EQYU aldynda turǵan mańyzdy tapsyrma 2010 jyly uıymnyń Sammıtin ótkizý bolyp tabylady

Joǵary mártebeli hanymdar men myrzalar,

Osydan eki jyl buryn osy jerde, Turaqty keńes aldynda sóz sóılegen kezde EQYU-ǵa múshe memleketter 2007 jyly qarashanyń 30-ynda Madrıdte Uıymdaǵy 2010 jylǵy Qazaqstan tóraǵalyǵy týraly ádil sheshim qabyldaıdy degen úmit bildirgen edim. Qudaıǵa shúkir, úmitimiz aqtaldy. Sonyń nátıjesinde qurmetti áriptester, sizderdiń aldaryńyzda EQYU-nyń qazirgi tóraǵasy retinde sóz sóıleý mártebesine ıe bolyp otyrmyn.

Madrıd sheshimi Qazaqstan men Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń ekonomıkalyq qýatty, qarqyndy damýdaǵy demokratııalyq memleket qurýdaǵy az ǵana ýaqyt ishinde óńirlik jáne ǵalamdyq qaýipsizdikke qosqan úlesin halyqaralyq qaýymdastyqtyń moıyndaýy ǵana emes, sonymen qatar EQYU-nyń óziniń Venadan Batys pen Shyǵysqa qaraı elderdiń jaqyndasýyna umtylýyn, qazirgi zaman shyndyqtaryna beıimdelý maqsatynda nyǵaıýy men jańarýyna yntasyn kórsetti. Naq osy turǵyda jańa ǵana kórsetilgen Prezıdent Joldaýynda Uıym aldynda turǵan negizgi qaýip-qaterler, olardyń sheshimderi jáne EQYU-daǵy Qazaqstan tóraǵalyǵynyń basym baǵyttary baıandalyp otyr.

Biz Grekııa tóraǵalyǵyna alǵysymyzdy bildire otyryp, onyń qalyptastyryp ketken oń baǵyttaryna, onyń ishinde eń aldymen «Korfý úderisin» nyǵaıtýdy jalǵastyratyndyǵymyzdy jetkizemiz.

Bolashaq Eýropa qaýipsizdigi sáýleti turǵysynda Afınyda birqatar memleketterdiń Vankýverden Vladıvostokqa deıingi bólinbes qaýipsizdik týraly máselelerdi nyǵaıtýǵa, onyń ishinde Eýropalyq qaýipsizdik kelisimsharty týraly Reseı bastamasyn qoldaımyz.

1999 jyly qabyldanǵan Vena qujaty Qaýipsizdik salasyndaǵy senim sharalary rejimine (QSSh) nuqsan keltirmesten bir ýaqytta júzege asýy qajet degen pikirge qosylamyz. Birqatar erekshelekteri bar 2010 jyl Eýropadaǵy qarapaıym qarýly kúshter jónindegi beıimdelgen kelisimsharttyń kúshine ený sátin jaqyndatady degen úmittemiz.

Qazaqstan jyl saıyn ótetin qaýipsizdik salasyndaǵy máselelerge sholý jónindegi konferentsııanyń daıyndyǵy barysyna kóńil bólip, sondaı kezdesýlerdiń jemisti, bedeldi ári nátıjeli bolýy múmkindikterin qarastyratyn bolady.

Biz EQYU-nyń basqa halyqaralyq uıymdarmen jáne ınstıtýttarmen yqpaldastyǵyn nyǵaıtamyz, olardyń ókilderin pikir almasýlarǵa jıi shaqyryp otyratyn bolamyz.

«Sozylǵan qaqtyǵystardyń» sheshimin tabýǵa qoldaý kórsetý kez kelgen tóraǵalyq basymdyǵy, biz de osy qıyn úderiske bar kúsh-jigerimizdi jumsamaqpyz. Sonymen qatar bizdiń Uıym adamzat qaıǵysyna jáne gýmanıtarlyq apattarǵa ákep soqtyratyn osyndaı qaqtyǵystardyń paıda bolýynyń aldyn alý múmkinshilikterin qarastyrýǵa tyrysýy kerek.

