Ekonomıkalyq ósim, nesıe naryǵy jáne bıznesti qoldaý: Úkimet pen Ulttyq bank basymdyqtardy aıqyndady

Memleket basshysy alǵa qoıǵan mindet – ornyqty ekonomıkalyq ósýdi jáne azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýdy qamtamasyz etý ekonomıkalyq bloktyń jumysy úshin negizgi baǵdar bolyp qala beredi. Osy maqsatqa súıene otyryp, kezdesýge qatysýshylar aǵymdaǵy makroekonomıkalyq jaǵdaıdy, 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyndaǵy Qazaqstannyń ekonomıkalyq belsendiliginiń aldyn ala qorytyndylaryn qarastyryp, makroekonomıkalyq saıasattyń odan arǵy basymdyqtaryn talqylady.

Saraptamalyq kezdesý Ulttyq ekonomıka mınıstrligi janyndaǵy Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń alańynda ótkizildi. Talqylaýǵa Premer-mınıstrdiń orynbasary – ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın, QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Tımýr Súleımenov, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Dáýren Sálimbaev, «Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Tımýr Járkenov, Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty tóraǵasynyń orynbasary Dastan Ákebaev jáne ınstıtýt sarapshylary qatysty.

Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń ishki suranys dınamıkasyna, nesıelendirýdi damytýǵa jáne salalyq belsendilikke arnalǵan taldamalyq baıandamasy talqylaýǵa negiz boldy.

Usynylǵan derekke qaraǵanda, 2026 jylǵy qańtar–mamyr qorytyndylary boıynsha Qazaqstandaǵy JІÓ naqty ósimi – 3,7%. Ekonomıkanyń munaı emes sektory 5%-ǵa, qurylys – 13,4%-ǵa, óńdeý ónerkásibi – 9%-ǵa ósti. Óńdeýdiń ósýine negizinen mashına jasaý, hımııa ónerkásibi, metall buıymdaryn óndirý, sondaı-aq azyq-túlik óndirisi úles qosty. 6 aıdyń qorytyndysy boıynsha jyldyq ınflıatsııa 10,3%-ǵa baıaýlady. Sondaı-aq taldamalyq baıandamada azyq-túlik jáne azyq-túlikke jatpaıtyn taýardyń bólshek saýda dınamıkasy, iskerlik belsendiliktiń túrli ındıkatory, tutynýshylyq suranystyń nesıelik arnasy jáne problemalyq nesıeler dınamıkasy týraly málimet usynyldy.

Talqylaý barysynda Serik Jumanǵarın kredıttik naryqtyń aǵymdaǵy úrdisterine egjeı-tegjeıli toqtaldy.

«Búgin biz ekonomıkanyń túrli sektorynda kóp baǵytty protsesti kórip otyrmyz. Tutynýshylyq nesıeleý qarqyny 2024 jyly baıaýlaı bastap, kepilsiz qaryzdardyń dınamıkasy da birtindep tómendegen. Nátıjesinde avtomobıl naryǵy, turmystyq tehnıka, elektronıka, qyzmet kórsetý jáne jóndeý jumystary qarqyndy ósý kezeńinen keıin obektıvti turaqtanýǵa kóshýde. Bul úrdis tek 2025 jyldan beri júzege asyrylyp kele jatqan makroprýdentsıaldyq saıasatqa ǵana emes, sonymen qatar naryqtyń tabıǵı qanyqtylyǵyna da baılanysty ekenin túsiný mańyzdy. Tutynýshylyq nesıeleý túbegeıli jańa suranysty týdyrmaıdy, tek onyń ýaqytyn ǵana ózgertedi. Sonymen qatar búgingi tańda saralanǵan tásildi ustaný óte mańyzdy: qyzyp ketken tutynýshylyq segmentterdi shekteý, sonymen birge uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósýdi qalyptastyratyn salalardyń damýyna jaǵdaı jasaý. Turǵyn úı, sapaly ıpoteka jáne avtomobıl ónerkásibi irgeles óndirister men qyzmetterdiń damýyn qamtamasyz etetin mańyzdy ósý núkteleri bolyp qala beredi. Úkimettiń basty mindeti-eńbek ónimdiligin arttyrý jáne ekonomıkanyń negizgi sektorlarynda azamattardyń naqty tabysyn arttyrý», — dep atap ótti Serik Jumanǵarın.

QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Tımýr Súleımenov Ulttyq Banktiń baǵalaýy boıynsha ishki suranystyń aǵymdaǵy serpini ekonomıkanyń júıeli salqyndaýyn kórsetpeıtinin atap ótip, monetarlyq retteýshiniń ustanymyn usyndy. Bólshek saýda jyl basynan beri birshama jedeldese, al tutynýshylyq nesıelendirýdiń baıaýlaýy halyqtyń kredıttelýin jáne ınflıatsııalyq qysymdy tómendetý boıynsha qabyldanǵan sharalardyń nysanaly nátıjesi. Mundaı jaǵdaılarda suranysty qosymsha yntalandyrý talap etilmeıdi. Óıtkeni usynystyń aǵymdaǵy shekteýlerinde ol negizinen ınflıatsııalyq áserge ıe bolýy múmkin.

«QNRDA-men birlesip iske asyrylǵan sharalar kesheni ınflıatsııa draıveriniń biri bolǵan kepilsiz nesıelerdiń normatıvten tys ósýin toqtatýǵa múmkindik berdi. Bul rette biz barynsha salmaqty áreket etemiz. Qazirgi ýaqytta qabyldanǵan sharalardyń nátıjesin taldaý negizinde biz BJK jáne QTK boıynsha talaptardy qatańdatýdan bas tartý, sondaı-aq ıpoteka boıynsha SES tómendetpeý týraly birlesken sheshim qabyldadyq. Budan basqa, ekonomıkadaǵy jıyntyq suranys qazir ınvestıtsııalardaǵy oń úrdis esebinen qoldaý tabýda, onda ınvestıtsııanyń 70%-dan astamy jeke sektorǵa tıesili», — dep atap ótti QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Tımýr Súleımenov.

Kredıttik portfelder men qarjy júıesin qorǵaý sharalarynyń sapasyn taldaýdy QNRDA tóraǵasynyń orynbasary Dáýren Sálimbaev jalǵastyrdy.

«NPL 90+ qaldyqtarynyń jalpy kóleminiń ósýi ótken kezeńderdiń jınaqtaýshy kórsetkishi jáne jańadan beriletin qaryzdardyń sapasyn kórsetpeıdi. Biz jeke tulǵalardyń kepilsiz nesıeleri boıynsha 1,5% baqylanatyn deńgeıde bolatyn defolt-reıtıngke nazar aýdaramyz. Korporatıvtik sektorda jáne ShOB-ta portfelderdiń júıeli nasharlaýy da tirkelmeıdi. Sonymen birge Agenttik bıznesti makroprýdentsıaldy yntalandyrýdyń belsendi saıasatyn júrgizýde: ShOB kredıtteri úshin táýekel-salmaqtaý koeffıtsıenti 50%-ǵa deıin (standartty 100%-ǵa qarsy jáne tutynýshylyq 350%-ǵa deıin) tómendetildi. Bul naqty sektordy qarjylandyrý úshin bankterdiń kapıtalyn bosatady», — dedi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary.

Kezdesýge qatysýshylar Qazaqstannyń jalpy makroekonomıkalyq beınesi oń kúıinde qalýda, al tutynýdy turaqty salqyndatý birneshe jyl boıy kredıtteýdiń asa joǵary (30%+) qarqynynan keıin qalypqa keltirýdiń zańdy protsesi degen pikirge kelisti.

Kezdesýde saýdany transformatsııalaýǵa jáne e-commerce-ke suranys aǵynyna erekshe nazar aýdaryldy (QR-da elektrondyq bólshek saýda kólemi 2025 jylǵa qaraı 3,77 trln teńgege deıin ulǵaıdy). Іri tsıfrlyq platformalar men marketpleıster birtindep qarjylyq ekojúıege aınalyp, bankterdiń belgilerin ıgerip jatqan kezde, qatysýshylar jedel áreket etý qajettiligin málimdedi.

