meshiti ashylady

Ol sáýleti erekshe ǵıbadathana. Іrgetasyn Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń ІІІ sezi ashylýdan bir kún buryn 2009 jyldyń 31 maýsymynda Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń ózi kelip qalap edi. Mine, sol Alla úıi atalmysh Quryltaıdyń ІV sezi óte salysymen, Astana kúni halyqty qabyldamaq. Halqymyz meshittiń ashylýyn úlken oqıǵa dep esepteıdi. Sol sebepti ony asyǵa kútip otyrǵandar az emes, dep jazady «Egemen Qazaqstan» gazeti Elbasynyń uıytqy bolýymen halyq ıgiligine berilgen meshitter jaıly aýqymdy maqalada.

«Áziret Sultan» meshiti elordamyzdyń tá­ýel­siz­dik alańynyń soltústik jaǵynda asqaqtap tur. Ońtústik jaǵy Táýelsizdik saraıy. Dúnıaýı is-sharalar atalmysh saraıda ótse, dinı ǵıbadattar «Áziret Sultan» meshitinde atqarylyp, elge, Otanǵa, halqymyzǵa tilektestik bildiriledi, ıaǵnı saraıǵa kelgen jurt meshitke de kirip namaz oqyp, duǵa jasap, Jaratýshy Iemizden tilek tileıdi. Osy eki rýhanı ordanyń qarama-qarsysynda «Beıbitshilik pen kelisim» saraıy ornalasqany da qandaı ǵanıbet!

Meshit jobasyn Prezıdent N.Nazarbaevtyń ózi respýblıkalyq sáýlet konkýrsyna usynylǵan 26 jumys ishinen tańdap alǵan bolatyn. Alla taǵala úıiniń sáýlettik kelbeti men bezendirilýi shyǵystyq ta, orta azııalyq ta stılde emes, negiz­gi klassıkalyq qalypty saqtaı otyryp qazaq­stan­dyq erekshe jańa stılde jasalǵan deýge bolady. Meshitke qazaqtyń kóp salaly, baı oıý-órnekteri kóptep qoldanylǵan. Basqa elderde joq ereksheligi - oıýdyń fony men órnektiń ózi úılesimdi oqy­lady. Kóp qyrly ulttyq oıý-órnekter qazirgi zaman talabyna saı ǵımarattyń ishki kórinisine, qoldanylǵan relef tásiline, altynmen áshekeı­leýge baǵyndyra otyryp júzege asyrylǵan. Bul erekshe ǵımarattyń sońǵy qorytyndy akkordtaryn ortasynan eseptegende teń qashyqtyqta ornalasqan tórt munara tolyq­tyryp tur. Olar­dyń árqaısysynyń bıiktigi - 77 metr.

Meshit dese, sheteldik psıholog jazǵan bir oqıǵa jadymda qaıta-qaıta jańǵyrady da turady: «Birde qala ishin aralap kele jatqanmyn, - dep jazady álgi psıholog, - záýlim meshitterdiń biriniń qasynan ótip bara jatyp sál ǵana aıaldaýdy oılap toqtaǵanymda qasyma úsh-tórt jasar balasyn ertken bir áıel keldi. Janyndaǵy bala­qaı qolyn meshitke qaraı sozyńqyrap: «Mynaý ne?», - dep sura­dy. Anasy: «Bul - meshit qoı» dep jaýap qatty. Balasy: «Bul ne?» - dep sura­ǵyn qaıta qoı­dy. «Bul - meshit» degen jaýap taǵy da aıtyldy. Dittegen jaýabyn ala almaı turǵan bala taǵy da: «Bul ne?» - dep kishkene suq saýsaǵyn shoshaıtty. Qaıta-qaıta bir suraqty qoıa bergen perzentine ashýlanǵan áıel: «Balam, bul - meshit dep aıttym ǵoı saǵan»,- dep zekip tastady. Psıholog bolǵan soń, myna oqıǵany kórip turyp úndemeı qalýǵa dátim shydamaı, álgi áıelge: «Keshirińiz, hanym, balańyz sizden meshittiń atyn ǵana surap turǵan joq. Ózi kúnde kórip júrgen jaı úılerge uqsama­ǵan soń, onyń adamdarǵa ne úshin qajet ekendigin suraǵan joq pa?» - deýge májbúr boldym.

