9 aıdaǵy kórsetkish: salyq pen QQS túsimi az, bıýdjet tapshylyǵy qalaı sheshiledi

Kiris jospary 72 paıyz oryndalǵan

Mınıstrliktiń esebine súıensek, 2026 jyly respýblıkalyq bıýdjet kiristerin 22,89 trln teńgege jetkizý josparlanǵan. 1 qazandaǵy túsim 16,53 trln teńgege jetip, jyldyq jospardyń 72,2 paıyzy oryndalǵan.

Salyq túsimderiniń jospary 18,89 trln teńge bolsa, esepti kezeńdegi túsim 12,97 trln teńge shamasynda. Bul jyldyq jospardyń 68,7 paıyzy degen sóz.

Salyq emes túsimder 330,7 mlrd teńge bolady josparlanǵan. Naqty túsim 245 mlrd teńgege jýyqtap, jospardyń 74,1 paıyzy oryndalǵan.

Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke beriletin 2,77 trln teńge kepildendirilgen transfert tolyq túsken.

Bul kórsetkishter bıýdjet kiristeriniń ártúrli kózderi birdeı qarqynmen oryndalmaı otyrǵanyn kórsetedi. Salyq túsimderi jyldyq jospardyń 68,7 paıyzyna jetse, transfertter 90,5 paıyzǵa jýyq oryndalǵan.

QQS qalaı salyq túsiminiń «zákirine» aınaldy

Qosylǵan qun salyǵynyń túsimi 10,01 trln teńge dep josparlanǵanmen, naqty túsim 5,92 trln teńge boldy. Sonda QQS boıynsha jyldyq jospar 59,1 paıyz ǵana oryndalǵan.

Korporatıvtik tabys salyǵy boıynsha jyldyq jospar 5,18 trln teńge bolsa, naqty túsim 3,57 trln teńgege jýyq. Bul – jospardyń 68,9 paıyzy.

Tabıǵı jáne basqa resýrstardy paıdalanǵany úshin alynatyn tólemderden 1,32 trln teńge túsken. Jyldyq jospar 1,04 trln teńge bolǵandyqtan, bul baǵyttaǵy túsim jospardan asyp otyr.

Kedendik túsimderden 1,99 trln teńge jınalǵan. Bul baǵyttaǵy jyldyq jospardyń oryndalýy 83 paıyzǵa jýyq. Munaıǵa salynatyn kedendik bajdan 1,59 trln teńge túsken.

Osylaısha, salyq kiristeriniń jalpy oryndalý kórsetkishine QQS-tyń tómen qarqyny eleýli áser etip otyr. Al resýrs tólemderi men kedendik túsimderde jospardyń oryndalýy anaǵurlym joǵary.

Shyǵystar: jyldyq jospardyń 71,5 paıyzy tólengen

2026 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵys bóligine 26,28 trln teńge bekitilgen. Esepti kezeńge arnalǵan tólemder jospary 18,81 trln teńgege jýyq bolsa, naqty tólengen mindettemeler 18,74 trln teńgege jetken. Bul jospardyń 71,5 paıyzy degen sóz.

Bıýdjet josparynda jyldyq kirister 16,53 trln teńge, shyǵystar 18,74 trln teńge bolǵanyn eskersek, shyǵystar kiristerden shamamen 2,21 trln teńgege artyq. Biraq bul aıyrmadan bıýdjet tapshylyǵy úlken.

Jalpy sıpattaǵy memlekettik qyzmetterge bıyl 1,09 trln teńge qarastyrylǵan. Al tólemder 1,12 trln teńgege jetken. Aıyrmashylyq bıýdjetti kezeń saıyn naqtylaý esebinen týyndap otyr.

Jekelegen baǵdarlamalar boıynsha da jospar men tólem arasynda eleýli aıyrmashylyq bar. Mysaly, Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń naqtylanǵan bıýdjeti – 10,15 mlrd teńge, túzetilgen bıýdjeti – 20,60 mlrd teńge. Aıyrmasy – 10,45 mlrd teńge.

