Donor Abzal
ASTANA.QazAqparat - Derekterge súıensek, álemdegi árbir úshinshi adam - bireýdiń qanyna muqtaj. Buny kúndelikti ómirden de kórýge bolady. Aýrýhanalarda jol-kólik apatyna túsip nemese ózge de syrqatqa shaldyqqan naýqastardyń ómiri bir tamshy qanǵa baılanysty. Bundaı sátte dárigerler ómir men ólim arasyndaǵy adamdy donorlardyń arqasynda ǵana ajal aýyzynan arashalap alady. On jylǵa jýyq ýaqyt osyndaı saýapty isti atqaryp kele jatqan azamattyń biri - donor Abzal Almahanov. Aýyr jaǵdaıdaǵy naýqastarǵa ekinshi ómir syılap júrgen azamat bul ıgi isti 2007 jyly bastapty.
Ár azamattyń paryzy
- Árıne, adam ómirine arasha bolý - úlken erlik. Biraq buny mindet qylyp nemese bireýge jaqsy kóriný úshin emes, azamattyq paryz retinde oryndap kelemin. Áli esimde, 1991 jyly anam qatty syrqattanyp qaldy. Anama qan kerek bolyp alǵash ret qan tapsyrdym. Ol ýaqytta stýdentpin, jaspyn ǵoı, ár istiń baıybyna bara bermeımiz. Adam ómiri úshin donorlyqtyń qanshalyqty paıdasy bar ekenin jete túsinbedim. Keıin bizdiń otbasymyzda úlken aǵam Oraq donor bolyp, turaqty túrde qan tapsyryp turdy. 2007 jyly men de oblystyq qan ortalyǵyna baryp, qan tapsyrdym. Ortalyq dárigerleri densaýlyǵymnyń jaqsy, eshqandaı qarsy kórsetilimderdiń joq ekenin aıtyp, turaqty túrde kelýge keńes berdi. Meniń de eshqandaı qarsylyǵym bolǵan joq. Qazir eki-úsh aı saıyn baryp qan tapsyryp turamyn, - deıdi Abzal Almahanov. Abzal Nurmahanulynyń mamandyǵy - dáriger, ustaz. Qazir M.Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik medıtsına ýnıversıtetiniń travmotologııa jáne ortopedııa kýrsynan sabaq beredi. Oblystyq jedel járdem aýrýhanasynda kezekshilik atqarady. Dárigerdiń aıtýynsha, qan tapsyrýdyń adam densaýlyǵyna tıgizer zııany joq. - Medıtsınalyq turǵydan onyń paıdasy da naqty dáleldenbegen, ıaǵnı «qan tazarady», «densaýlyǵyń jaqsarady» degen túpkilikti qaǵıda joq. Biraq qan tapsyrýdan densaýlyqqa eshqandaı zııan kelmeıdi. Donor ómiriniń sońyna deıin qan tapsyrýyna bolady. Sonymen birge donor bolý arqyly qanshama adamnyń ómirin saqtap qalasyń. Kópshilik donor bolýdyń saýapty is ekenine asa mán bermeıdi. Adam óz basyna is túskende ǵana donorlyqtyń ne ekenin jaqsy túsinedi. Otbasynda bireý jol apatyna ushyrap nemese ózge de aýrýdyń saldarynan qan qajet bolǵan jaǵdaıda ǵana týystary men dostaryna habarlasyp jatady, - deıdi Abzal. Aýrýhanada qanǵa qajettilik únemi bolady. Bul - konveıer sııaqty. Máselen, jedel járdem aýrýhanasynda travmotologııa, terapııa, hırýrgııa, neırohırýrgııa, gınekologııa jáne kóp jaraqat bólimi sekildi birneshe bólimder bar. Olardaǵy naýqastar únemi qanǵa muqtaj. - Máselen, keshe travmotologııa bóliminde bes ota jasalsa, sonyń ekeýine qan quıyldy. Donordyń qany naýqasty ólim aýzynan alyp qalý úshin kerek. Qansha qan quıylsa da adamnyń óz qany ózgermeıdi, - deıdi Abzal.