Iá, oılap otyrsam, búldirshin ekesh búldir­shin­di de sonsha qyzyqtyrǵan suraq meshit mańy­nan ótken kez kelgen eresekterdi de tolǵandyrsa kerek. Óıt­keni, meshittiń atyn bilgenimen zatyn, qoǵam­daǵy barsha qadir-qasıetin kúni búginge deıin tolyq uǵyna qoımaǵan jandar bul ómirde az ba?! Osy tur­ǵydan qaraǵanda, bizdińshe, meshit­ke «Namaz oqıtyn jer» dep jalań anyqtama bere salý az. Sebebi, Alla taǵala úıine shynaıy yqy­laspen kir­gen jannyń ishki dúnıesindegi alaburt­qan alasapyran sezimderdi bir-aq sózben túıin­deýge bolmas. Son­dyqtan aldymen meshit uǵymy jaıly sóz qozǵaıyq.

Meshittiń mán maǵynasy «sájde, qulshylyq jasaıtyn oryn» degendi bildiredi. Al sharıǵa­tymyzdaǵy mánine keler bolsaq, Allaǵa ıman keltirgen musylmandar jınalyp namaz oqıtyn, ózge de qulshylyqtaryn jasaıtyn qasıetti meken degen uǵymdy bildiredi. Sondaı-aq meshitti kóńili jabyrqaý jandar pana taýyp, ómirden taýqymet kórip qınalyp júrgen adamdar demeý kóretin jer dep te túsinýge bolady. Sondyqtan meshit degende, eń áýeli onyń tek syrtqy záýlim kórinisi ǵana emes, adam júregin rahatqa keneltip jan dúnıesin qanattandyryp jiberer rýhanı jaǵy erekshe atalýǵa tıis. Óıtkeni, meshit - barsha musylman­dar­dyń kúndelikti kúıbeńi, ıaǵnı dúnıaýı tirshi­lik­terin umytyp, asa maqtaýly jáne barlyq kemshilik ataýlydan pák Uly Táńiri aldynda bas ıip miná­jat jasaıtyn oryn. Sondaı-aq ol musylman­dardyń eń qasterli duǵa-tilekterin Alla taǵalaǵa pendelik kúná-jazyqtaryna keshirim surap, táýbe etetin jeri. Tórtkúl dúnıeniń tórt buryshynda osylaı jalbaryna jaıylǵan alaqan­dardyń tile­ýine Jaratýshy Iemizdiń meıirim nazary, raqymy túsken kezde, búkil jer jahan aıryqsha nurlanyp sala beredi.

Meshitte adam rýhy Qudaı taǵalaǵa meılinshe jaqyndaı túsedi. Al adam jany úshin Táńirimen ishteı tildesip, jan dúnıesin aqtaryp salǵannan asqan baqytty sát joq. Óıtkeni, pendeniń Alla taǵalaǵa eń jaqyn sáti sájdege mańdaı tıgizgen kezi. Qysqasy, Islam dininiń eń asyl qundylyq­tarynyń biri - meshit. Sol úshin musylmandar múm­kindiginshe meshit salýǵa erekshe yqylasty bolǵan. Olar bir mekennen ekinshi bir jerge kóship barǵan kezde, aldymen qulshylyq jasaıtyn meshit saldyrýdy jón sanaǵan.

Musylmandardyń ǵıbadat jasap, namaz oqý­la­ry úshin meshit turǵyzýdyń saýaby da mol. Osy tus­tan sózimizdi bir túıer bolsaq, qaı eldiń me­shiti kóp hám jamaǵaty uıymshyl, yntymaǵy men birligi kúshti, ımany bekem bolsa, sol elge baqyt qusynyń saıasy uzaǵyraq túsip turady der edim.

Meshit salý - bir kezderde Allanyń súıgen quldary paıǵambarlar shuǵyldanǵan qasıetti is bolǵan. Tym sonaý Adam (a.s.) atamyzdyń zamanynda da Alla taǵalaǵa qulshylyq jasaıtyn oryn bolǵandyǵy jaıly tarıhı derekter bar. Mysaly, Qasıetti Qaǵbanyń tarıhyna qatysty Ibn Zııa atty zııalynyń eńbeginen tómendegideı joldardy oqydym: «Adam (a.s.) jánnattan jerge túsirilgen­de Alla taǵalaǵa: «Ýa, Rabbym, maǵan ne boldy, men nege perishtelerdiń daýystaryn da, sybyrlaryn da estı almaı qalǵanmyn?» - dep suraǵanda Jaratýshy Iemiz: «Qateligińnen, eı, Adam! Alaıda jer betinde Meniń razylyǵym úshin bir úı turǵy­zyp, perishtelerdiń Arshty aınalyp jatqanyn kórgenińdeı sol úıdi táýap et, Meni esińe al», - dedi». (Ibn Zııa. Qasıetti Mekke tarıhy men ál-Haram meshitiniń tarıhy. Beırýt 1997, 55 bet). Mine, bul málimet Allaǵa qulshy­lyq jasaıtyn oryn turǵyzýdyń áý basta Jaratýshy Iemizdiń tikeleı pármenimen bastalǵanyn kórsetedi.