Bıýdjet tapshylyǵy 2,9 trln teńgege jetken

Esepte 2026 jylǵy bıýdjet tapshylyǵynyń jyldyq jospary 4,59 trln teńge dep kórsetilgen. Al esepti kezeńdegi tapshylyq 2,9 trln teńgege jýyq. Bul jyldyq tapshylyq josparynyń kóleminen az. Biraq jyldyń aıaqtalýyna áli eki aı bar.

Munaıǵa qatysty emes bıýdjet tapshylyǵy budan da joǵary. Jyldyq jospardaǵy tapshylyq 9,06 trln teńge bolsa, esepti kezeńde onyń kólemi 7,26 trln teńgege jýyqtaǵan.

Úsh jyl ishinde bıýdjet shyǵystary 2,5 trln teńgege qysqaratyny málim boldy. Premer-mınıstr Oljas Bektenov Quryltaı otyrysynda 2027 jyldyń 1 qańtarynan bastap áleýmettik kómek kórsetýdiń jańa tártibi engizilip, qoldaý, naqty muqtajdyq deńgeıine qaraı beriletinin aıtty.

- Qazir kópbalaly otbasy baı bolsyn, kedeı bolsyn, memleketten birdeı qoldaý alady. Bizdiń oıymyzsha, bul - ádiletsiz. Ózin-ózi qamtamasyz etýge múmkindigi bar aýqatty adamdar memleket kómegin almaýy kerek, - dedi Úkimet basshysy respýblıkalyq bıýdjettiń tapshylyǵy týraly suraqqa bergen jaýabynda.

Qaryz sebeti

2026 jyly qaryz esebinen keletin túsimderdiń jyldyq jospary 8,72 trln teńge. Esepti kezeńge arnalǵan jospar 6,7 trln teńge bolsa, naqty túsim 6,72 trln teńgege jetken. Bul esepti kezeń josparynyń shamamen 100,2 paıyzy, al jyldyq jospardyń 77 paıyzy.

Qaryz túsimderiniń qurylymy mynandaı:

· ishki memlekettik qaryzdardan 5,57 trln teńge;

· syrtqy memlekettik qaryzdardan 1,15 trln teńge túsken.

Іshki qaryz tartý josparynyń oryndalýy 86,9 paıyzǵa jetken. Al syrtqy qaryz túsimderiniń jyldyq josparǵa qatysty oryndalýy 49,7 paıyz shamasynda.

Memlekettik boryshty óteýge jyldyq bıýdjette 4,13 trln teńge qarastyrylǵan. Esepti kezeńdegi tólemder 3,69 trln teńgege jýyqtap, tıisti kezeń josparynyń 89,4 paıyzyna jetken.

Eski qaryzdy jańa qaryzben jabý

2026 jyly Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke 2,77 trln teńge kepildendirilgen transfert berý josparlanǵan. 1 qazanǵa qaraı ol soma tolyq túsken.

Túıindesek, 2026 jyldyń toǵyz aıyndaǵy esepten tórt mańyzdy nátıje kórinedi. Birinshiden, respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń jyldyq jospary 72,2 paıyz, al salyq túsimderiniń jospary 68,7 paıyz oryndalǵan. Ekinshiden, QQS túsimi jyldyq jospardyń 59,1 paıyzyna ǵana jetken, al tabıǵı resýrstardy paıdalanǵany úshin alynatyn tólemder men kedendik túsimder anaǵurlym joǵary qarqyn kórsetken. Úshinshiden, shyǵystar 18,74 trln teńgege jetip, jyldyq jospardyń 71,5 paıyzy oryndalǵan. Tórtinshiden, bıýdjet tapshylyǵy 2,9 trln teńgege jýyqtap, ony qarjylandyrý úshin 6,72 trln teńge qaryz tartylǵan.

Ekonomıst Andreı Chebotarevtiń pikirinshe, respýblıkalyq bıýdjet Ulttyq qor qarajaty men memlekettik qaryzǵa joǵary deńgeıde táýeldi bolyp otyr.

- 2026 jylǵa josparlanǵan Ulttyq qordyń kepildendirilgen transferti bıýdjetke tolyq aýdaryldy. Al jańa qaryzdardyń edáýir bóligi buryn alynǵan qaryzdardy óteýge jumsalady, - deıdi sarapshy.