Elbasy Nursultan NAZARBAEV: JOL BASTAÝ QIYN BOLMAIDY, JANYŃDY UǴAR JOLDASYŃ BOLSA

                     *        *         *

     Qurmetti qaýym!

      Qadirli Ábish Kekilbaıuly!

      Búgin elimizdiń mádenı-rýhanı ómirindegi jarqyn da jarasymdy, abzal da ardaqty, merekeli kúnniń biri.  Kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, sóz óneriniń sardary, qazaq ádebıetiniń sańlaǵy Ábish Kekil­baıuly 70 jasqa tolyp otyr. Maǵynaly ǵumy­rynyń mazmundy shaqtaryn, ónegeli ómirbaıanynyń ómirsheń betterin tabıǵı talanty­men órnektegen, eńbek joldaryn hal­qynyń ǵumyrnamasymen ózek­tes órgen aıtýly daryn Ábish Ke­kil­baıuly osyndaı tamasha da ta­ǵy­lymdy kúndi bizben, búgingi za­man­dastarymen, birge qarsy alyp otyr.

Jemisti jyldar men jeńisti jol­dardy jalǵaǵan jaısań jasy­ńyz qutty bolsyn, qadirli Ábeke!

      Kekilbaevtyń tvorchestvolyq tabystaryn, bul salada shyqqan shyń­daryn, qyrýar eńbekterin zııa­ly dostary aıta jatar. Meniń aıtarym basqa.

     Ata-babamyz armandap ótken uly kúnge - Azattyq pen Erkin­dikke qol jetkizgen tarıhı kezeńde tize qosyp, Táýelsiz kúnderdiń jarqyn jylnamasyn jazýǵa atsa­lys­qan jandardyń ishinen men Ábish Kekilbaıuly esimin árkez rıza kóńil, rııasyz sezimmen aıta júremin.

Búgin esime 1991 jylǵy jeltoqsan aıynda Almaty qalasyndaǵy Respýblıka saraıynda ótken Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdentin ulyqtaý saltanatyndaǵy Ábish Kekilbaıulynyń sózi oralyp tur. Sonda jurtymyzdyń aldynda tebirene sóz saptaǵan Ábekeń: "Oıdaǵymyz boldy. Ortamyz toldy. Tóbedegi keldi. Tóreleskende de renjıtin retimiz joq. Tek uzaǵynan súıindirgeı. Aq joldyń aldyndamyz. Úlken tilektiń ústindemiz", dep tolǵaǵan edi. Qýanyshtan kókirekteri atoı salǵan saltanatty qaýym bul sózdi "bárekeldi" dep aq tilek, appaq batadaı qabyldap, qostaǵan bolatyn.

Memleket qurý degen aýyr sharýalardy, kúrdeli min­detterdi júzege asyrý kezinde meniń janymda qa­jet kezinde Ábish Kekilbaıuly birge boldy. Jańa tur­patty, búginde 18 jasqa tolyp otyrǵan táýelsiz Qa­zaqstan Respýblıkasynyń tarıhı ómirbaıanyn birge ja­zysýǵa atsalysty. Menimen saparlas bolǵan serik­terim­niń ishinde men Ábish Kekilbaıuly esimin erekshe ataımyn. Ábekeń qaı qıyrǵa salsam da, qııadan kórin­di, qaı tereńge salsam da boılap ta, oılap ta shyǵa bil­di. Oıymdaǵynyń oraıyn tapty, qaı iste de qaı­rat­kerlik pen erik-jigerdiń úlgisin kórsetti. Mem­le­ket­tik-qoǵamdyq qyzmettiń alasapyran arasynda júrip, qalamyn odan ári ushtaı bildi. Qazaq ádebıetiniń ǵana emes, qazaq saıası oılaý júıesiniń jańa belesterin qam­tıtyn syndarly tolǵaýlar men saldarly maqalalar jazdy, el men jerdiń búgini men erteńi týraly kósil­gen oı, kósem sóz týdyrdy. Til taǵdyryn, dil taǵ­dy­ryn, din taǵdyryn ushtastyrǵan ulaǵatty pikirleri men urymtal oılary jurtynyń júregine jetti.