Meshit salýdyń tarıhyna kóz jibersek, jer betindegi eń alǵashqy meshit Mekke qalasyndaǵy qasıetti Qaǵba ekenin bilemiz. Quran Kárimde bul aqıqat anyq aıtylǵan: «Adam balasy úshin (qul­shylyq jasaý úshin jer betinde) alǵash qu­rylǵan úı Mekkedegi (Qaǵba). Ol óte berekeli jáne búkil álem (adamzat) úshin týra joldyń bas­taýy» («Álı Imran» súresi, 96-aıat).

Keıinirek qasıetti Qaǵbanyń irgetasyn Alla taǵalanyń buıryǵymen ákeli-balaly paıǵambar­lar Ibrahım (a.s.) men Ismaıyl (a.s.) qaıta qalady.

Mine, sol Paıǵambarlardan (a.s.) bastaý alǵan osy ıgilikti is hazreti Muhammed (s.ǵ.s.) paıǵam­barymyzdyń dáýirinde búkil dúnıejúzine Islam dininiń taralýymen qatar Allanyń úıleri de salyna bastady. Osy rette Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) dáýirinde meshit salý máselesi qalaı órbigeni jaıly da bir-eki aýyz aıta keteıin.

Musylmandar hıjradan buryn namazdy kóbi­nese úılerinde nemese ózge de yńǵaıly jerlerde oqıtyn. Máselen, áıgili sahaba Árkamnyń úıi Islamdy úıretý ortalyǵy, ári meshit retinde paıda­lanylǵan. Hazret Omar (r.a.) Islam dinin qabyl­daǵan soń, musylmandar Qaǵbada namaz oqı bastady. Ál-Haram meshitinde jasalǵan ǵıbadattyń saýaby da basqa meshitterde oqylǵan namazdardan áldeqaıda mol bolýynyń ózi bul meshittiń Alla­nyń nazarynda qanshalyqty joǵary ekendigin kórsetse kerek. Alla elshisiniń (s.ǵ.s.) bir hadı­sin­de: «Bul meshitte oqyǵan namazdyń saýaby, basqa meshitterde oqylǵan namazdar saýabynan myń ese artyq, al Ál-Haram meshitinde (Mekke­degi) oqyl­ǵan namazdyń saýaby meniń Madına­daǵy meshi­timde («Másjıd án-Nábaýı») oqyǵan namaz saýabynan júz myń ese artyq» delingen. Endeshe, ál-Haram meshitinde oqylǵan bir namaz basqa meshit­terde oqylǵan namazdan 100 myń ese artyq.

Ardaqty Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) Mekkeden Mádınaǵa qonys aýdarǵan kezde ózin qushaq jaıa qarsy alǵan Mádınalyq musylmandarmen birge qalanyń ońtústik jaǵyndaǵy Qubada meshit saldyrdy. Quran kárimde ol: «Bastapqy kúnnen beri taqýalyq negizinde salynǵan meshit» dep madaqtal­ǵan («Táýbe» súresi, 108-aıat).

Ahmad ıbn Hanbal jáne Tırmızı rıýaıat etken Alla elshisiniń hadısinde: «Quba meshitinde oqyl­ǵan bir namaz umra qajylyǵynyń saýabyna teń», - delingen. Sondaı-aq Buharı men Mýslımniń rıýaıatynda Alla elshisiniń Quba meshitine ár senbi kúni keıde jaıaý, keıde kólikpen kelip qulshylyq jasaı­tyndyǵy aıtylǵan. Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) sahabalary da: «Eger adamdar Quba meshi­tinde oqyl­ǵan namazdyń saýabyn bilgende, oǵan túıeni qara terge salyp barsa da jeter edi», - dep osy bir múbárak meshitte namaz oqýdyń abzal­dyǵyn tilge tıek etken. Sóıtip, Mádına qalasyna kele sala, Alla elshisi (s.ǵ.s.) meshit salýdy qolǵa aldy.

