Ekologııalyq máselelerdi sheshýde ÚEU róli kúsheıe me

Eýropalyq Odaq qarjylandyratyn «EkoDıalog» jobasy aıasynda uıymdastyrylǵan jıynda úkimettik emes uıym ókilderi birqatar usynysyn jetkizdi. Olardyń sózinshe, úkimettik emes uıymdar halyqpen tyǵyz jumys istegendikten, ekologııalyq máselelerdi egjeı-tegjeıli biledi. Sondyqtan dóńgelek ústelge qatysýshylar memlekettik organdar men azamattyq qoǵam uıymdary arasynda ózara áriptestiktiń naqty jospary bolýy kerektigin jetkizdi.

Al ekologııa salasyna jaýapty mınıstrlikten kelgen mamandar bul baǵytta atqarylyp jatqan jumystardy málimdedi.

QR Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq mádenıet jáne saıasat departamentiniń dırektory Dáýlet Esmaǵambetov atalǵan taqyrypta baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, azamattardyń ekologııalyq quqyqtaryn qorǵaý, memlekettik organdardyń ashyqtyǵyn arttyrý jáne jurtshylyqtyń sheshim qabyldaý protsesine qatysýyn qamtamasyz etý — ekologııalyq saıasattyń mańyzdy baǵyttary.

— Ózderińizge belgili, Qazaqstan 2000 jyly qorshaǵan ortaǵa qatysty máseleler boıynsha aqparatqa qol jetkizýdi jáne sheshim qabyldaý protsesine jurtshylyqtyń qatysýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan Orhýs konventsııasyn ratıfıkatsııalady. Sodan beri ekologııalyq zańnama osy baǵytta júıeli túrde jetildirilip keledi. Bul rette másele jurtshylyqtyń qatysý aıasyn keńeıtýmen ǵana shektelmeıdi. Sonymen qatar ony sheshim qabyldaýdyń eń bastapqy kezeńderinen bastap protseske tartý úshin qajetti múmkindikterdi qalyptastyrýǵa da basymdyq beriledi. Osylaısha, Qazaqstanda jurtshylyqtyń qatysýy aýmaqty damytýdyń uzaq merzimdi baǵyttaryn aıqyndaýdan bastap, naqty jobany qaraý jáne oǵan ruqsat berý kezeńine deıingi birneshe saty boıynsha júzege asyrylady, — dep túsindirdi maman.

Ekologııalyq sheshimderge buqaranyń atsalysý kezeńderi

Dáýlet Esmaǵambetovtyń aıtýynsha, ekologııalyq túıtkilderdi sheshýge kópshilik úsh saty boıynsha atsalysa alady.

Birinshisi — aýmaqty damytýdy josparlaý. Bul kezeńde strategııalyq ekologııalyq baǵalaý júrgiziledi. Ol memlekettik josparlaý jáne aýmaqtyq damý qujattaryn, onyń ishinde eldi mekenderdiń bas josparlaryn ázirleý kezinde iske asady. Mysaly, bir aýdanǵa zaýyt salý josparlandy delik. Kásiporynnyń qurylysy bastalǵanǵa deıin-aq, turǵyndar qabyldanatyn sheshimderge yqpal ete alady. Atap aıtqanda, qurylys úshin orman-toǵaılardy otaýǵa jol bermeý; zaýytty turǵyn úılerge jaqyn jerge saldyrmaý; kásiporynnan shyǵatyn qaldyqtardy jınap, tógetin aýmaqtardy ne óńdeıtin oryndy aldyn-ala qamtamasyz etý; jerasty sýlaryn lastanýdan qorǵaý — tárizdi máseleler boıynsha turǵyndar pikir bildire alady.

— Ekinshi kezeń — josparlanyp otyrǵan qyzmet. Naqty joba paıda bolǵan kezde protsess josparlanyp otyrǵan qyzmet týraly ótinishten bastalady. Bastamashy ótinishti ýákiletti organǵa beredi, al organ ony óz ınternet-resýrsynda eskertýler men usynystardy qabyldaý týraly habarlamamen birge ornalastyrady. Osylaısha, jurtshylyq joba týraly aqparatty ótinish berý kezeńiniń ózinde, ıaǵnı jobalyq qujattama ázirlengenge deıin alady, — dedi QR Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq mádenıet jáne saıasat departamentiniń dırektory.