Osyǵan baılanysty qazirgi tóraǵa retinde ústimizdegi jyly alǵashqy saparymdy Ońtústik Kavkaz elderinen bastaýdy josparlap otyrmyn. Atalǵan qaqtyǵysqa qatysty sizder tarapynan bolatyn kez kelgen aqyl-keńes, kómekterińizge, qurmetti áriptester, alǵysymdy bildiremin.

Afınyda qabyldanǵan Taratpaý jónindegi mınıstrlik deklaratsııaǵa sáıkes, álemdik taratpaý rejimi kóshbasshysy bolyp tabylatyn Qazaqstan BUU Qaýipsizdik keńesiniń 1540 qarary jáne ıadrolyq qarýsyzdanýǵa jahandyq kúsh saalýda EQYU úlesin arttyrýǵa tyrysady.

Biz esirtkiniń zańsyz aınalymymen kúres, terrorızmniń aldyn alý jáne basqa da búgingi qaýip-qaterlerge qatysty jumystarǵa nazar aýdaratyn bolamyz jáne, osyǵan sáıkes Afınyda qabyldanǵan sheshimdi qoldaımyz.

Aldyńǵy tóraǵalyqtar tájirıbesin eskere otryryp, Qazaqstan Hatshylyqtyń terrorızmge qarsy qurylymymen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, jekelegen jobalarǵa kómek kórsetedi jáne tematıkalyq taǵylymdamalardy ótkizýge qoldaý kórsetetin bolady. Atalǵan baǵyttaǵy negizgi shara retinde Astanada terrorızmniń aldyn alý jónindegi konferentsııa ótkizýdi usynamyz. Seriktesterdi oǵan qatysatyn áriptester deńgeıiniń joǵary bolýyn qamtamasyz etýge shaqyramyz.

Búgingi kúni Eýropalyq qaýipsizdik uǵymy qurlyq shekarasynan asa, Eýrazııalyq keńistikti qamtyp otyr. Osyǵan baılanysty Aýǵanstanǵa erekshe nazar aýdarmaqpyz.

Bul eldegi ahýaldy jahandyq qaýipsizdik, terrorızmge qarsy kúres, dinı ekstremızm jáne esirtki saýdasy turǵysynan qarastyrmaqpyz. EQYU jáne basqa da halyqaralyq uıymdar aldynda aýǵanstandyqtarǵa soǵys nátıjesinde qıraǵan eldi beıbit elge, demokratııalyq qaǵıdattary negizinde qurylǵan jasampaz jáne derbes qoǵamǵa aınaldyrý tapsyrmasy tur.

EQYU-nyń qazirgi tóraǵasy retinde men qatysatyn, qańtar aıynyń sońyna qaraı Londonda ótetin, Aýǵanstanǵa qatysty konferentsııa osy baǵyttaǵy mańyzdy qadam bolady degen úmittemiz.

Aýǵanstanǵa biraz jyldar boıy gýmanıtarlyq kómek kórsetip kele jatqan Qazaqstan, osy jyldyan bastap Aýǵan Úkimetiniń kelisimine sáıkes myń aýǵandyqty azamattyq mamandyqtarǵa oqytý jobasyn júzege asyrmaq. Astana ǵalamdyq daǵdarys saldarlaryna qaramastan osy maqsatqa 50 mln. AQSh dollary kóleminde qarjy bóldi. Sonymen qatar Ortalyq Azııa elderi perımetri boıynsha Aýǵan shekarasyn nyǵaıtý jobasyna ortaq qoldaý kórsetýge, transshekaralyq yqpaldastyqty damytýǵa jáne quqyq qorǵaý jumystaryn kúsheıtýde belsendi atsalysatyn bolamyz. Ekonomıkalyq-ekologııalyq ólshem basymdyqtaryna toqtalar bolsaq, Qazaqstan shekara beketterinde basqarýdy tıisinshe oryndaý máselesin ilgeriletýdi, qaýipsiz jáne tıimdi jerústi kóligin damytýdy usynǵan bolatyn. Biz barlyq múshe-memleketterge ǵalamdyq daǵdarys kezinde mańyzdy bolyp tabylatyn 18-shi ekonomıkalyq-ekologııalyq forýmnyń taqyrybyn tańdaýda kórsetken kómekteri úshin barlyq múshe-memleketterge alǵysymyzdy bildirgimiz keledi.