Osylaısha, meshit ári Allaǵa qulshylyq jasaıtyn oryn, ári dinı, qoǵamdyq ortalyqqa aınaldy. Shetelderden kelgen elshiler, túrli ult pen ulys ókilderi de osy meshitke atbasyn tireıtin. Keıde bul meshit eki adam arasynda týǵan daýǵa tórelik jasaıtyn bılik ornyna da, joq-jitik, miskinderge járdem beriletin kómek úıine de aınalyp ketetin. Halyqqa nasıhat ýaǵyz aıtatyn rýhanı ortalyq ta osy ǵıbadathana bolatyn.

Islam tarıhyna úńiler bolsaq, meshitterde Quran ilimi, Tápsir, Hadıs, Sharıǵat ilimderimen qa­tar, medıtsına, matematıka, astronomııa sekildi jaratylystaný pánderi de oqytylǵanyn kóremiz. Keıinirek meshitter janynan medrese, qaıy­rymdylyq úıi sekildi qosymsha ǵımarattar salynyp, meshitterdiń Alla taǵala úıleriniń ǵylymı ınstıtýtqa aınalǵanyna kýá bolamyz.

Meshit - birlik pen yntymaqtyń, ımandylyq pen baýyrmashyldyqtyń rýhanı qaınar kózi. Meshit - kez kelgen múmin, musylmandy tiline, násiline, ultyna qarap bóle-jarmaı bastaryn bir jerge toǵystyratyn qutty meken. Endeshe, meshit salynsa, osy maqsatpen salynýǵa tıis. Al tek bir ǵana topqa, rýǵa, júzge, ultqa arnap meshit salýǵa sharıǵatymyzda ruqsat etilmeıdi.

Osy tusta bir máseleni qozǵaı ketý jón sııaq­ty. Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) kezinde Quba meshi­tine jaqyndaý jerge ekijúzdi munapyqtar erekshe meshit saldyrdy. Maqsattary musylman­dardyń arasynda búlik shyǵaryp, birlik-ynty­maqtaryna syzat túsirý edi. Meshit bitkennen keıin, olar Paı­ǵambarymyzdy (s.ǵ.s.) shaqyryp, namaz oqıtyn­dar­ǵa ımam bolýdy, meshitti berekege aınaldyrýdy suraıdy. Alla elshisi (s.ǵ.s.) Tabýk shaıqasyna da­ıyndalyp jatqandyqtan, óti­nish­­terin qabyl­da­mady. Tabýkten qaıta oralǵanda olar taǵy da kelip, tilekterin qaıta bildirdi. Osy kezde Alla taǵala olardyń bet perdelerin ashyp, ekijúzdi ekendikterin, musylmandarǵa zııan kelti­rýge tyrysyp jatqandyǵyn bildiretin arnaıy aıat túsirip, olardyń naǵyz beınelerin kórsetip berdi. Ol «Táýbe» súresiniń tómendegi aıaty edi: «Keı­bi­reýler zııan keltirý, kúpirlikti kúsheıtý, musyl­mandar arasyna jik salý úshin, buryn­nan Allaǵa jáne onyń Elshisine qarsy turǵan adamnyń ke­lýine daıyndyq úshin meshit salyp, «Tilegimiz tek qana ıgilik» dep ant sý ishedi. Aqıqatynda olardyń asqan sýaıt eken­digine Alla aıǵaq bolady. Ol meshitte, áste, namaz oqýshy bolma» («Táýbe» súresi, 107-108-aıattar).

Osy eskertýden keıin Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) birneshe adam jiberip, álgi úıdi qulatqyzyp tastady. Endeshe, meshitti búlik shyǵarý, el arasyna iritki salý, yntymaqty ydyratý úshin saldyrý durys emes.

Bul aıtylǵandar súıikti Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) kezindegi jaǵdaılar edi. Osy ónegeni tý etken sahabalar men olardan keıingi dáýirlerdegi musylman jamaǵaty meshit salyp, ony materıal­dyq jáne rýhanı turǵydan kórkeıtý isine kóp kóńil bólip, kúsh-jiger jumsady. Qasıetti Quran kárimde: «Allanyń meshitterin shynaıy túrde Allaǵa jáne aqyret kúnine sengen, namazdy tolyq oryndaǵan, zeket bergen, Alladan ǵana qoryqqan kisiler kórkeıtedi. Mine solardyń týra jol tabýshylardan bolýy úmit etiledi» delingen aıat bar («Táýbe» súresi, 18-aıat).

