EAEO-nyń kedendik rásimderin tsıfrlandyrý bızneske qalaı áser etip jatyr
ASTANA. KAZINFORM — Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elektrondy servısterdi engizý arqyly júk rásimdeý protsesin ózgertip jatyr. Kazinform agenttiginiń Máskeýdegi menshikti tilshisi osy ózgeristerdiń Qazaqstannyń tranzıttik áleýetine yqpaly týraly sholý jasap kórdi.
Qaǵaz qujattan elektrondy formatqa
EAEO organdary keden salasyn tsıfrlandyrý 2018 jyly Keden kodeksi kúshine engennen keıin bastaldy dep esepteıdi. Sodan beri aınalymyn qaǵaz túrinen elektrondy formatqa kóshirý jumystary áli júrip jatyr.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń (EEK) málimetinshe, osy ýaqyt ishinde odaqqa múshe elder birqatar tsıfrlyq sheshimdi iske asyrǵan.
— Qaǵaz qujattan tsıfrlyq formatqa kóshýge negiz bolǵan tásilder EAEO Keden kodeksinde qarastyryldy. Kodeks kúshine engennen beri kóptegen tsıfrlyq sheshim engizildi.
Komıssııanyń baǵalaýynsha, olar bızneske de, Odaq elderiniń keden organdaryna da qoldanylyp keledi, — dep málimdedi EEK ókilderi.
Keńestiń deregine súıensek, EAEO elderinde kedendik deklaratsııalardyń 90 paıyzdan astamy elektrondy túrde rásimdeledi. Sonyń nátıjesinde júk rásimdeý merzimi qysqartty. Buryn birneshe kúnge sozylǵan keıbir rásimder qazir birqatar jaǵdaıda birneshe mınýt ishinde oryndalady.
Elektrondy qujat aınalymy qujattardy daıyndaý protsesin jeńildetýge, deklaratsııalaý kezindegi qatelerdi azaıtýǵa jáne kompanııalardyń logıstıkalyq baǵyttar men suranystyń ózgerýine jedel beıimdelýine múmkindik beretini aıtpasa da túsinikti. EEK-tiń málimetinshe, bul ásirese shaǵyn jáne orta bıznestiń syrtqy naryqtarǵa shyǵý rásimderin jeńildetip jatsa kerek.
«Keden zańnamasyn damytýdyń keleshegi: senim men baqylaý arasyndaǵy teńgerim» halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııasynda EEK-tiń kedendik yntymaqtastyq jónindegi mınıstri Rýslan Davydov keden salasyn tsıfrlandyrý Eýrazııalyq ıntegratsııa baǵyttarynyń biri bolyp qala beretinin aıtty.
— Biryńǵaı tranzıt júıesin engizý, elektrondy navıgatsııalyq plombalardy paıdalaný arqyly júk tasymalyn baqylaý, sondaı-aq ótkizý beketterin jańa tehnologııalardy eskere otyryp jańǵyrtý EAEO-daǵy keden salasyn tsıfrlandyrýdyń negizgi baǵyttarynyń qatarynda, — dedi mınıstr.
Avtomattandyrý kezeńi
Elektrondy deklaratsııalaý júıesinen keıin EAEO elderinde kedendik baqylaý men sheshim qabyldaý protsesterin avtomattandyrýǵa kóshý bastaldy. Bul rásimderdi jedeldetýge jáne qolmen oryndalatyn operatsııalardyń sanyn azaıtýǵa baǵyttalǵan.
Bul baǵyttaǵy ózgeristerdiń biri — taýarlardy avtomatty túrde shyǵarýdy engizý. EEK málimetinshe, Odaq elderiniń keden organdary óz jumysynda úlken derekterdi taldaý, jasandy ıntellekt elementteri, memlekettik aqparattyq júıelermen avtomatty salystyrý jáne ınspektsııalyq-tekserý keshenderinen alynǵan aqparatty óńdeý múmkindikterin qoldanady.
Komıssııanyń habarlaýynsha, keıbir taýar sanattary boıynsha taýardy shyǵarý týraly sheshim keden qyzmetkeriniń qatysýynsyz qabyldanady.
Deı turǵanmen, odaqtyń óz ishindegi alys-beristi tsıfrlandyrýda ár eldiń óz ishki esebi bar. EEK keltirgen derekterge sensek, Qazaqstanda 2025 jyly eksporttyq taýardyń 80 paıyzy jáne ımporttyq taýardyń 48 paıyzy avtomatty túrde shyǵarylǵan. Belarýste bul kórsetkishter tıisinshe 77 jáne 10,7 paıyzdy, Reseıde 43 jáne 22 paıyzdy qurady.
Armenııada deklaratsııalardyń 74 paıyzy «jasyl dáliz» júıesi arqyly rásimdeledi. Onyń ishinde 8,4 paıyzy avtomatty túrde shyǵarylǵan.