«Daǵdarys sabaqtary jáne jahandaný kezindegi ekonomıkalyq damýdyń daǵdarystan keıingi úlgisi» atty III Astanalyq ekonomıkalyq forým atalmysh baǵytta ótetin pikir almasýlarǵa qosymsha serpin beredi degen oıdamyz.

Taǵy bir mańyzdy ári ózekti sala - ekologııalyq qaýipsizdik. Bolashaqta ortaq ádistemeler men saıası erik-jiger tanytatyn ekologııalyq qaýip-qaterge qarsy áreket etý jáne sholý jasaýdyń keshendi júıesin qurý qajet. Osy oraıda Aral aımaǵy máselesin sheshý jumystary Uıym jaýapkershiligi keńistigindegi ekologııalyq máselelerdi sheshý modeli bola alady degen oıdamyz.

Afınyda qabyldanǵan mınıstrler sheshimine sáıkes energetıkalyq qaýipsizdikti jáne kóshi-qon máseleleri jónindegi jumystardy jalǵastyrý qajet.

Adam quqyqtary ólshemi Uıym jáne bizdiń tóraǵalyǵymyz kúntártibindegi basty taqyryp bolyp qala bermek. Qazaqstan Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi bıýro, Az ulttar isteri jónindegi joǵarǵy komıssar, BAQ bostandyǵy jónindegi ókildiń jumystaryna qoldaý kórsetýdi jalǵastyratyn bolady. Óz elinde etnıkaaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimdi qamtamasyz etýdiń oń tájirıbesine ıe bola otyryp, biz EQYU keńistigindegi toleranttylyq pen mádenıetaralyq únqatysý máselelerin tóraǵalyǵymyzdyń basym baǵyty retinde qarastyrmaqpyz. Ú.j. maýsymnyńa 29-30-ynda Astanada ótetin toleranttylyq pen kemsitpeýshilik jónindegi joǵary deńgeıli EQYU konferentsııasy ár túrli mádenıetter men órkenıetter yqpaldastyǵyna jáne buryn qabyldanǵan sheshimderdiń júzege asýyna yqpal etedi degen úmittemiz. Osyǵan baılanysty, qadirli áriptester, Konferentsııanyń mazmundyq jáne uıymdastyrýshylyq sharalaryna belsendi túrde atsalysýlaryńyzdy suraımyn. Bul protseske dinı shydamdylyq pen kemsitpeýshilik jónindegi úsh Jeke ókilder qatystyrylatyn bolady. Taǵy bir kókeıtesti másele - adam saýdasy, onyń ishinde ultaralyq qylmysqa aınalǵan jáne jahandyq aýqymdaǵy balalar saýdasy. Osy sebepti adam quqyqtaryna qatysty qosymsha keńesterdiń birin adam saýdasymen kúres tetikterin jetildirý máselelerin qarastyrýǵa arnaýdy usynamyz.

Genderlik saıasatty ilgeriletý mańyzdylyǵyn eskere otyryp, biz genderlik balansty ilgeriletý jónindegi keńes ótkizip, qoǵamdyq-saıası ómirde áıelder sanyn ulǵaıtýdy jáne Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi bıýronyń memlekettik qurylymdardaǵy áıelder sanyn kóbeıtý baǵdarlamasyna qoldaý kórsetpekpiz.

Zań ústemdigi gýmanıtarlyq ólshemdegi adam quqyqtary jáne demokratııamen tikeleı baılanysty ortaq mindet bolyp tabylady. Bul turǵyda biz sot júıeleriniń derbestigin nyǵaıtýǵa jáne basqada ózektiligin joǵaltpaǵan óshpendilik negizdegi, jyljý bostandyǵy jáne basqa da qylmystarǵa mán beretin bolamyz.

Jyl saıyn ótetin Varshava keńesimen qatar, bizdiń uıymdastyrýshylyq jáne qarjylyq qoldaý kórsetýimiz arqasynda adam quqyqtary, az ulttar jáne saılaý quqyqtarynyń saqtalýyna sholý jasaıtyn Kopengagen qujatynyń 20 jyldyǵyna arnalǵan Konferentsııada mańyzǵa ıe bolady. Atalmysh konferentsııany ótkizýge kómektesetindigi úshin DIAQB men Danııaǵa alǵysymdy bildirgim keledi.