Keıbir ǵulamalar bul aıatta Mekkedegi «ál-Haram meshiti» sóz bolady deıdi, degenmen, álem­degi kez kelgen meshittiń baǵyty, qubylasy sol negizgi meshitke qaraıdy. Sondyqtan bul aıat kez kelgen meshitke qatysty.

Meshit salý - júregi Alla dep soǵatyn, Alla degende, ózge isti bir shetke ysyryp qoıatyn, Alla buıyrǵan namaz, zeket sekildi qulshylyqtardy erekshe tebirenispen (jaýapkershilikpen) iske asyratyn, ólgennen keıingi máńgi ómirdiń tabysty, jemisti jáne jeńisti bolýy myna ómirde jasaǵan izgi amaldarmen baılanysty ekendigine tolyq senetin jan­nyń shyn kóńilinen shyǵatyn rahymdy is.

Keń baıtaq Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde ilgerirekte salynǵan kóne meshitter, nemese soń­ǵy jyldarda boı túzep jatqan jańa ǵıba­dathanalar bári de osyndaı nıetpen salynýda dep senemiz.

Elbasy Nursultan Ábishuly Nazar­baevtyń tikeleı bastamasymen, qoldaýymen boı kóter­gen meshitterdi myńdaǵan jurttyń qatysýymen úlken saltanatpen ashyp júrgenimiz eske túsedi. Son­daı-aq Elbasynyń óziniń de osynaý ıgilikti istiń basy-qasynda bolyp qana qoımaı, ýaqytynyń tyǵyz ekenine qaramastan, Alla úıleriniń ashylýlaryna qatysyp júrgenin de maqtanyshpen aıtqan lázim. Ony elimizdiń, qo­ǵamymyzdyń ıman­dylyǵy men rýhanı damýyna kórsetilgen úlken qoldaý dep bilem. Iá, sońǵy on shaqty jyl ishinde respýblıkamyzda arhıtektýrasy biregeı birqatar sáýletti meshitter boı kóterdi. Bul tusta bizdi qýandyrǵan bir jáıt- meshit salyp, Alla taǵala razylyǵyna bólenýdiń aıqyn úlgisin Nursultan Ábishulynyń ózi kórsetip júrgen­digin­de. Ol Otanymyzdyń túrli aımaqtary­nan elimiz táýelsizdik alǵaly 10-ǵa jýyq meshit saldyryp, halqynyń mereıin ústem etip keledi. Reti kelip turǵan soń N.Á.Nazarbaev saldyrǵan ózge de ǵıbadathanalar jaıly da aıta ketýdi jón kórip otyrmyn.

 «Almaty Ortalyq meshiti»

Ótken ǵasyrdyń 90 jyldarynyń aıaǵynda boı kóterip, halyqty úlken qýanyshqa bóledi. Qansha qıynshylyq bolyp jatsa da Elbasynyń meshittiń bitýine úlken kúsh salǵanyn aıtý lázim. Qazaq­stannyń ońtústik astanasynyń kórkine aınalǵan záýlim bul ǵımarat burynǵy eski qulshylyq úıiniń ornynda boı kóterdi. Ol aýmaǵy jaǵynan res­pýblıkamyzdaǵy úlken meshitterdiń biri. Ǵımarat bes myń adamǵa arnalǵan.

Tórt munarasy bar. Bas munaranyń bıiktigi 40 metr. Bul hazreti Muhammedke (s.ǵ.s.) paıǵam­barlyqtyń qyryq jasta qonǵandyǵyn, al tórt munara - tórt halıfany bildiredi.

 «Qarasaı batyr» meshiti

 Almaty oblysy, Qarasaı aýdany, «Úshqońyr» (burynǵy Shamalǵan) aýylynda salynyp, 2000 jyly 6 shildede Elbasy 60-qa tolǵan kúni óziniń qatysýymen saltanatty túrde ashyldy. Ǵımarat tuńǵysh Prezıdentimiz dúnıege kelgen jeri Úshqońyr kentiniń batys bóliginde, Qaskeleń-Uzynaǵash tas jolynyń sol jaǵyndaǵy Úshqońyr taýynyń eteginde.