Al úshinshisi — qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý jáne ekologııalyq ruqsat berý kezeńi. Skrınıng nátıjeleri boıynsha qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý qajet dep tanylǵan jaǵdaıda, yqtımal ekologııalyq áserler týraly esep ázirlenedi. Esep jobasy mindetti túrde qoǵamdyq tyńdaý kezinde kópshilikke jarııalanady. Mundaı jıyndar ýákiletti organnyń esep sapasyn baǵalaýy bastalǵanǵa deıin nemese ony baǵalaý barysynda ótkiziledi.

Azamattar máselege qatysty eskertýlerin, usynystaryn jazbasha nemese elektrondyq nysanda tyńdaý bastalǵanǵa deıin úsh jumys kúninen keshiktirmeı joldaı alady. Sondaı-aq, olar qoǵamdyq tyńdaý barysynda aýyzsha pikir bildirýge de quqyly.

Eskertýler men usynystar bastamashynyń olarǵa bergen jaýaptarymen birge hattamaǵa engiziledi. Eger eskertýler boıynsha kelisimge qol jetkizilmese, esep pysyqtalyp, qoǵamdyq tyńdaý qaıta ótkiziledi. Taraptar sonda da bir mámilege kele almasa, másele saraptamalyq komıssııanyń qaraýyna beriledi.

— Ekologııalyq ruqsat berý týraly sheshim ekologııalyq baǵalaý nátıjeleri boıynsha qabyldanady. Bul kezeńde de qoǵamdyq tyńdaýlar ótkiziledi, — dedi maman.

Qoǵamdyq tyńdaý negizsiz qysymǵa aınalmaýy tıis

Dáýlet Esmaǵambetov taǵy bir túıtkildi atap ótti. Onyń sózinshe, sońǵy jyldarda qoǵamdyq tyńdaý úderisin keı kisiler ekologııalyq máselelerdi sheshýge emes, jeke múddesi úshin paıdalanýǵa talpynady. Atap aıtqanda, jobaǵa qatysy joq, negizsiz eskertýler aıtylyp, bastamashyǵa qysym kórsetý maqsatynda eskertýdi ádeıi keri qaıtaryp almaý jaǵdaılary kezdesedi. Keıde mundaı áreketterdi básekelester uıymdastyrýy da múmkin.

Sonyń saldarynan qoǵamdyq tyńdaýlar ekologııalyq quqyqtardy qorǵaý quraly bolýdyń ornyna, jobalar sozbalańǵa salynyp jatady.

— Bul rette azamattardyń sheshim qabyldaýǵa qatysý quqyǵy men osy quqyqty teris paıdalanýǵa jol bermeý arasynda teńgerim ornatý mańyzdy. Qoǵamdyq tyńdaýlar ekologııalyq múddelerdi qorǵaý tetigi retinde saqtalyp, qysym kórsetý quralyna aınalmaýǵa tıis. Osy maqsatta eskertýlerdiń mańyzdylyǵy men negizdiligin baǵalaý tetikterin jetildirý, sondaı-aq talqylanatyn máselelerdiń shegin naqty aıqyndaý qajet. Sonymen qatar, qoǵamdyq tyńdaýlardyń basym bóligi syndarly jaǵdaıda ótetinin atap ótken jón. Azamattar negizdelgen eskertýlerin bildiredi, joba bastamashylary olardy qujattamada eskeredi, al talqylaý nátıjeleri neǵurlym salmaqty ári negizdelgen sheshimder qabyldaýǵa negiz bolady, — dedi maman.

Onyń sózinshe, memlekettik organdar men halyq arasyndaǵy mundaı ashyq dıalog sapaly ári ómirsheń sheshimder qabyldaýǵa septigin tıgizedi. Al Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi jurtshylyqtyń sheshim qabyldaýǵa qatysý tetikterin odan ári júıeli túrde damytýdy jalǵastyra bermek.

Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstan Ulybrıtanııa kompanııalary men qarjy ınstıtýttaryn ekologııalyq jobalarǵa tartatynyn jazǵanbyz.