     Argentınanyń ataqty qalamgeri Horke Lýıs Borhestiń bir sózi eske túsedi: "Ádebıet degenimiz - basqarýǵa bolatyn tús kórýshilik". Bizde ádebıet degendi ásire qyzyl sóz, minshildik pen kúnshildiktiń kezekten túspes kirsheń qarýy dep túsinetinder de bar. Al shyn máninde ádebıet - janyńdy jaqsy áserge bóleıtin, oıyń men sanańdy sergitetin, armanyń men qııalyńa qanat baılatatyn, úmitiń men baılamyńa jol silteıtin qudiretti kúsh. Shyn ádebıetti shynaıy talanttar týdyratyny sodan da bolsa kerek. Áliń kelse, ádemi tús kór. Bul turǵydan kelgende, jaratqan Ábish Kekilbaıulyna osyndaı múmkindik pen qabiletti qapysyz bergen.

      Aqıyq aqyn Muqaǵalı: "Kúpi kıgen qazaqtyń qara óleńin, shekpen jaýyp ózine qaıtaramyn" dep jazsa, Ábish Kekilbaıuly qazaqtyń qara sózin jahandanýdyń jaýhar bózine orap, shyndyqtyń shapanyn ádipteıdi. Ata sózdiń azattyqqa shyqqan sátinde oǵan álemdik qaýymdastyqtyń óńin odan ári kirgizetin qoltańba salady.

       1982 jyly Germanııanyń "Folk ýnd velt" (Wolk und welt) baspasy jıyrmasynshy ǵasyrdyń úzdik 100 qa­lamgeriniń tizimin jasap, portretterin túzdi. Sol tizim­degi Aragon, Antýan de Sent Ekzıýperı, Tagor, Sholo­hov, Steınbek, Pasternak, Sımenon, Kalvıno, Nerý­da, Aıtmatov, Ǵamzatov, Maıakovskıı, Blok, t.b. ataq­tylardyń arasynda bizdiń Ábish Kekilbaıuly da tur.

      Táýelsiz   jyldardyń "Eleń-alań" shaǵynda "Úrkerdeı" bop kóringen Egemendik pen Bostandyqtyń altyn tuǵyry "Azattyqtyń aq tańyna" ulasty. Bul ádebı jylnama táýelsiz memleketiniń mártebesin kóterýge barynsha atsalysqan azamat-qalamgerdiń ómirbaıany ǵana emes, Otanymyzdyń da ómirbaıany.

       Biz el bolyp birlese, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol, bir aýyzdan sóz shyǵaryp, táýelsizdigimizdiń tuǵy­ryn bekite aldyq. Jańa myńjyldyqtyń jańa para­ǵyn ashtyq. Halqymyzdyń aýyz birligi men eńbek­qor­lyǵynyń arqasynda osynaý 18 jylda ǵasyrǵa teń jyldardy artqa tastadyq.

      Mine, osy jetistikter men tabystardyń barlyǵy da elimizdegi esimi belgili azamattardyń eren eńbek­teri­niń nátıjesinde júzege asty. "Bitken iske synshy kóp, bitirgen erdiń kemi joq" deıdi ǵoı halqymyz. Osyn­daı elimiz úshin asa mańyzdy tarıhı syn kún­der­de meniń janymda bolyp, jasampazdyqpen eńbek etken qoldaǵan, qıyn-qıly kúnderde adaldyǵyn kór­set­ken azamattar barshylyq. Sondaı seriktes jan­dar­dyń mańdaı teri men qosqan úlesin osyndaı alqaly jıyn, abyroıly keshterde aıtý da bir ǵanıbet.

      El bastaý qıyn bolmaıdy, eretin halqyń bolsa, qol bastaý qıyn bolmaıdy, halyqtyq saltyń bolsa, jol bastaý qıyn bolmaıdy, janyńdy uǵar joldasyń bolsa. Osyndaı jaqsy dos, pıǵyldas áriptes meniń janymda jeterlik. Men osyǵan qýanamyn. Arqamdy arly halqyma súıep, jasqanbaı qımyldaımyn.

        "Basqarý degenimiz - túzeý", dep Konfýtsıı da­nysh­pan aıtqandaı, biz qatelese júrip, túzedik, túzel­dik. Birimizden birimiz úırendik. Birimizge birimiz sabaq berdik. Sóıtip, táýelsizdiktiń tal besigin terbetip, balań bostandyqtyń besik jyryn qýatty marshqa aınaldyrdyq. Ol "Meniń Qazaqstanym" bolyp asqaq­tady. Sol halyqtyq qýatty hordyń jeke daýysty oryn­daýshysy bolǵan shaǵymda Ábekeń de qasymda bol­dy. Senimdi dos, seriktes joldas, sezimtal baýyr bola aldy.