Alla úıiniń bıiktigi 18,5, kúmbeziniń bıiktigi 22,6, sheńberi 9 metr. Altynmen aptalǵan aıshy­ǵynyń bıiktigi 3 metr. 4 buryshynda ǵımaratqa kórik berip turǵan 15 metrlik 4 munara bar. Meshit 1500 adam qulshylyq etýge arnalǵan.

 «Aqorda meshiti»

 Aqordanyń qurylysy bitip, ashylý saltanaty belgilengen 2004 jyldyń 22 jeltoqsanynda ashy­lýy rásimine shaqyryldym. Úlken úıge kirmes buryn halqymyzdyń salt-dástúri men dinimizdiń qaǵıdalary oryndaldy. Elge, Otanǵa, halqymyzǵa amandyq, bereke birlik, yntymaq, tatýlyq, baqyt pen baılyq tilep, qurbandyq shalynyp, Qudaı taǵaladan tilek tilegen soń Nuraǵań bastap Aqordaǵa kirdik. Elbasynyń ózi bastap júrip qabattardy, bólmelerdi aralap shyqtyq. Sosyn Aqordadaǵy meshitke kirdik. Iá, memleket basshysy ordasynda meshittiń de bolýyn eskergen eken. Ǵıbadathanada bolýy tıis nárselerdiń bári de qaperde bolypty. Mıhrab ta tur. Sáýlettik jaǵy da minsiz. Sóıtip, Aqorda meshitinde Nuraǵań jáne birneshe kisiler bolyp sálem namazyn oqydyq. Elge, Otanǵa, Elbasyna Jaratýshy Iemizden tilek tilep, duǵa jasadyq.

Memleket basshysyna túrli deńgeıdegi patshalar, prezıdentter, premer-mınıstrler men mınıstrler, qoǵam jáne ǵylym, din qaıratkerleri de resmı saparmen kelip jatatyny belgili. Olaı bolsa, olardyń arasyndaǵy musylmandardyń da Aqorda meshitine kirip namaz oqýlaryn da eskergeni úshin Elbasyna ári rıza boldyq, ári súısindik, Qudaı tilegińizdi bergeı dedik.

 «Qyzyljar» oblystyq ortalyq meshiti

 Onyń irgetasy 2001 jyly qalandy. Elbasy 2004 jyly Saýd Arabııasy Koroldigine jasaǵan resmı sapary kezinde Reseımen shekaradaǵy Qyzyl­jarda meshit salyp berý týraly taq murageri hanzada Sultan bın Abdel Azızge ótinish bildirgen edi. Sol joly ol qaıyrymdylyq kómek jasap, 2 mln. AQSh dollary mólsherinde qarjy bóldi.

2005 jyldyń 27 qarashasynda sol kezdegi oblys ákimi T.A.Mansurovpen meshitti saltanatty túrde ashtyq.

 «Nur Astana» ortalyq meshiti

 «Nur Astana» ortalyq meshitiniń qurylysy 2002 jyly bastalyp, 2005 jyly naýryzda paı­dalanýǵa berildi. Ol Astananyń Qabanbaı batyr dańǵylynda ornalasqan. Alla úıin Qatar memle­ketiniń Ámiri sheıh Hamad bın Halıfa ál Sánı­dyń qaıtarymsyz syı retinde bólgen qarjysyna turǵyzyldy.

Onyń qurylysy aıaqtalǵanǵa deıin Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń tikeleı nazarynda boldy. Dinba­sy retinde men ǵımarattyń ishki-syrtqy jumystary men bezendirilýin qadaǵalap, árlep, túrlendirýge qoldanylǵan boıaýdyń tústeri men jazýlarǵa kóńil bólip, baqylap otyrdym.

Nursultan Ábishuly Nazarbaev 2005 jyly 22 naýryz merekesi kúni meshittiń ashylý saltanatynda barsha musylman halqyn elordadaǵy úlken ımandylyq úıiniń paıdalanýǵa berilýimen qut­tyq­taı kele, 1994 jyly Saýd Arabııaǵa arnaıy jasaǵan saparynda osy eldiń koroli Fahd bın Ábdel Azız syıǵa tartqan qasıetti Qaǵbanyń jabýy - kısýanyń bir bóligin jáne qasıetti Quran kárimdi meshitke syı etti.

