Ekologııalyq tárbıeni qolǵa alǵanda ǵana tabıǵatty saqtaı alamyz – «Kólsaı kólderi» parkiniń dırektory

- Danııar Ǵalymuly, koronavırýs pandemııasyna qaramastan bıyl «Kólsaı kólderine» kelýshiler sany 50 myńnan asypty...

-Iá, ishki týrızmge degen qyzyǵýshylyq bıyl artyp jatyr. Maýsym kezinde karantın bolyp qalyp, park eki aı jumys istemese de jyldaǵy meje oryndalatyn túri bar. Byltyr 87662 adam kelgen, bıyl da sol kórsetkishke jetip qalatyn shyǵarmyz. Pandemııa bolmaǵanda 100 myń týrıst keletin edi. Biraq adam kóbeıýimen qatar rekreatsııalyq júkteme, qoqystyń kóbeıýi sekildi problemalar da artyp jatyr. Qazaqstandyq týrısterdiń ekologııalyq tárbıesi, týrıstik mádenıeti tómen ekeni jıi baıqalady. Senbi, jeksenbi kúnderi qyzmetkerlerimizdiń ýaqyty parktegi qoqysty jınaýǵa ketedi. Qoqys jáshigin buryn kúnine bir ret tazalasaq, qazir úsh ret tazalaımyz. Qolymyzdan kelgenshe túsindirý jumystaryn júrgizip jatyrmyz.

-Kelýshiler sany jyldan-jylǵa arta beretin bolsa, qorshaǵan ortaǵa túser salmaq ta artatynyn aıtyp qaldyńyz. Ony birqalypty ustap túrý úshin qandaı sharalar qabyldaısyzdar?

-Qazir bizde 7 týrıstik marshrýt bar. Biraq týrısterdiń 99%-i eki ǵana marshrýtty paıdalanady. Kólsaı kóline, sodan keıin Qaıyńdyǵa barady. Bas josparymyzǵa túzetýler engizilip jatyr, soǵan sáıkes bolashaqta qalǵan týrıstik baǵyttardy damytyp, týrısterdiń nazaryn sol aqtarǵa burmaqpyz. Sóıtip, negizgi marshrýttardaǵy rekreatsııalyq júktemeni tómendetýge múmkindik bar. Qyzyqtyrý úshin jarnama jasap, ınfraqurylymdy retteýimiz kerek. Atalǵan baǵyttarda áli navıgatsııa, demalatyn oryndar daıyndalmaǵan. Qazirdiń ózinde adam kóp keletin jerlerdi unatpaıtyn, tabıǵatta, tynyshtyqta ońasha demalǵandy qup kóretin ekotýrıster parkimizge kóp kelmeıtin boldy. Sebebi, halyq tolyp júredi. Mine, osyndaı týrısterge biz jańa marshrýttardy ashyp bersek, Kólsaıdy da kórip, ári qaraı palatkalarda qoný úshin arnaıy belgilengen tynysh jerlerge de bara alady.

-Birazdan beri Kólsaı men Qaıyńdy arasyndaǵy jol máselesi de aıtylyp keledi. Qashan asfalt tóselmek?

-2018 jyly Almatydan Kegen aýylyna, Kólsaı kóline aparatyn 89 shaqyrymdyq asfalt jol jóndelip bitti. Týrıster sany sondyqtan da eki esege kóbeıdi. Mysaly, 2018 jyly parkke 41 myń adam kelgen bolsa, 2019 jyly 87 myń adam qabyldadyq. Endi Kólsaı kólinen Qaıyńdy kóline aparatyn 12 shaqyrymdyq nashar joldyń ornyna asfalt tóseýge aqsha bólinip jatyr. Eki jylda Saty-Qaıyńdy týrıstik baǵytynda jergilikti bıýdjet esebinen jol bolady.

-Sol Qaıyńdy kóliniń deńgeıi sońǵy jyldary birneshe metrge tómendegenin bilemiz. Ol jaıly depýtattyq saýal da bolǵan. Tartylǵan sýdyń ornyn toltyryp otyratyn tospa salý josparǵa endi me?

-Biz ol boıynsha Tótenshe jaǵdaılar komıtetine hat jibergenbiz. Qazir ol mınıstrlik boldy. Jaqyn arada komıssııa quryp, Kóldiń arnasyn zertteý josparda bar. Osydan 4-5 jyl buryn tospa salý úshin boljaldy smeta da jasalǵan. Qarjy jaǵy rettelse, tospa mindetti túrde salynady. Ol birinshiden qaýipsizdik úshin kerek. Qatty jańbyr nemese qar jaýǵanda tabıǵı bóget shaıylyp ketýi múmkin. Ol sosyn Shelek sýyna kelip quıady. Al ol mańda aýyldar bar. Ekinshiden, árıne, qaıtalanbas tabıǵat týyndysyn saqtap qalýymyz qajet.

-Áńgimemizdi jergilikti halyqqa qaraı bursaq. «Kólsaı kólderine» sheteldik týrıster kóp keletinin eskersek, olardy qarsy alýshylardyń til bilýi mańyzdy ǵoı. Qazir qonaq úıler qalaı jumys istep jatyr?

