DOMALAQ ANA KESENESІ
Domalaq ana kesenesi - sáýletti eskertkish. Qarataýdyń kúnegeı betinde, Balabógen ózeniniń ańǵarynda ornalasqan. Qazaq halqynyń abyz analarynyń biri, halyq arasynda Domalaq ana atanǵan Nurılá Álı Slanqyzynyń zıratynyń basyna turǵyzylǵan.
Nurılá - arab sózi, qazaqsha «Allanyń nury» degen uǵym beredi. Nurılá (Domalaq ana) - Báıdibek babamyzdyń úshinshi áıeli. Domalaq ana óziniń aqyldylyǵymen el ishiniń birliginiń uıytqysy bola bilgen. Tarıhı jazbalarda Domalaq ananyń adamgershiligi, ádeptiligi, parasattylyǵy men shynshyldyǵy jáne analyq qasıetiniń arqasynda «Domalaq ana» atalýy jaıly kóptegen derekter jazylǵan.
Domalaq ana Jetisý, Áýlıeata, Shymkent, Tashkentti meken etken barlyq halyqtyń anasy sanalady. Onyń balasy Jaryqshaq Tashkent ámiriniń kómekshisi, keıin Jetisý aımaǵynyń bıleýshisi bolǵan. Esenbuǵa hannyń bas ýáziri qyzmetin atqarǵan. Birde Domalaq ananyń túsine eri Báıdibek ata kirip, týǵan mekeni Qarataýǵa kósh dep aıan beredi. Osy jol silteýmen ómiriniń sońǵy ýaqyttaryn Qarataýda ótkizgen aıaýly ana namaz ýaqytynda qaıtys bolady. 1456 jyly Domalaq ananyń nemeresi Dýlat Buharadan Abdýlla Sheri esimdi sheberdi aldyrtyp, ana basyna tórt qanatty kúmbezdelgen kesene-tam turǵyzady. Domalaq ana kesenesi birneshe ret buzylyp qaıta óńdelgen.
HH ǵasyrdyń basynda qoıylǵan eskertkish dóńgelek pishindi, syrtynan alty nıshaly, al kúmbez negizgi ǵımarattyń ústinde bolǵan. 1957 jyly qaıta jańartylǵanymen kesene kóp saqtalmaǵan. 1996 jyly Mańǵystaýdan arnaıy ákelingen aq taspen jańadan órilgen. Jerden bıiktigi 12 metr bıiktikte segiz japyraqty etip órilip, negizgi bóligine kúmbez ornatylǵan. Domalaq ana kesenesine 2000 jyly aınalasyn kórkeıtý-kógaldandyrý jumystary tolyq aıaqtalǵan. Keseneniń qurylysyn júrgizýshi jáne jobasyn jasaýshy sáýletshisi - Saın Nazarbekov.
Ǵımaratta túrli kóne qoljazbalar saqtalǵan. Búginde jáne buǵan deıin atalǵan kesene kópshiliktiń táý eter qasıetti orynǵa aınalǵan. Bul jerde negizge burynnan belgili formalar men motıvterdi qıystyrý arqyly jańa ǵımarat salý ıdeıasy emes, assotsıatıvtik qatarlar túzý jolymen baıyrǵy qazaqtyń halyqtyq murasyn basqa, kúrdelirek deńgeıde tereńinen meńgerý ádisi qoldanylǵan. Tabyný ǵımarattarynyń belgili bólikteri - portal, kúmbez, munaralar - ózge ıilimdilik tiliniń kómegimen, sezimdik-kórkemdik dárejede ortaazııalyq klassıkalyq emes, qazaqtyń dalalyq kóne ónerimen úndes jasalǵan.
Derek kózi:
Qazaqstan ulttyq entsıklopedııasy 3 tom.