«Hıbatýlla Tarazı» meshiti

 Taraz qalasynda 2007 jyly sáýir aıynda paıdalanýǵa berildi. Elbasy N.Á.Nazarbaev 1996 jyly osynda kelgen kezekti saparynda Taraz qala­synyń Islam dinin taratýdaǵy tarıhı mańy­zyna toqtala kelip, shaharǵa záýlim bir meshit turǵyzý jaıly aıtqan. 2000 jyly qalanyń Tóle bı jáne Ulbıke kósheleriniń qıylysqan tu­syndaǵy burynǵy jazǵy tsırk alańy retinde paıdalanyp kelgen aýmaǵy 2,5 ga jer Elbasy tapsyrmasymen meshit qurylysyna bólinip berildi.

Dinordasy qalanyń qaı tusynan qarasa da kózge alystan shalynatyn, 1500 adam namaz oqı alatyn, bıik te, záýlim ǵımarat, ári ol qalanyń bas kóshe­siniń basynda. Munarasynyń bıiktigi 35 metr.

Meshit 2007 jyly 27 sáýirde, juma kúni Elba­sy­nyń qatysýymen saltanatty túrde ashyldy. 50 myńǵa jýyq kisi jınaldy. Alla úıine Tarazdan shyqqan ǵulama, zamanynda Kaırdegi Sultan Beıbarys medre­sesinde ustazdyq etken, birqatar asa baǵaly eńbek­terdiń avtory Hıbatýlla Tarazıdiń (1271-1330) esimi berildi. 2012 jyly onyń AQSh-tyń Prınston ýnıversıtetiniń qoljazba qorynan tabylǵan eńbegin aýdaryp, jeke kitap etip shyǵardym.

 «Nur ǵasyr» meshiti

 Aqtóbedegi bul ǵajaıyp meshitti Elbasy tike­leı saldyrmasa da oǵan qatysy bar.

Meshit qurylysy 2006 jyly bastaldy, oǵan oblys jáne qala turǵyndary, onyń ishinde ulty­na, násiline, tipti dinı ustanymyna qaramastan barlyq turǵyndar belsene atsalysty. 2005 jyl basynan 2009 jyldyń 1-shi qańtaryna deıingi merzim ishinde qurlysqa 1 901 452 769, 56 teńge qarajat jınaldy. Halyqtyń osyndaı yqylasy arqasynda «Nur ǵasyr» meshitiniń qurylysy eki jarym jyl ishinde aıaqtalyp, 2008 jyly 22-qyrkúıekte qasıetti ramazan aıynda saltanatty túrde ashylý rásimi ótti.

Meshittiń tórt munarasy bar. Árqaısysynyń bıiktigi 63 metr.

Meshittiń ashylý saltanatyna dostas eki el - Qazaqstan men Reseıdiń Prezıdentteri N.­Á.Nazarbaev pen D.A.Medvedev kelip, halyqty qýa­nysh­­ta­rymen quttyqtady. Reseı sekildi alyp eldiń prezıdenti D.A.Medvedevtiń Qazaqstannyń bir oblysyndaǵy meshittiń ashylýyna kelýi, onyń eń áýeli N.Á.Nazarbaevqa, halqymyzǵa jáne onyń dinine kórsetilgen syı-qurmeti dep bilý kerek.

Sóıtip, «Nur-ǵasyr» meshitiniń ashylý saltanaty oblys ómirindegi, tipti Otanymyzdaǵy úlken oqıǵa boldy.

 Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iasaýı meshiti

 2000 jyldyń kúzi. Búkil túrik halqynyń rýhanı ordasy, tarıhymyzdyń talaı oqıǵalarynyń kýási bolyp kele jatqan qart qalanyń 1500 jyldyq toıyna ıÝNESKO delegatsııasy, túrik halyqtarynyń prezıdentteri men premer-mınıstrleri, túrli deńgeıdegi memleket, ǵylym men qoǵam qaıratkerleri, jalpy halyq jınalyp úlken mereke ótkizildi. Osy jıynǵa arnalyp halyq­aralyq ǵylymı-teorııalyq konferentsııa uıymdastyryldy.

Osy kúnderi dúıim jurt aldynda eki prezıdent oıshyl, aqyn, dana baba kesenesiniń ońtústik shyǵysyndaǵy bir shaqyrymdaı tusqa: «Bul jerge bolashaqta Qoja Ahmet Iasaýı atyndaǵy meshit salynady» dep jazylǵan úlken belgitas qoıdy. Meshitti Túrkııa salatyn boldy.