Ulttyq Bank pen QNRDA birlesip ázirlegen BNPL (bólip tóleý) naryǵyn retteý jónindegi zańnamalyq túzetýler tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa qatań talaptardy engizedi. Eger satyp alý protsesine úshinshi qarjylandyrýshy tarap tartylsa, ol bank bolyp tabylmasa da, oǵan tıisti mindettemeler júkteledi.

Qatysýshylar atap ótkendeı, marketpleısterdi retteý – bul tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý, jasyryn komıssııalardy monopolııalyq belgileýge jol bermeý jáne táýekelderdi bólýdi baqylaý máselesi. Oıynnyń biryńǵaı erejelerin Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi, QNRDA, BQDA jáne «Atameken» UKP ázirleıdi.

Ekonomıkalyq saıasatty talqylaý sheńberinde Tımýr Súleımenov shaǵyn jáne orta bıznes eldegi jumyspen qamtýdyń shamamen 40% qamtamasyz etetinine jáne naryqtaǵy kez kelgen aýytqýlar azamattardyń osy sanatynyń naqty tabysyna tikeleı áser etetinine nazar aýdardy.

Keńeske qatysýshylar bankterdiń qarjylyq belsendiligin tutyný sektorynan naqty ekonomıka men ShOB-ty kredıtteýge qaıta baǵdarlaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Osyǵan baılanysty «Báıterek» holdıngi men «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ jelisi boıynsha strategııalyq jobalardy qarjylandyrý baǵdarlamalaryn qosa alǵanda, ShOB iskerlik belsendiligin yntalandyrýdaǵy memlekettik damý ınstıtýttarynyń róli atap ótildi. Qatysýshylar bıznesti qoldaý baǵdarlamalary eń aldymen ekonomıkanyń óndiristik áleýetin keńeıtýge baǵyttalǵan, ashyq, núkteli bolýy tıis ekenin atap ótti. Ulttyq Bank kvazı-fıskaldy qarjylandyrý usynystyń, ónimdiliktiń jáne lokalızatsııanyń ósýine ákelgen jaǵdaıda ǵana dezınflıatsııalyq áser etýi múmkin ekenin atap ótti. Áıtpese, mundaı baǵdarlamalar jıyntyq suranysty kúsheıtedi jáne qosymsha ınflıatsııalyq qysym jasaıdy.

Bank qaýymdastyǵymen birlesip jumys isteý qajettiligi, tikeleı básekelestikke/bankterdi naryqtyq saladan shyǵarýǵa jol bermeý de atap ótildi.

Fıskaldyq saıasat týraly aıta otyryp, taraptar merzimsiz salyqtyq jeńildikter berý tájirıbesinen bas tartý kerektigine kelisti. Memlekettik preferentsııalar ınvestorlarǵa qarsy mindettemelerdiń ornyna ǵana bólinýi kerek: ashyq esep berý jáne óndiristi naqty oqshaýlaý. Tıimdi naryqtyq jobalarǵa qoldaý kórsetilýi tıis, al tek tıimsiz memlekettik sýbsıdııalar esebinen qoldan jasalǵan ekonomıkalyq modelder jasaýǵa jol berilmeıdi.

Kezdesý qorytyndysy boıynsha taraptar ózekti derekterdi monıtorıngileý jáne taldaý negizinde makroekonomıkalyq, prýdentsıaldyq jáne kvazıfıskaldyq tetikterdi núktelik baptaýdy jalǵastyrýǵa kelisti. Bul rette qatysýshylar ekonomıkalyq saıasat sharalary suranysty jasandy yntalandyrýǵa emes, ınflıatsııany tómendetýge, ónimdilikti arttyrýǵa, usynysty keńeıtýge jáne ekonomıkalyq ósý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalýy tıis ekenin atap ótti.

Kezdesý qorytyndysy boıynsha qatysýshylar ekonomıka salalary bólinisinde jobalardy qarjylandyrýdyń ózekti máseleleri boıynsha «Báıterek» holdıngimen jáne ekinshi deńgeıdegi banktermen jeke kezdesý ótkizýge kelisti.

Aıta keteıik, gonkongtyq kompanııalar Qazaqstandaǵy «jasyl» energetıka jobalaryna qyzyǵýshylyq tanytty.