Ekologııalyq jaýapkershilik kúndelikti ádetke aınalýy kerek – Sáken Qalqamanov
ASTANA. KAZINFORM — «Taza Qazaqstan» bir rettik aktsııalarmen shektelmeı, kúndelikti ómir saltyna aınalýy kerek. Bul týraly «Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestıtsııalyq jobalar ortalyǵy» KEAQ Basqarma tóraǵasy Sáken Qalqamanov aıtty.
Onyń pikirinshe, bastamanyń basty mańyzy – ekologııa máselesin tek memlekettik organdardyń mindeti dep qaramaı, qorshaǵan ortaǵa jaýapkershilikti ár azamattyń kúndelikti ustanymyna aınaldyrý.
— Senbilikter, kógaldandyrý, aýmaqtardy tazalaý sııaqty naqty jumystar adamdardyń qorshaǵan ortaǵa degen kózqarasyn ózgertýge yqpal etedi. Eń mańyzdysy – tazalyqty bir rettik aktsııa emes, qoǵamnyń turaqty mádenıetine aınaldyrý. Bul baǵyt 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan «Taza Qazaqstan» ekologııalyq mádenıetti damytý tujyrymdamasynda da júıeli mindet retinde bekitilgen, — dedi Sáken Qalqamanov agenttik tilshisine bergen suhbatynda.
Búginde bastama aıasyndaǵy jumystar keń kólemde júrgizilip keledi. 2026 jyldyń alǵashqy jeti aıynda «Taza Qazaqstan» aıasynda 500 ekologııalyq is-shara ótkizilip, oǵan 6,1 mln adam qatysqan. Osy kezeńde 813 myń tonna qaldyq jınalyp, 1,2 mln aǵash otyrǵyzylǵan.
Spıkerdiń aıtýynsha, endigi mindet – qatysýshylar sanyn arttyrýmen ǵana shektelmeı, adamdardyń kúndelikti ádetin ózgertý.
— Qoqysty suryptaý, sý men energııany únemdeý, qoǵamdyq oryndardy taza ustaý, tabıǵı resýrstarǵa uqypty qaraý qalypty ádetke aınalýy kerek. Ol úshin úsh baǵytty qatar damytý qajet: ınfraqurylym, yntalandyrý jáne ekologııalyq bilim, — dedi ol.
Onyń sózinshe, azamattan qorshaǵan ortaǵa jaýapkershilikpen qaraýdy talap etpes buryn, oǵan qajetti jaǵdaı jasalýy kerek. Qaldyqtardy bólek jınaıtyn konteınerler men qaıta óńdeý pýnktteri qoljetimdi bolýy, qoǵamdyq kólik pen jasyl aımaqtar damýy qajet. Sondaı-aq sý men energııany únemdeýge múmkindik beretin ınfraqurylym qalyptasýy tıis.
Ekinshi baǵyt – ekonomıkalyq yntalandyrý. Sáken Qalqamanovtyń pikirinshe, túsindirý jumystarymen ǵana shektelmeı, qorshaǵan ortaǵa jaýapkershilikpen qaraýdy azamatqa da, bızneske de tıimdi etetin tetikter qajet.
— Qaldyqtardy suryptaý men qaıta paıdalaný, resýrstardy únemdeý, jasyl tehnologııalardy engizý baǵytynda yntalandyrý sharalary qajet. Ekologııalyq jaýapkershilik azamatqa da, bızneske de naqty paıda ákeletin júıe qalyptastyrǵan durys, — dedi ol.
Úshinshi baǵyt – ekologııalyq bilim. Ortalyq basshysynyń aıtýynsha, qorshaǵan ortaǵa uqypty qaraýdy bala kezden qalyptastyrý mańyzdy. Mektepter men joǵary oqý oryndarynda teorııalyq sabaqtarmen qatar naqty jobalar turaqty júrgizilýi kerek. Aǵash otyrǵyzý, qaldyqtardy suryptaý, sý men energııany únemdeý, jergilikti ekologııalyq máselelerdi sheshýge atsalysý osyndaı jumystardyń qataryna jatady.