Sodan túrik sáýletshileri iske kirisip, meshit­tiń eki jobasyn jasady. Olarmen N.Á.Nazarbaev tanysqan soń Orta Azııalyq úlgide jasalǵan jobasyn tańdap, oǵan kelisetini jaıly qol qoıyp, rásimdep bekitip berdi.

Túrkistan meshitiniń qurylysy keler jyly bitip, halyqtyń qýanyshyna ortaqtasatyn shy­ǵar­­myz degen úmittemiz.

 Ońtústik Qazaqstannyń bas meshiti

 Nuraǵań Birikken Arab Ámirliginiń memleket basshysynyń Shymkentke kelgen saparynda oblys ortalyǵyna úlken meshit salyp berý týraly ótinish jasady. Ol qup alynyp, sáýletshiler iske kirisip ketti.

2007 jyly qurylysy bastalǵan oblystyq ortalyq sol meshit Shymkent qalasyndaǵy toǵyz joldyń toraby, Almaty - Tashkent pen Temirlan tas joly qıylysynda boı kótergen. Oǵan 3 gektardan astam jer bólingen. Alla taǵala úıi sáýleti qazaqtyń kıiz úı sıpaty beınesinde salynýda. 4 munarasy bar. Bıiktigi 37 metr.

3 myń oryndyq ǵıbadathana bitýge taqaý.

Meshit Allanyń úıi bolǵandyqtan, ony kórgen jan da eń aldymen Alla taǵalany eske alady, dinin oılaıdy, qulshylyq, namaz jaıly pikir qorytady. Asqaqtaı boı kótergen meshit­terdi kórgen jannyń namazǵa, dinge degen yqy­lasy men qurmeti arta túsedi dep oılaımyz. Óıt­keni, meshit mańyzynyń ózi onda jasalatyn qulshylyqta jatyr. Allanyń súıikti quly, adam balasyna jiberilgen sońǵy elshi hazreti Muhammed (s.ǵ.s.) paıǵambarymyzdyń bir hadı­sinde: «Eger adamdar Allanyń úıleriniń birinde jınalyp, Quran oqyp, ony ózara talqy­laıtyn bolsa, olarǵa mindetti túr­de jan tynyshtyǵy túsedi jáne olardy rahym­shylyq búrkep perish­teler qorshaýyna alady. Alla olardy Óziniń quzyryndaǵylar janynda eske alady» - delingen. Endeshe, Alladan tilerimiz me­shit­terimiz ishki rýhy taza, minezi kórkem, ımany te­reń, bilimi mol, qulshylyǵy kóp jandarǵa tolsa eken.

2012 jylǵy sanaq boıynsha Qazaqstanda qazir 2300-den astam meshit bar. Olar negizinen halyq­tyń, jekelegen kásipker azamattardyń demeýshili­gimen boı kótergen.

Ózim de Ońtústik Qazaqstan oblysy, Túlkibas aýdany, Shaqpaq baba kentinde Birikken Arab Ámirliginiń demeýshiligimen 150 oryndyq Alla úıin saldyryp berdim.

Qazaqstandaǵy barlyq meshitterdiń 99,9 paıyzy QMDB-ǵa tirkelgen. Sol arqyly dinı ister qazir bir ortalyqtan basqarylady. Bul Islam dininiń durys nasıhattalýyn, kóp ultty Qazaq­stan musylmandarynyń birligi men yntymaǵyn qamtamasyz etedi.

Biz árdaıym meshitterimizdiń ǵıbadat orny ǵana emes, sondaı-aq dinı-rýhanı ortalyqqa da aınalýyn murat etemiz. Qudaıǵa qulshylyq etý úıiniń shańyraq kóterýine demeýshilik jasaǵan úlken júrekti, ıgi tilekti abzal azamattar men olardyń otbasylaryna alǵys bildirip, olarǵa Jaratqannyń nury jaýǵaı, ózderine zor densaý­lyq, jasap jatqan is-amaldaryna Alla taǵala­nyń bereke-birligi bolsyn dep duǵa jasap otyramyz. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s): «Kimde kim Allanyń razy­lyǵyn qalap meshit turǵyzsa, Alla taǵala oǵan jánnatta sondaı úı turǵyzady» degen. Elimizde meshit salýǵa at salysqan árbir azamat úshin jánnatta biz elestete almaıtyn sondaı záýlim saraılar salynýyn Alladan tileımiz.