Memlekettik keńesshim, ulttyq saıasattyń uranshy­sy boldy. Kásibı parlamenttiń tuńǵysh tóraǵasy boldy, el parlamentarızminiń qalyptasýyna úles qos­ty. Memlekettik hatshy boldy. Qaı qyzmettiń tizginin ustasa da joǵary jaýapkershilik, óz halqyna degen perzenttik paryzdan aınyǵan joq.

       Men osynaý jyldarda talaı azamattardy janyma tarttym, jaqsy qyzmet berip, mártebelerin ósirdim. Olardyń elge tanylýyna jaǵdaı jasadym. "Bes saýsaq birdeı emes" degendeı, ókinishke oraı, solardyń keı­bireý­leri tapsyrylǵan qyzmetti oıdaǵydaı alyp júre almaı, álsizdigi baıqalǵan kezde jumystan alǵanymda, orynsyz ókpe tanytyp, barlyq iske de, óz eline de qar­sy shyǵyp jatady. Bizde qyzmetten ketkende ǵana "bilgir de isker" bolyp kórinetinder de bar. Ábekeń ondaı osaldyq kórsetken joq. Árqashan azamattyq bıikten kórindi.

      "Attan túsken aqyret emes, taqtan túsken taqsyret emes. Óz basyńnan baq aýsa da halqyńnyń basynan baq aýmasyn", deıdi Ábish Kekilbaıuly.

       Ábekeń - álemdik órkenıettiń ortaq qazynasyna olja salǵan sýretker. Kórkem oıdyń, kórkem áde­bıettiń kósemsózge jol bergen tusynda ol el-jurtyna úlgi beretin úrdiske qol artyp, ýaqyt minberine kóterildi. Aǵynan jaryldy, adalynan sóıledi.

Áli de qoǵam men qaýymdy tolǵandyrǵan keleli má­se­lelerde keń tolǵar paıym qajet bolǵanda, qalamyna qaı­ratker sóz ushtap, shynaıy pikiri men shyraıly bátýa­syn jaıyp salady. Jurtynyń múddesi úshin jazary taýsylmaǵan jazýshy bolý da bir baqyt qoı. Shirkin-aı, osyndaı qazaq kóbirek bolsa eken dep tileımin!

      "Óz memleketińniń táýelsizdigin qasterleý, óziń turatyn eldiń egemendigin qurmetteý - tek patrıottyq pa­ryz ǵana emes, úlken gýmanıstik jaýapkershilik... Myń jyldap kútken armandy bir kúnde júzege asyra sal­masymyz belgili. Olaı bolsa, ýaqytsha qıyn­dyq­tarǵa bola máńgilik murattarymyzdy tárk ete almaı­myz. Táýelsiz elimizdiń kógerip-kórkeıýi jolynda kúsh-jigerdi aıamaımyz", dep jazady bir maqalasynda Ábish Kekilbaıuly.

   Bul - onyń azamattyq adal syry. Men buǵan qapysyz ılanamyn. Endeshe, Ábish Kekilbaıulynyń halqyna bergeninen bereri áli de kóp dep senemin. Sondyqtan da búgingi toı tek Ábish Kekilbaıulynyń emes, kúlli qazaq mádenıeti men óneriniń, qazaq rýhanııatynyń toıy.

       Saltanatyńyz jarassyn, sańlaq sýretker!

        Toıymyz toıǵa ulassyn, ardaqty aǵaıyn.

                          * * *

Men búgin mynandaı Jarlyqqa qol qoıdym:

Qazaqstan Respýblıkasyn áleýmettik-gýmanıtarlyq damytýdaǵy asa úzdik jetistikteri, belsendi qoǵamdyq qyzmeti, mádenıet pen ádebıetti damytýdaǵy aıryqsha úlesi úshin Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty Ábish Kekilbaevqa "Qazaqstannyń Eńbek Eri" ataǵy berilsin.

Osy joǵary nagradany tapsyrýǵa ruqsat etińizder.

                           («Egemen  Qazaqstan».  Jeltoqsannyń  8-i).