Aǵymdaǵy jyly 15 EQYU-ǵa múshe-elderde prezıdenttik jáne parlamenttik saılaýlar ótedi. Biz DIAQB jáne EQYU-nyń Parlamenttik Assambleıasyn úılestirý jumystaryn júrgizýge jáne baqylaý úderisterinde ádildik pen konstrýktıvtilikti qamtamasyz etýge shaqyramyz.

EQYU jumysynda adam ólshemine mańyz bere otyryp, biz bul úderiske jáne eń aldymen óz elimizge berilgendigimizdi kórsetkimiz keledi. Qazaqstannyń budan keıingi demokratııalandyrýdaǵy qadamdary tolyǵymen tóraǵalyq sheńberinde alǵa qoıǵan maqsattarymen úılesim taýyp otyratyn bolady.

Qurmetti áriptester!

Joǵaryda aıtylǵandardyń bári Qazaqstan úshin Uıym aldyndaǵy jıi jıi qaıtalanyp turatyn máselelerdi sheshýdegi budan burynǵy EQYU-daǵy tóraǵalardyń tabıǵı ári jaýapty eńbekteriniń jalǵasy bolyp esepteledi. Sonymen qatar Prezıdent N. Nazarbaev atap ótkendeı, búgingi kúni EQYU aldynda turǵan mańyzdy tapsyrma 2010 jyly uıymnyń Sammıtin ótkizý bolyp tabylady. Sammıtke qatysty naqty usynystar Afınydaǵy SІMK qujattarynda belgilendi. Bul qatysýshy elderge mazmundyq turǵyda Sammıttiń kúntártibin qurýǵa jáne ony ótkizýdi uıymdastyrý jumystaryna kirisýge múmkindik bermek. Osy oraıda, qurmetti áriptester, Bas hatshy, EQYU hatshylyǵy, barlyǵyńyzdy, barlyq seriktestermen kelise otyryp, bárine tıimdi ýaqytta jáne konsensýs negizinde Sammıttiń sýbstantıvti kúntártibin kelisý úderisterin bastaýǵa shaqyrǵym keledi. Biz bunyń ońaı emes ekendigin jaqsy túsinemiz. Biraq Uly Frensıs Bekon aıtqandaı, «Bıik munaraǵa aınalmaly satymen ǵana kóterilesiń»

Qazaqstan bizdiń aldymyzdaǵy grekııalyq tóraǵalyq bastap ketken dástúrdi jalǵastyra otyryp, EQYU-ǵa qatysýshy elder syrtqy ister mınıstrlerin aǵymdaǵy jyly Almatyda ótetin beıresmı kezdesýge shaqyrady. Ol jerde teńiz deńgeıinen úsh myń metr bıiktiktegi Alataý taýynda jáne alpi shalǵyndary arasynda Korfýdegideı EQYU keńistigindegi ózekti máseleler tóńireginde pikir almasa otyryp, tipti, Sammıt kúntártibi men onyń ótetin merzimi jóninde ortaq sheshimge kelý múmkindigine ıe bolar edik. Bundaı sharaǵa daıyndyq jumystaryna túsinistikpen jáne yntamen qaraýlaryńyzdy surar edim.

Hanymdar men myrzalar!

2009 jyl boıy jumsaǵan kúsh-jigeri úshin grekııalyq áriptesterimizge alǵysymyzdy bildirgim keledi. Qazirgi tóraǵa retinde 2010 jyly Úshtik formatynda Grekııa jáne Lıtvamen tyǵyz qarym qatynasta bolatynymyzǵa senemin.

Sonymen qatar ózim taǵaıyndaǵan jeke jáne arnaıy ókilderdiń kómekterine arqa súıeımin. Olar ókil bolyp tabylatyn elderdiń aýqymy atqarar jumystarymyzdyń ádil beıtaraptyǵyn qamtamasyz etedi dep oılaımyn.

