Ekologtar dabyl qaqty: Ertis ormanyn jibek kóbelegi basyp barady
PAVLODAR. KAZINFORM - Jibek kóbeleginiń shabýyly rezervatta 2023 jyldan beri aıqyn baıqala bastaǵan. Mamandar byltyr zııankesterdi azaıtý maqsatynda 13 myń gektardan astam orman aýmaǵyn hımııalyq preparatpen óńdeýge májbúr bolǵan.
Áleýmettik jelide «Ertis ormany» rezervatynyń Shaldaı aýmaǵynda qaraǵaı jibek kóbeleginiń qaptap ketkeni týraly beınejazba tarady. Vıdeodan qaraǵaıdyń jas óskinderine zııankesterdiń juldyzqurttary túsip, saldarynan qylqan japyraqty aǵashtardyń sola bastaǵanyn kórýge bolady.
Vıdeo avtorlary - «Ekom» qoǵamdyq birlestiginiń músheleri bul máseleniń baıqalyp otyrǵanyna ekinshi jyl bolǵanyn aıta kelip, bıylǵy jaǵdaı ýshyǵa túsken bolýy kerek dep shamalaıdy. Ekolog mamandar der kezinde shara qoldanylmasa, sońy jaǵymsyz saldarǵa ákep soǵýy múmkin ekenin eskertedi. Aǵashtar álsirep, qýrap qalady, orman órtiniń qaýpi artady, sondaı-aq zııankester ormannyń jańa alqaptaryna odan ary tarala bastaıdy. Soǵan oraı birlestik músheleri orman alqaptaryna shuǵyl tekserý júrgizýdi, turaqty monıtorıng uıymdastyrýdy, zııankesterdiń taralýyn oqshaýlaý boıynsha sharalar qabyldaýdy surap otyr.
«Shaldaı ormandary - Pavlodar oblysynyń eń mańyzdy tabıǵı aýmaqtarynyń biri, sondyqtan bul másele qazirden bastap nazar aýdarýdy talap etedi», - dep túıindeıdi birlestik músheleri.
Atalǵan keleńsiz jaǵdaı boıynsha Kazinform tilshisi «Ertis ormany» rezervatyna habarlasyp, zııankesterdiń shabýyly qaraǵaıly ormanǵa qanshalyqty qaýip tóndiretinin zerdelep kórdi.
Rezervattyń ǵylym jáne monıtorıng bóliminiń jetekshisi Arman Júnisov atap ótkendeı, qaraǵaı arasynda taralǵan zııankester «qaraǵaı jibek kóbelekteri» dep atalady. Bıyl rezervat aýmaǵy boıynsha 6773,1 gektar jerde qaraǵaı jibek kóbelegi anyqtalyp otyr.
- Arman Qaıratuly, qaraǵaı jibek kóbeleginiń ormanda taralýy qaı ýaqyttan bastap baıqaldy?
- Alǵash 2023 jyly qaraǵaı jibek kóbeleginiń 430,3 gektar aýmaqqa taralǵany anyqtaldy. Byltyr 13 174,3 gektar jer zııankesterge qarsy áýeden ushaq arqyly dári shashý ádisimen óńdeldi. Al bıyl 3000 gektar jerdi óńdeý josparlanyp otyr.
- Jibek kóbelegi jabysqan qaraǵaı qandaı kúıge túsedi? Aǵash solyp, ósýin toqtata ma, álde emdep jiberýge bola ma?
– Ol zııankestiń aǵashty zaqymdaý deńgeıine baılanysty ártúrli bolady. Eger zııankes bir-eki ret qana zaqym keltirse, qaraǵaı qaıta qalpyna kele alady. Al qatty zaqymdanǵan jaǵdaıda aǵash qýrap qalýy múmkin. Qazirgi tańda kóptegen aýmaqtarda qaraǵaılar qylqan japyraqtaryn qaıta qalpyna keltirip jatyr. Qaraǵaı jibek kóbeleginiń sany shegine jetken kezde tabıǵı bıologııalyq tepe-teńdik iske qosylady. Entomofag jándikterdiń, ıaǵnı olardyń dernásili - juldyz qurttarmen qorektenetin paıdaly jándikterdiń sany artady. Mysaly, «Tahına shybyny» qaraǵaı jibek kóbeleginiń juldyzqurttaryna óziniń jumyrtqalaryn salý arqyly zııankesterdi joıady. Mundaı protsester zaqymdalǵan aýmaqtardan baıqalyp otyr. Vıdeoda kórsetilgen qaraǵaı jibek qurtynyń «pillási» (kokon) ashylmaı, ıaǵnı kóbelekke aınalmaı sol qalpynda ólip qalǵandary osyǵan dálel.
- Jalpy jibek kóbelegi orman úshin qanshalyqty qaýipti? Rezervat aýmaǵynda tótenshe jaǵdaı jarııalanýy múmkin be?
– Eleýli zııan keltiretin qaýipti zııankes. Qylqan japyraqtardy jep, aǵashtardyń álsireýine ákeledi. Qazirgi tańda olardyń taralý aýmaǵy tym keńeıip ketpeýi úshin ınjener-orman patologtary men ǵylym, aqparat jáne monıtorıng bóliminiń qyzmetkerleri turaqty baqylaý jumystaryn júrgizip jatyr. Ázirshe tótenshe jaǵdaı jarııalaýǵa negiz joq.
- Aǵashtar qandaı preparatpen óńdeledi?
– Qaraǵaı alqaptary byltyr «Dıýron» preparatymen óńdeldi. Óńdeý jumystary nátıjeli boldy. Bıyl da sony qoldanamyz. Orman zııankesterine qarsy kúreste turaqty monıtorıng jumystaryn júrgizý, tabıǵı bıologııalyq tepe-teńdikti saqtaý jáne ǵylymı baqylaýdy kúsheıtý mańyzdy. Bul jumystar úzbeı jalǵasa beredi.
Buǵan deıin Ertis ormanynda sırek kezdesetin tarǵaq qusy kózge túsken edi.
