Ekologııalyq zań: gıdrometeorologııalyq qyzmetti jetildirý, kıik múıizin satý tártibi aıqyndaldy
ASTANA. KAZINFORM – Búgin Senattyń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ekologııa jáne ekonomıkanyń jekelegen salalaryn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań birinshi oqylymda maquldandy.
- Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev elimizdiń aldyna ekologııalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý, kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý, tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalaný jáne «jasyl» ekonomıkany damytý jóninde mańyzdy mindetter qoıdy. Osy maqsattarǵa qol jetkizý úshin ekologııalyq zańnamany jetildirý, tsıfrlyq tehnologııalardy engizý, ekologııalyq baqylaýdy kúsheıtý jáne qorshaǵan ortany qorǵaýdyń ekonomıkalyq tetikterin damytý qajet. Zań osy mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan. Birinshi baǵyt – qorshaǵan ortanyń jaı-kúıi men tabıǵı resýrstar týraly derekterdi tsıfrlandyrý. Zańda ekologııalyq aqparatty shoǵyrlandyratyn biryńǵaı ulttyq derekter bankin qalyptastyrý kózdeledi. Onyń quramyna monıtorıng júıeleriniń derekteri men óndiristik ekologııalyq baqylaý nátıjeleri engiziledi. Bul aqparattyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etip, baqylaýdyń tıimdiligin arttyrady, - dedi senator Sultan Dúısembınov.
Ekinshi baǵyt – kómirtektik ofsetterdi damytý. Zań orman jáne jaıylym kómirtektik ofsetteri ınstıtýtyn engizedi. Bul jeke ınvestıtsııalardy tartý arqyly orman otyrǵyzý jobalaryn damytýǵa jáne elimizdiń klımattyq mindettemelerin oryndaýǵa múmkindik beredi.
- Úshinshi baǵyt – qaldyqtardy basqarý júıesin jetildirý. Zańsyz qoqys oryndaryn joıý jónindegi ókilettikter jergilikti atqarýshy organdarǵa beriledi. Sonymen qatar qatty turmystyq qaldyqtardy jınaý, tasymaldaý, suryptaý jáne kómý boıynsha tarıftik saıasatty óńirlik erekshelikterdi eskere otyryp júzege asyrý kózdelgen. Tórtinshi baǵyt – ulttyq gıdrometeorologııalyq qyzmetti jetildirý. «Qazgıdromet» qyzmetiniń memlekettik fýnktsııalary men básekeli negizde kórsetiletin qyzmetteri naqty ajyratylady. Bul bıýdjet qarajatyn tıimdi paıdalanýǵa jáne qyzmet sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Besinshi baǵyt – normadan tys shyǵaryndylar úshin jaýapkershilikti naqtylaý. Quqyq qoldaný tájirıbesinde oryn alǵan olqylyqtardy joıý úshin artyq emıssııalar boıynsha esepteý tártibi naqtylanady. Bul ekologııalyq baqylaýdyń nátıjeliligin arttyrady, - dedi depýtat.
Budan bólek, qujatta qaıta óńdeý salasyn qoldaý normasy qamtyldy. Qaıta óńdelgen shıkizatty paıdalanatyn otandyq óndirýshilerdi yntalandyrý sharalary engiziledi. Bul qaıta óńdeý ındýstrııasynyń damýyna jáne aınalym ekonomıkasyn qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Munymen qosa, «jasyl» qarjylandyrý men ekologııalyq saqtandyrý tetikterin jetildirý tetikteri qarastyrylǵan. Usynylǵan túzetýler ekologııalyq jobalardy qarjylandyrýdyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne qorshaǵan ortaǵa keltirilgen zalal úshin jaýapkershiliktiń qarjylyq tetikterin kúsheıtýge baǵyttalǵan.
Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń málimetine qaraǵanda, zańnyń negizgi normalary mynalarǵa baǵyttalǵan:
- memlekettik ekologııalyq saraptama men qoǵamdyq tyńdaýlar ótkizý rásimderin jetildirý;
- ınvestıtsııalyq jobalar men kómirsýtekterdi barlaý jónindegi jobalar úshin ekologııalyq ruqsattar men qorytyndylar alý merzimderin qysqartý (teńizde kómirsýtekterdi barlaýdy qospaǵanda);
- ýákiletti organnyń qaldyqtardy basqarý jáne qaıtalama resýrstardy qaıta óńdeý júıesin uıymdyq-tehnıkalyq jáne aqparattyq qamtamasyz etý tártibin, sondaı-aq qaldyqtarmen jáne qaıtalama resýrstarmen jumys isteý salasyndaǵy is-sharalardy qarjylandyrý tártibin bekitý jónindegi quzyretin bekitý;
- aýyldardyń, kentterdiń jáne aýyldyq okrýgterdiń jergilikti atqarýshy organdarynyń kommýnaldyq qaldyqtardy jınaý, suryptaý jáne kómý oryndaryn uıymdastyrý jónindegi quzyretin bekitý;
- qaldyqtardy turaqty esepke alý nysanyn jáne ony toltyrý jónindegi nusqaýlyqty bekitý jolymen qaldyqtardy esepke alý júıesin jetildirý;
- memlekettik orman qory aýmaǵynda órtti erte anyqtaý júıesin engizýdi materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý boıynsha óndirýshilerdiń (ımporttaýshylardyń) keńeıtilgen mindettemeleri operatorynyń fýnktsııalaryn keńeıtý;
- Klımattyń ózgerýi týraly BUU negizdemelik konventsııasy aıasynda klımattyq qarjylandyrý qaǵıdalaryn jáne Parıj kelisiminiń 6-babynyń naryqtyq tetikterin iske asyrý qaǵıdalaryn bekitý jónindegi ýákiletti organnyń quzyretin bekitý.
Kıik múıizin satý tártibin aıqyndaý
Atap aıtqanda, bul qujatta kıik derıvattaryn satý júıesiniń operatoryn, onyń ókilettikteri men kıik derıvattaryn satý tártibin aıqyndaý eskerilgen.
Eske salsaq, byltyr jeltoqsan aıynda Qazaqstan kıik múıizin eksporttaıtyny málim boldy.
Bul rette Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi elimizde jalpy qansha kıik múıizi tańbalanǵanyn málimdegen edi.
Sonymen qatar, 2025 jylǵy jeltoqsanda Qazaqstan Respýblıkasy CITES konventsııasynan kıik múıizderin eksportqa úsh jyl boıy, jalpy lımıti 30 tonna kóleminde saýdalaýǵa ruqsat aldy. Bul shekteý eksportqa qatysty, alaıda el ishindegi aınalym men qaıta óńdeýge shekteý qoımaıdy. Atalǵan ruqsat 2026 jylǵy 5 naýryzda kúshine endi.
Qazaqstanǵa kıiktiń bútin múıizderin tek memlekettik qorlardan ǵana halyqaralyq saýdalaýǵa ruqsat etilgen. Bul rette olardy mindetti túrde tańbalaý jáne tsıfrlyq qadaǵalanýyn qamtamasyz etý, sondaı-aq CITES Hatshylyǵyna satyp alýshylardyń qoımalaryndaǵy ónim qaldyqtary týraly aqparat berý mindettemesi júkteledi.
Aıta keteıik, kıikterdiń barlyq múıizi eskerilip, tańbalanyp, mınıstrlikke vedomstvolyq baǵynysty «Ohotzooprom» ÓB» RMQK uıymynda kúsheıtilgen kúzet jáne mamandandyrylǵan ınfraqurylym jaǵdaılarynda saqtalatyny málim.
- Kıik popýlıatsııasyn basqarý kezeńinde barlyǵy 232 157 kıik múıizi tańbalanyp, olar «Ohotzooprom» ÓB» RMQK-da saqtaýǵa qoıylǵan, - dep atalyp ótken Ekologııa mınıstrligi aqparatynda.