-Aýylda qonaq kútip júrgen úıler qazir aýdarma sózdikpen jumys isteýde. Degenmen bizde Almaty oblysynyń týrızm basqarmasymen kelisim bar. Sonyń aıasynda aǵylshyn tilinen sabaq ótkiziledi. Bıyl karantın áserinen sabaqtar bolmaı qaldy. Biraq biz ózimiz de aýyl adamdaryna ǵana emes, park qyzmetkerlerine de úıretý úshin til mamanyn shaqyryp, kýrs ashpaqpyz. Bul baǵyttaǵy is-sharalar bıyl bastalady. Odan bólek, Almaty qalasynan til biletin jastardy osynda volonter retinde til úıretýge shaqyrý boıynsha josparlarymyz bar. Qazir Kegen aýdany Saty aýyly turǵyndarynyń 50%-dan astamy týrızm salasynda qyzmet kórsetip jatyr. Aýylda 58 qonaq úı bar. Bir túnde 743 adam qabyldaı alady. Oǵan qosa Satydan 15 shaqyrymdaı jerde ornalasqan Qarabulaq, 12 shaqyrym jerdegi Qurmeti aýyldarynda da týrızm damyp keledi. Bir táýlikte 300 qonaqty kútetin shamalary bar. Aımaqta qyzmet kórsetý salasy qarqyndy damyp kele jatyr dep aıta alamyz. Jastar qaladan qaıtyp kelip, aýylda qyzmet jasap jatyr. Meniń oıymsha, 2-3 jylda Satynyń 70-80 paıyzy týrızmge kóshedi.

-Degenmen bul aýylda telefon baılanysynyń, ınternettiń hali múshkil sııaqty...

-Iá, tómengi Kólsaıǵa tússeńiz mobıldi baılanys múlde joq. Soǵan qatysty biz saladaǵy kompanııalarǵa týrıstik agenttiktermen birge tıisti hat joldap jatyrmyz. Oǵan qosa Saty aýylynda ınternet nashar. Aýylǵa optıkalyq talshyq tartý josparlanǵan. Qazir sony kútýdemiz. Týrızmdi damytatyn marketıng jasaýǵa, onlaın-tólemderdi júzege asyrýǵa, qaýipsizdik jumystaryna da ınternet kerek. Osy máseleni tezirek sheshýge tıisti mekemeler qolǵabys jasasa degen tilek bar.

- Kólsaıǵa kelip jatqan avtobýstardy kóp baıqadyq. Týrıstik agenttiktermen jumys jolǵa qoıyldy ma?

-Almatydan keletin joldyń durystalýyna baılanysty avtobýstyq týrlar kóbeıdi. Týrıstik operatorlarmen kelisimshart sany 12-ge jetti. Avtobýstyq týr bizge óte tıimdi. Sebebi, birinshiden avtokólik azaıyp, avtoturaqqa salmaq túspeıdi. Bir kólikpen 50 shaqty adam keledi. Ekinshiden, ondaı týrlarda óz gıdteri bárin uıymdasqan túrde alyp júredi. Ot jaǵyp, qoqys tastamaý máselesin qadaǵalaıdy. Bastysy – avtobýspen kelgender qazany men mangalyn kóterip júrmeıdi. Júkteri az bolǵandyqtan, qoqys ta az shyǵady. Tek tabıǵatty tamashalap qaıtady. Sondyqtan biz avtobýstyq týrlardy qýana-qýana qabyldaımyz.

-Qoqys demekshi, azamattardyń týrıstik mádenıetin qalyptastyrý týraly pikirińiz qandaı?

- Biz kelgen týrısterge shamamyz kelgenshe úgit-nasıhat jumysyn jasaımyz. Park qurylǵaly beri «Saıabaqtar sherýi» ekologııalyq aktsııasy jáne aýyl mektepterinde ekologııalyq sabaqtar ótkizilip keledi. Degenmen jastardyń ekologııalyq tárbıesin qolǵa myqtap alýymyz kerek. Parkke kirgen 60 myń adamnyń artynan júrip, baqylap, «qoqys tastama» dep aıta berý de, bárine shetinen aıyppul sala berý de múmkin emes. El ishinde týrızm damyp kele jatqanyna bir shetinen qýansaq, ekinshi jaǵynan tabıǵat úshin alańdaımyz. Bizde áli kóbi saıahatty tabıǵat aıasynda jaıaý júrip, lázzat alý emes, ot jaǵyp, káýáp pisirý dep túsinedi. Qazir ulttyq park aýmaǵynda ot jaǵýǵa tyıym saldyq. Tártipsizdikpen aqyryndap kúresip kelemiz. Jastar týrızmge baılanysty sanasyn ózgertse rekreatsııalyq júkteme azaıady. Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi ekotýrızm baǵytyn qolǵa alyp jatqanyn bilesizder. Ekotýrızm - saıahattaýdan buryn qorshaǵan ortany taný, ár aǵashtyń, ár janýardyń qadirin túsinip, zııan keltirmeý. Biz de ózimizdiń bas josparymyzǵa ózgerister engizgende kúrdeli qurylystyń qorǵalǵan aýmaqtan, týrıstik nysandardan alys jerde júrýin qatań qadaǵalaımyz.

-Kólsaıda áli biz ashpaǵan ǵajaıyptar bar shyǵar?

-Árıne, bizde áli adam aıaq baspaǵan, rekreatsııalyq júkteme túspegen keremet jerler bar. Mysaly, Saty saıy, Qurmet saıy jáne Taldy saıy áli ashylmaǵan. Biraq biz olarǵa jan-jaqty esep júrgizip, abattandyrý jaǵyn qarastyryp qana marshrýt jasaımyz. Qaı jerde atpen, qaıda jaıaý, qaıda kólikpen júrýge bolatynyn qaraımyz. Árıne, jarnamasy jaqsy bolsa, týrıst tez-aq keledi. Alaıda mańyzdysy – joǵaryda aıtqanymyzdaı,tabıǵatqa qııanat jasamaý. Oǵan adamnyń keri áseri bir tıse qalpyna kelýi qıyn.

-Shbat bergenińizge raqmet!