Sáken Qalqamanov «Taza Qazaqstannyń» nátıjesin baǵalaǵanda ótkizilgen aktsııalar men jınalǵan qaldyq kólemimen ǵana shektelmeý qajet ekenin de atap ótti.
— Qaldyqtardy qaıta óńdeý úlesi, otyrǵyzylǵan jasyl jelektiń saqtalýy, zańsyz qoqys oryndarynyń azaıýy, resýrstardy tutynýdyń tómendeýi jáne turǵyndardyń kúndelikti ádetiniń ózgerýi sııaqty kórsetkishter de eskerilýi kerek, — dedi ol.
Onyń pikirinshe, «Taza Qazaqstannyń» kelesi kezeńinde jasyl tehnologııalar negizgi quraldardyń birine aınalýy múmkin. Sebebi ekologııalyq mádenıet adamnyń nıetine ǵana emes, onyń kúndelikti ómir súretin ortasyna da baılanysty.
Máselen, qaldyqtardy basqarýda konteınerlerdiń tolý deńgeıin baqylaıtyn datchıkterdi, qoqys tasıtyn kólikterdiń baǵytyn tıimdi josparlaıtyn tsıfrlyq júıelerdi jáne qaldyqtardy avtomatty túrde suryptaıtyn tehnologııalardy qoldanýǵa bolady. Bul qaldyqtardy ýaqytynda jınaýǵa, tasymaldaýdy tıimdi uıymdastyrýǵa jáne qaıta óńdeýge jiberiletin qaldyq kólemin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Qalany abattandyrýda sý únemdeıtin sýarý júıelerin, jergilikti klımatqa beıim kógaldandyrý tásilderin, jańbyr sýyn jınaý júıelerin, energııa únemdeıtin jaryqtandyrý men jańartylatyn energııa kózderin qoldanýǵa bolady.
Sáken Qalqamanov tsıfrlyq tehnologııalardy turǵyndardy ekologııalyq máselelerdi sheshýge tartý úshin de paıdalanýǵa bolatynyn aıtty.
— Mysaly, azamattar zańsyz qoqys oryndary, ekologııalyq nemese abattandyrý máseleleri týraly tsıfrlyq platformalar arqyly habarlaı alady. Al memlekettik organdar túsken aqparatty geoaqparattyq júıeler men taldaý quraldary arqyly baqylap, tıisti shara qabyldaı alady. 2026 jyly Úkimettiń talqylaýlarynda da «Taza Qazaqstan» aıasynda qorshaǵan ortany qorǵaý jáne ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý úshin tsıfrlyq tehnologııalardy paıdalaný máselesi arnaıy qaraldy, — dedi ol.
Onyń aıtýynsha, tehnologııany engizýdiń ózi maqsatqa aınalmaýy kerek.
— Eń mańyzdysy – tehnologııany jaı ǵana «tehnologııa úshin» engizbeý. Árbir sheshim naqty ekologııalyq máseleni sheshýge, resýrsty únemdeýge jáne azamattyń qorshaǵan ortaǵa jaýapkershilikpen qaraýyn jeńildetýge tıis. Sonda «Taza Qazaqstan» tazalyq aktsııalarynan birtindep tehnologııaǵa, ınfraqurylymǵa jáne jaýapty tutynýǵa negizdelgen jańa ómir saltyna aınalady, — dedi Sáken Qalqamanov.
Eske sala keteıik, buǵan deıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Taza Qazaqstan» bastamasyn jańa ıdeıalar men jobalar arqyly odan ári damytý jóninde tapsyrma bergen bolatyn. Sondaı-aq Prezıdent qazaqstandyqtardy qalalar men aýyldardy abattandyrý jumystaryna belsendi qatysýǵa shaqyrǵan edi.