Bas hatshy, qatysýshy-elderdiń turaqty ókilderi, EQYU hatshylyǵy men ınstıtýttary sizderdiń barlyǵyńyzdyń qoldaýlaryńyzdy tóraǵalyq sáttiligi jáne Uıym jumysynyń tıimdiliginiń negizgi faktory retinde qarastyramyn. Osy maqsatta biz EQYU-nyń konsensýstyq usynystar ázirleıtin Jumys tobyn qurý múmkindigin qosa alǵanda EQYU-nyń quqyqtyq mártebesin nyǵaıtý joldaryn qarastyrýdy jalǵastyratyn bolamyz. Qazaqstandyq tóraǵalyq jergilikti jerlerdegi EQYU mıssııalarynyń jumystaryn mańyzdy dep esepteıdi. Atalmysh elderdegi bılik ótinishterine sáıkes EQYU-nyń dalalyq mıssııalary zor qoldaý kórsete alatyndyǵyna senimimiz mol.

Parlamenttik ólshemge óz aldyna jeke kóńil bólmekpiz. Qazaqstan Parlamenttik Assambleıasy basshylyǵy jáne Prezıdenti J. Soareshpen aradaǵy túsinistik pen ózara yqpaldastyq atmosferasyna qanaǵattanarlyq sezimin bildiredi. Ústimizdegi jyly mamyrdyń 13-14-inde Almatyda EQYU Transazıattyq forýmy ótedi. Onyń kúntártibi EQYU azııalyq ólshemine degen bizdiń yntamyzdy jáne osy baǵyttaǵy jekelegen sharalarǵa qoldaý kórsetetindigimizdi dáleldemek.

Osy jyldyń jazynda Túrkııada Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesiniń úshinshi sammıti ótedi. AÓSShK baqylaýshylary bolyp tabylatyn EQYU-nyń azııalyq seriktesteri jáne sonymen qatar, «Úshtik», Bas hatshy, Pralamenttik Assambleıa tóraǵasynyń Sammıtke qatysýy eýrazııalyq keńistiktegi EQYU men AÓSShK arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıta túspek.

Joǵary mártebeli hanymdar men myrzalar,

Jyl saıyn uıym bıýdjetiniń qabyldanýynyń keshiktirilýi ókinishke oraı qalyptasqan tájirıbege aınaldy. Bul Uıym jumysy jáne bedeline teris yqpal etýde. Alaıda búgin, men barlyq qatysýshy - memleketterge sońǵy jyldar ishinde birinshi ret ýaqtyly qabyldanǵan 2010 jylǵa arnalǵan bıýdjetti talqylaýda jaýapkershilik tanytqandaryńyzǵa alǵysymdy bildirgim keledi. Buny tóraǵalyǵymyz basynyń jaqsylyq nyshanyna joryǵym keledi. Qudaı qalasa, sol jaqsylyq 2010 jyl bizdiń ortaq jumysymyzben qatarlasa júredi dep tileımin.

Qazaqstan óz tóraǵalary basymdyqtaryna sáıkes EQYU úshtigine qatysty bıýdjetten tys jobalardy qarjylandyrýǵa 1 mln eýro kóleminde qarjy bólýdi josparlaýda.

Qorytyndylaı kele Helsınki aktisine qol qoıylǵan kúnnen bastap 35 jyl ishinde bizdiń Uıym biregeı tájirıbe jınaqtap, teńdesi joq jan-jaqty qamtylǵan, tutas ujymdyq qaýipsizdik júıesine qol jetkizdi. Alaıda, bizdiń Elbasymyz aıtyp ketkendeı, «EQYU-nyń tarıhı oń resýrstary shekteýli» Sol úshin, jańa qaýip-qaterler kezeńinde Uıym qajettiligin, bedelin jáne tıimdiligin arttyrý bizdiń ortaq mindetimiz bolyp tabylady.

Osyndaı bıik maqsatty basshylyqqa ala otyryp jáne EQYU-nyń negizgi qundylyqtarymen qaǵıdattaryn buljytpaı ustana otyryp, Uıymǵa múshe memleketter halyqtarynyń qaýipsizdigi men gúldenýi úshin tóraǵa retinde Qazaqstan óz jumysynda olardyń múddelerin eskeretin bolady.

Nazarlaryńyzǵa rahmet!