Donorǵa qoıylatyn talap joǵary
Abzal Nurmahanulynyń qan toby - 2-shi, oń rezýsty. Ýaqytynda ortalyqqa baryp qan tapsyryp turady, alty aı saıyn medıtsınalyq tekserýden ótedi. Óıtkeni donor bolýdyń óz talaby bar. Bundaı azamat birinshi kezekte ózin taza ustap, zııandy áreketterden aýlaq bolýy tıis. Sebebi densaýlyǵynda aqaýy bar adam donor bola almaıdy. Olar buryn juqpaly, sozylmaly, ınfektsııalyq, vırýsty aýrýlarmen aýyrmaǵan bolýy kerek. Gepatıt sekildi qaýipti jáne teri, jynystyq aýrýlarmen aýyrǵandardyń donor bolýyna ruqsat joq. Qan qysymy turaqsyz, qan tapsyrýǵa qarsy kórsetilimderi barlar da donorlyqtan shettetiledi. Sondaı-aq donorlar esirtki, temeki, ishimdik sekildi zııandy áreketterden aýlaq bolǵany jón. Olarǵa kezdeısoq jynystyq qatynastardan saqtanýǵa keńes beriledi. Denege sýret, tatýaj salýǵa da ruqsat etilmeıdi. - Tatýaj jasatýǵa tyıym salynǵan dep aıta almaımyn. Biraq dáriger retinde bilerim, bundaı nárselerdiń qaýpi qatar júredi. Ol adam qaterli, juqpaly aýrýdy juqtyryp alýy ábden múmkin. Sondyqtan dárigerler qaýiptiń aldyn alý úshin azamattardy saqtandyryp otyrady. Eger deneden vırýs tabylsa, qan tapsyra almaıdy. Donorlar kez kelgen ýaqytta qan tapsyrýy múmkin. Osydan úsh-tórt jyl buryn, naqty ýaqyty esimde qalmapty, keshkilik qan ortalyǵynan habarlasyp, aýyr jaǵdaıdaǵy bir naýqasqa qan kerek ekenin aıtty. Dárigerdiń aıtqan ýaqytynda ortalyqqa baryp qan tapsyryp kettim, - deıdi Abzal.
Abzaldyń aıtýynsha, ortalyqqa óz erkimen kelip qan tapsyratyndardyń qatary sırek. - Qazir adamdardyń kópshiligi jumysbasty. Bul istiń paıdasy bar ekenin bilse de ortalyqqa baryp qan tapsyrýǵa ýaqyt tappaıdy. Eger nıet qylsa, bárine úlgerýge bolatynyn aıtqym keledi. Qazir men ulym Erlandy úgittep júrmin. Bul ıgi istiń adamdar úshin paıdasy zor ekenin ábden túsingen kúni óz erkimen barady dep oılaımyn. Al úıde ázirge zaıybym ekeýimiz ǵana qan tapsyryp turamyz. Ol da dáriger. Turaqty donor bolmasa da anda-sanda qan ortalyǵyna barady. Ózim dostarymmen bas qosqanda, aǵaıyn-týystar jınalǵanda qan tapsyrǵannyń qanshalyqty saýapty is ekenin aıtyp júremin. Biraq donor ekenimdi eshkimge tis jarǵan emespin, - deıdi Abzal. Bizdiń elimizde qan tapsyrǵan adamǵa sol kúni tamaqtaný úshin 500 teńge jáne bir kúndik demalys beriledi nemese sol kúndi kezekti eńbek demalysyna qosyp alýǵa bolady. Donor bolýdy azamattyq paryz dep túsinetin Abzal Nurmahanuly donorǵa beriletin bundaı az qarjyǵa qanaǵat etetinin, qandaı da bir kómekke muqtaj emes ekenin aıtady. Kámshat QOPAEVA.