EEK bul kórsetkishterdegi aıyrmashylyqtardy syrtqy saýda qurylymymen, ulttyq táýekelderdi basqarý júıeleriniń erekshelikterimen jáne tsıfrlyq sheshimderdi engizý qarqynymen baılanystyrady.
Odaq elderi elektrondy deklaratsııalaý ortalyqtarynyń jelisin damytyp jatqandaryn aıtyp júr. Bul kedendik rásimderdi júktiń nemese syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke qatysýshynyń ornalasqan jerine qaramastan qashyqtan júrgizýge múmkindik beredi dep kútilip otyr.
EEK málimetinshe, rásimdeý merzimin aldyn ala boljaý bızneske jetkizý kestesin josparlaýǵa, qoıma qoryn basqarýǵa jáne logıstıkalyq protsesterdi uıymdastyrýǵa kómektespek.
Qazaqstandaǵy tájirıbe
Avtomattandyrylǵan kedendik rásimderdiń qoldanylýy Qazaqstandaǵy halyqaralyq tranzıtke de áser etip otyr.
Qytaı, Ortalyq Azııa, Reseı jáne Eýropa baǵyttaryn jalǵaıtyn negizgi tranzıttik toraptardyń biri sanalatyn Qazaqstan shekaradan júk ótkizý ýaqytyn qysqartýǵa jáne kólik dálizderiniń ótkizý qabiletin arttyrýǵa múddeli.
Odaq talaıdan beri «úshinshi» elderge konteınermen baǵyttalǵan temirjol tasymalyn avtomatty túrde rásimdeý júıesin jeke joba retinde tanystyryp júr. Sonyń aıasynda memlekettik kirister organdarynyń aqparattyq júıeleri men ulttyq temirjol tasymaldaýshylardyń júıeleri ózara ıntegratsııalanǵany málimdelgen.
— Konteınerlik poıyzdarmen tasymaldanatyn tranzıttik júkterdi deklaratsııalaý protsesi qaǵaz qujattardan bas tartýdy, sondaı-aq tranzıttik deklaratsııalardy avtomatty túrde tirkeý men rásimdeýdi kózdeıdi, — dep habarlady EEK.
Komıssııa osynyń arqasynda bir konteınerlik poıyzdyń memlekettik baqylaýdan ótý ýaqyty úsh saǵattan 30 mınýtqa deıin qysqarǵanyn keltirip júr.
EEK statıstıkasyna sensek, 2025 jyly Qazaqstanda konteınerlik tasymal boıynsha 137,5 myńnan astam tranzıttik deklaratsııa rásimdelgen. Al 2026 jyldyń basynan beri olardyń sany 31,9 myńnan asqan.
Biryńǵaı tranzıt júıesi
EEK biryńǵaı kedendik tranzıt júıesin damytý jumystaryn da qolǵa alǵan. Komıssııanyń málimetinshe, bul júıe odaq aýmaǵyndaǵy júk tasymalyn ortaq erejeler men tsıfrlyq quraldar negizinde súıemeldeýge arnalǵan.
Joba aıasynda qoldanystaǵy kedendik retteý tetikterin tsıfrlyq tehnologııalarmen ushtastyrý kózdelgen. Onyń quramdas bólikteriniń biri — elektrondy navıgatsııalyq plombalar. Olar júktiń qozǵalysyn naqty ýaqyt rejıminde baqylaýǵa múmkindik beredi.
EEK deregine sáıkes, 2026 jyldyń aqpan aıynan bastap júıe aıasynda 30 myńnan astam avtomobıl jáne temirjol tasymaly baqylaýǵa alynǵan. Onyń ishinde 20 myńnan astamy kedendik tranzıt rejıminde júzege asyrylsa, 8 myńnan astamy EAEO memleketteri arasyndaǵy ózara saýdaǵa tıesili bolǵan.
— Biryńǵaı tranzıt júıesine qatysýshy elderdiń qosylýy jetkizý tizbekteriniń turaqtylyǵyn arttyrýǵa, bıznes shyǵyndaryn azaıtýǵa, tasymaldardyń básekege qabilettiligin kúsheıtýge jáne óńirge qosymsha logıstıkalyq aǵyndardy tartýǵa múmkindik beredi, — delingen EEK málimetinde.
Tsıfrlyq sheshimderdi damytý
EEK ókilderi sońǵy jyldary EAEO keden salasynda elektrondy deklaratsııalaý, avtomatty túrde taýar shyǵarý jáne biryńǵaı tranzıt júıesin damytý baǵytynda birqatar tsıfrlyq sheshimdi engizgenderin resmı habarlap júr.
Bul tetikter tsıfrlyq derekter almasýǵa jáne rásimderdi avtomattandyrýǵa negizdelgen kedendik ákimshilendirý júıesin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵany da aıtylady.
Buǵan deıin Qazaqstan EAEO-nyń biryńǵaı tsıfrlyq akkredıtteý keńistigin qalyptastyrýdy usynǵanyn jazǵan edik.
